Bóc tách động mạch cảnh: Những thông tin quan trọng

Bóc tách động mạch cảnh là tình trạng các lớp của thành động mạch cảnh bị tách rời một cách tự phát, làm cản trở dòng máu đến một số vùng của não và dẫn đến đột quỵ. Ngoài ra, tổn thương có thể xảy ra ở đoạn ngoài sọ hoặc trong sọ, dẫn đến xuất huyết dưới nhện hoặc thiếu máu cục bộ não. Chẩn đoán và điều trị kịp thời nhằm giảm thiểu nguy cơ biến chứng và tử vong.

Tìm hiểu về bóc tách động mạch cảnh

Bóc tách động mạch cảnh là tình trạng xuất hiện vết rách ở lớp nội mạc, khiến máu len giữa các lớp của thành động mạch cảnh, máu vẫn nằm trong lòng mạch nhưng chảy có thể chảy chậm hoặc ngừng lưu thông lên não. Dòng máu bị gián đoạn có thể dẫn đến tình trạng thiếu máu cục bộ não và gây ra đột quỵ.

Khi lớp nội mạc bị tổn thương sẽ tạo điều kiện cho máu áp lực cao xé tách lớp thành mạch. Khối tụ máu trong thành mạch làm giảm kích thước lòng mạch thực tế. Đồng thời, kích thích hình thành các cục máu đông có nguy cơ trôi theo dòng máu gây tắc mạch não. Trong một số trường hợp, thành mạch bị yếu đi có thể dẫn đến phình động mạch giả hoặc vỡ mạch.

Lóc tách động mạch cảnh chiếm 2,5% tổng số các ca đột quỵ, bệnh lý này xảy ra ở mọi nhóm tuổi. Độ tuổi trung vị nằm trong khoảng giữa tuổi 40, tỷ lệ mắc ở nam giới cao hơn nữ giới. Bệnh nhân trẻ tuổi, 20% tai biến mạch máu não là do tách động mạch cảnh. Và đây là nguyên nhân phổ biến gây đột quỵ ở bệnh nhân dưới 40 tuổi. (1)

Nguyên nhân gây bóc tách động mạch cảnh

Bóc tách động mạch cảnh có thể khởi phát từ những tác động cơ học bên ngoài hoặc xuất phát từ các yếu tố rủi ro tiềm ẩn bên trong cơ thể gồm:

• Do chấn thương: Chấn thương vùng cổ là nguyên nhân phổ biến gây ra vết rách ở thành động mạch cảnh. Chấn thương do tai nạn giao thông nghiêm trọng, khi chơi thể thao, va đập trực tiếp vào vùng cổ, chuyển động đột ngột như xoay gập cổ quá mức, ho quá mạnh hay nắn bóp cổ sai kỹ thuật cũng có thể gây ra chấn thương nhẹ.
• Tự phát & Yếu tố nguy cơ: Nhiều trường hợp bóc tách xảy ra tự phát do các bệnh lý liên quan đến mô liên kết làm suy yếu thành mạch. Tăng huyết áp mạn tính, tiền sử gia đình có người bị bóc tách mạch máu như bóc tách động mạch chủ, hội chứng di truyền như Marfan, Ehlers-Danlos, hút thuốc lá, đau nửa đầu hoặc nồng độ homocysteine trong máu cao… đều làm tăng nguy cơ bóc tách động mạch.

Dấu hiệu và triệu chứng nhận biết lóc tách động mạch cảnh

Các triệu chứng lâm sàng của bóc tách động mạch cảnh rất đa dạng. Nhiều trường hợp bệnh nhân không có triệu chứng, nhưng cũng không ít bệnh nhân bị đột quỵ cấp tính. Vì vậy, phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo có ý nghĩa vô cùng quan trọng, giúp bác sĩ can thiệp kịp thời nhằm bảo vệ tính mạng người bệnh.

• Đau đầu, đau nhức vùng cổ, đau mắt hoặc đau một bên mặt: Cơn đau thường xuất hiện đột ngột, đau dữ dội và khu trú một bên đầu, cổ hoặc lan sang vùng mắt. Đây thường là triệu chứng khởi phát đầu tiên trước khi các dấu hiệu thần kinh khác xuất hiện.
• Hội chứng Horner: Sụp mi mắt, đồng tử co nhỏ một bên.
• Dấu hiệu cảnh báo đột quỵ: Nói đớ, tê yếu đột ngột, lú lẫn, mất thăng bằng.

Bóc tách động mạch cảnh nguy hiểm như thế nào?

Bóc tách động mạch cảnh là tình trạng cấp cứu cực kỳ nguy hiểm vì có thể trực tiếp dẫn đến đột quỵ. Khối tụ máu và cục máu đông hình thành có thể làm tắc nghẽn dòng máu nuôi dưỡng các tế bào não. Nếu không được điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ tàn phế vĩnh viễn, mất chức năng vận động, ngôn ngữ, thậm chí tử vong. Ngoài ra, lóc tách động mạch cảnh còn có thể dẫn đến chứng nguy hiểm như phình động mạch giả hoặc chảy máu trong khoảng bao quanh não (xuất huyết dưới màng nhện).

Phương pháp chẩn đoán lóc tách động mạch cảnh

Do những biểu hiện lâm sàng của lóc tách động mạch cảnh dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý khác, nên bác sĩ cần kết hợp thăm khám lâm sàng với các chỉ định cận lâm sàng chuyên sâu để đánh giá toàn diện mức độ tổn thương:

• Siêu âm Doppler mạch máu: Sử dụng sóng âm để quan sát dòng chảy và phát hiện sự hẹp hoặc tắc nghẽn trong lòng động mạch cảnh.
• Chụp cắt lớp vi tính mạch máu (CT): Cung cấp hình ảnh chi tiết về cấu trúc thành mạch và phát hiện chính xác vị trí vết rách. Nhờ đó, giúp bác sĩ đánh giá nhanh chóng mức độ hẹp mạch và tình trạng cấp máu não.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Đây là “tiêu chuẩn vàng” giúp bác sĩ nhìn rõ nét khối tụ máu bầm nằm trong thành động mạch cảnh. Từ đó, phân biệt được bóc tách mạch máu với các nguyên nhân gây hẹp lòng mạch khác mà không cần sử dụng tia X.
• Chụp mạch máu số hóa nền (DSA): Giúp tái hiện lòng mạch một cách chính xác và cực kỳ rõ nét. Chụp DSA thường được chỉ định khi các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh khác chưa đưa ra kết quả rõ ràng.

Bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định siêu âm động mạch cảnh khi người bệnh có những dấu hiệu nghi ngờ đã nêu ở trên, như đau cổ một bên, hội chứng Horner hoặc dấu hiệu thiếu máu não.

Điều trị bóc tách động mạch cảnh

Tùy vào nguyên nhân, tiên lượng bệnh nhân có nguy cơ đột quỵ hay không, vị trí xảy ra bóc tách, tình trạng chảy máu, bác sĩ sẽ lên kế hoạch điều trị phù hợp cho từng bệnh nhân.

• Điều trị nội khoa: Nếu bệnh nhân không có chống chỉ định, bác sĩ có thể cho sử dụng thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc chống đông máu toàn thân để giảm thiểu nguy cơ đột quỵ.
• Can thiệp nội mạch: Được áp dụng trong trường hợp điều trị nội khoa không mang lại hiệu quả hoặc bệnh nhân có chống chỉ định dùng thuốc chống đông máu. Bác sĩ sẽ tiến hành đặt stent nội mạch giúp tái lập dòng máu và cố định vết rách ở thành mạch.
• Phẫu thuật: Phẫu thuật hở truyền thống được áp dụng khi tổn thương không thể can thiệp nội mạch hoặc có nguy cơ phình vỡ mạch máu. Phẫu thuật viên sẽ tiến hành loại bỏ đoạn mạch bị tổn thương hoặc làm phẫu thuật bắc cầu để nuôi dưỡng não.

Phòng ngừa lóc tách động mạch cảnh

Có thể áp dụng một số biện pháp sau để giảm nguy cơ lóc tách động mạch cảnh:

• Tránh các động tác vặn, xoay hoặc gập vùng cổ quá mạnh và đột ngột trong sinh hoạt hằng ngày.
• Cẩn trọng khi tham gia các hoạt động thể thao có nguy cơ chấn thương cao hoặc thực hiện các liệu pháp tác động cột sống cổ không đúng kỹ thuật.
• Kiểm soát tốt huyết áp bằng cách xây dựng chế độ ăn giảm muối, duy trì cân nặng hợp lý và dùng thuốc theo chỉ định.
• Ngưng hút thuốc lá, kể cả thuốc lá điện tử, tránh tiếp xúc với khói thuốc lá.
• Chủ động tầm soát, thăm khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các nguy cơ tim mạch tiềm ẩn.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Bóc tách động mạch cảnh là dạng rối loạn mạch máu hiếm gặp nhưng có nguy cơ cao dẫn đến đột quỵ, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh. Vì vậy, khi xuất hiện bất kỳ triệu chứng nghi ngờ nào, người bệnh cần nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.