Viêm ruột già: Nhận biết dấu hiệu và cách điều trị

Viêm ruột già là bệnh lý tiêu hóa gây ra nhiều triệu chứng ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày. Nếu không được điều trị đúng cách, bệnh có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm. Hiểu rõ về triệu chứng, nguyên nhân gây bệnh cũng như cách điều trị sẽ giúp mỗi người chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe đường ruột.

Bài viết linh động dùng 2 khái niệm “viêm đại tràng”, “viêm ruột già” để gần gũi với các gọi của người dân hơn.

Viêm ruột già là gì?

Viêm ruột già (hay viêm đại tràng) được đặc trưng bởi tình trạng tổn thương dẫn đến viêm nhiễm tại niêm mạc ruột già.

1. Phân loại viêm ruột già

Dựa vào biểu hiện lâm sàng, bệnh viêm ruột già được phân loại cụ thể như sau:

• Viêm ruột già cấp tính: Tình trạng viêm nhiễm, tổn thương ở ruột già xảy ra đột ngột và diễn biến với cường độ mạnh mẽ, cấp tính trong thời gian ngắn;
• Viêm ruột già mạn tính: Tổn thương niêm mạc ruột già diễn biến kéo dài và dai dẳng, gây khó khăn cho quá trình điều trị.

Dựa vào nguyên nhân, phân loại bệnh viêm ruột già cụ thể như sau (1):

• Viêm ruột già do virus, ký sinh trùng hoặc vi khuẩn: Xảy ra do sự xâm nhập và tấn công của virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng gây bệnh;
• Viêm ruột già giả mạc: Niêm mạc ruột già viêm nhiễm nghiêm trọng, được đặc trưng bởi các mảng giả mạc xuất hiện trên niêm mạc. Viêm ruột già giả mạc gây ra do sự phát triển quá mức của vi khuẩn Clostridioides difficile (C. difficile), có thể bắt nguồn sự mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột xảy ra bởi quá trình sử dụng kháng sinh dài hạn hoặc các yếu tố khác.
• Viêm ruột già dị ứng: Khởi phát phổ biến ở trẻ sơ sinh bú mẹ, xảy ra do cơ thể bé bất dung nạp loại protein từ chế độ dinh dưỡng của người mẹ chẳng hạn như đạm sữa bò, lactose, đậu nành…;
• Viêm ruột già thiếu máu cục bộ: Xảy ra khi lưu lượng máu đến ruột già giảm do tắc nghẽn mạch máu bởi cục máu đông, phình mạch hoặc mảng xơ vữa. Bệnh lý này có thể là biểu hiện của hội chứng thiếu máu ruột;
• Bệnh viêm ruột (IBD): Nguyên nhân gây bệnh có thể liên quan liên quan đến tình trạng rối loạn miễn dịch, yếu tố di truyền hoặc tác động từ môi trường;
• Viêm ruột già do xạ trị: Một số bệnh nhân ung thư sau quá trình thực hiện liệu pháp xạ trị tại vùng bụng có thể gặp tình trạng này;
• Viêm đại tràng chuyển hướng: Đây là tình trạng viêm nhiễm không đặc hiệu, xảy ra do hệ quả của quá trình phẫu thuật khiến dòng phân chuyển hướng khỏi phần đại tràng, trong đó phổ biến là do phẫu thuật tạo hậu môn nhân tạo.

2. Viêm ruột già có nguy hiểm không?

Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, bệnh viêm ruột già có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe nguy hiểm. Ngoài ra, mức độ nguy hiểm của bệnh lý này có thể liên quan đến các yếu tố như nguyên nhân gây bệnh; tuổi tác, lối sống và thể trạng của người bệnh.

Chức năng của hệ tiêu hóa có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi bệnh viêm ruột già, khiến sức khỏe suy yếu và tiềm ẩn nhiều rủi ro nguy hiểm. Một số trường hợp nghiêm trọng, viêm ruột già không được chữa trị đúng cách và kịp thời có thể dẫn đến khởi phát bệnh ung thư đe dọa tính mạng của người bệnh.

Viêm ruột già triệu chứng là gì?

Biểu hiện viêm ruột già có thể dễ bị nhầm lẫn với tình trạng rối loạn tiêu hóa thông thường. Một số dấu hiệu mà người bệnh có thể nhận thấy bao gồm:

1. Triệu chứng tiêu hóa

Một số triệu chứng của viêm ruột già liên quan đến hệ tiêu hóa có thể kể đến như:

• Rối loạn đại tiện (táo bón, tiêu chảy hoặc luân phiên xảy ra cả 2 tình trạng này);
• Đi đại tiện phân lỏng, một số trường hợp có thể lẫn chất nhầy hoặc máu;
• Đau tức bụng quặn từng cơn hoặc âm ỉ, cơn đau tập trung ở vùng hố chậu trái hoặc hạ vị;
• Thường xuyên cảm giác muốn đi đại tiện, tuy nhiên không đi được.

2. Triệu chứng toàn thân

Bên cạnh các triệu chứng về tiêu hóa, người bệnh viêm ruột già có thể gặp phải một số biểu hiện khác như:

• Sốt cao hoặc sốt nhẹ kéo dài (do nhiễm trùng);
• Suy nhược cơ thể do rối loạn hấp thu dinh dưỡng hoặc cơ thể bị mất nước nghiêm trọng;
• Ăn uống kém, giảm cảm giác thèm ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân.

Các biến chứng có thể gặp

Chậm trễ trong chẩn đoán và điều trị bệnh viêm ruột già có thể làm khởi phát các biến chứng nguy hiểm, điển hình như:

• Xuất huyết tiêu hóa kéo dài dẫn đến thiếu máu;
• Thủng ruột;
• Viêm phúc mạc;
• Hẹp, tắc ruột;
• Tăng nguy cơ hình thành polyp hoặc ung thư đại tràng, đặc biệt là ở người bệnh viêm ruột già mạn tính.

Viêm ruột già nên ăn gì và kiêng gì?

Bên cạnh phác đồ điều trị y khoa, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả chữa trị và sức khỏe của người bệnh viêm ruột già. Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định về dinh dưỡng của bác sĩ, bao gồm vấn đề nên bổ sung và cần hạn chế thực phẩm nào trong chế độ ăn uống hàng ngày.

Nhìn chung, người bệnh nên ưu tiên chọn các món ăn, thực phẩm giàu dinh dưỡng, dễ tiêu hóa và không chứa chất gây kích thích hệ tiêu hóa như:

• Món ăn mềm lỏng không gây áp lực cho hệ tiêu hóa như cháo, súp…;
• Món ăn chế biến bằng phương pháp không sử dụng dầu mỡ như hấp, luộc, áp chảo…;
• Thực phẩm cung cấp chất chống oxy hóa, vitamin và khoáng chất như hoa quả tươi không quá chua, các loại rau xanh, thịt nạc gia súc hoặc gia cầm, cá béo giàu omega-3, các loại đậu…;
• Thực phẩm cung cấp men vi sinh như sữa chua, miso, tempeh…

Một số thực phẩm, món ăn không nên bổ sung vào chế độ dinh dưỡng hàng ngày của người bệnh có thể kể đến như:

• Món ăn chứa nhiều chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa: Món chiên ngập dầu (gà rán, khoai tây chiên, chuối chiên…), thịt hộp, xúc xích, lạp xưởng chế biến công nghiệp…;
• Thực phẩm cay nóng, chứa nhiều phụ gia: Dầu ớt, sate ớt, sốt ướp thực phẩm chế biến sẵn, sốt chấm công nghiệp…;
• Món ăn tiềm ẩn nguy cơ chứa vi khuẩn: Thịt bò tái hoặc sống, trứng sống hoặc lòng đào, cá sống, rau sống…;
• Thực phẩm chứa chất kích thích: Nước ngọt có gas, bia, rượu, cà phê, trà đậm…

Lưu ý:

• Mỗi người bệnh viêm ruột già sẽ có thể trạng và diễn biến bệnh khác nhau;
• Theo đó, chế độ dinh dưỡng cho mỗi trường hợp bệnh sẽ không giống nhau;
• Người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ để được hướng dẫn chi tiết, cụ thể về việc lựa chọn thực phẩm trong bữa ăn cũng như khối lượng tiêu thụ an toàn cho mỗi khẩu phần.

Nguyên nhân bị viêm ruột già

Nguyên nhân viêm ruột già bắt nguồn từ tình trạng viêm nhiễm nghiêm trọng khởi phát ở niêm mạc của cơ quan này. Một số yếu tố nguy cơ có thể liên quan đến nguyên nhân khởi phát bệnh viêm ruột già, bao gồm:

• Nhiễm trùng do sự tấn công của các loại virus, vi khuẩn, ký sinh trùng;
• Mắc phải các bệnh lý như viêm loét đại tràng, bệnh Crohn, bệnh lao, rối loạn suy giảm miễn dịch…;
• Thiếu máu cục bộ ở ruột già xảy ra do lưu lượng máu cung cấp đến ruột suy giảm nghiêm trọng;
• Tác dụng phụ của việc sử dụng dài hạn các loại thuốc điều trị các bệnh lý mạn tính khác;
• Thực hiện liệu pháp xạ trị tại khu vực vùng bụng chậu để điều trị bệnh lý ác tính.

Ngoài ra, trong một số trường hợp, nguyên nhân có thể liên quan đến các yếu tố như dị ứng thực phẩm, lối sống và chế độ kém khoa học…

Ai có nguy cơ cao mắc bệnh viêm ruột già?

Viêm ruột già có thể khởi phát ở mọi đối tượng do nhiều nguyên nhân khác nhau. Dựa vào các yếu tố liên quan đến nguyên nhân gây bệnh, nguy cơ mắc bệnh có thể gia tăng ở một số đối tượng như:

• Người cao tuổi mắc suy giảm sức khỏe hệ miễn dịch;
• Trẻ sơ sinh có cơ địa bất dung nạp loại protein nhất định có trong sữa mẹ (dung nạp từ chế độ dinh dưỡng của người mẹ);
• Người mắc các bệnh lý như viêm loét đại tràng, bệnh Crohn, bệnh lao, rối loạn suy giảm miễn dịch…;
• Người bệnh sử dụng thuốc điều trị các bệnh lý mạn tính trong thời gian dài;
• Người mắc bệnh ung thư thực hiện liệu pháp xạ trị để điều trị bệnh;
• Người bệnh thực hiện phẫu thuật loại bỏ một phần đại tràng.

Viêm ruột già được chẩn đoán như thế nào?

Để chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây viêm đại tràng và có hướng điều trị hiệu quả, người bệnh cần sớm đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám. Tại bệnh viện, người bệnh sẽ trải qua quá trình thăm khám lâm sàng để bác sĩ ghi nhận các vấn đề như triệu chứng đặc hiệu, quá trình sử dụng thuốc, tiền sử mắc bệnh của bản thân và gia đình, thói quen sinh hoạt, chế độ dinh dưỡng… Sau đó, để có đủ cơ sở đưa ra chẩn đoán bệnh, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện một số xét nghiệm như:

• Xét nghiệm máu: Phát hiện dấu hiệu viêm nhiễm hoặc thiếu máu;
• Xét nghiệm phân: Xác định loại vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc dấu hiệu xuất huyết;
• Siêu âm bụng: công cụ hỗ trợ chẩn đoán viêm đại tràng, có thể gợi ý tổn thương và phân biệt nguyên nhân đau bụng;
• Chụp CT hoặc chụp MRI: Góp phần xác định vị trí và mức độ tổn thương ở niêm mạc đại tràng;
• Nội soi đại tràng: Giúp bác sĩ quan sát trực tiếp, cho phép thu thập mẫu mô bên trong đại tràng (sinh thiết), từ đó xác định chính xác nguyên nhân và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.

Hiện nay, nội soi đại tràng là phương pháp được đánh giá cao trong việc hỗ trợ tối ưu hiệu quả chẩn đoán và điều trị bệnh về đại tràng, trong đó có viêm ruột già. Người bệnh có thể thăm khám và thực hiện nội soi đại tràng theo chỉ định của bác sĩ tại các cơ sở y tế uy tín có cung cấp kỹ thuật này.

Trung tâm Nội soi tiêu hóa tại Trung tâm Nội soi & Phẫu thuật nội soi tiêu hóa của Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM là một trong số ít cơ sở y tế sở hữu hệ thống trang thiết bị hiện đại, tích hợp trí tuệ nhân tạo và ứng dụng công nghệ tiên tiến đạt tiêu chuẩn quốc tế như hệ thống nội soi Fujifilm 7000, hệ thống máy nội soi Olympus EVIS X1 CV – 1500, hệ thống khử khuẩn ống soi tự động Hàn Quốc, thiết bị bảo quản ống soi chuyên dụng giúp lưu giữ ống soi đảm bảo vô khuẩn tuyệt đối… Người bệnh có thể thực hiện kỹ thuật nội soi đại tràng gây mê (không gây đau đớn) với chi phí hợp lý, thời gian thực hiện nhanh chóng tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

Cách điều trị viêm ruột già

1. Điều trị nội khoa

Để kiểm soát tình trạng viêm nhiễm ở niêm mạc ruột già, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh áp dụng phác đồ điều trị bằng thuốc. Bác sĩ có thể kê đơn một số loại thuốc điều trị triệu chứng và điều trị đặc hiệu tùy vào nguyên nhân bệnh (như kháng sinh để điều trị nhiễm khuẩn,..). Để bảo vệ sức khỏe và nâng cao hiệu quả chữa trị, người bệnh cần viêm ruột già cần tuân thủ chỉ định sử dụng thuốc của bác sĩ.

2. Chữa trị ngoại khoa

Để điều trị tình trạng viêm ruột già nghiêm trọng, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện phương pháp phẫu thuật để loại bỏ tổn thương. Tùy vào từng trường hợp bệnh, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định người bệnh phẫu thuật nội soi hoặc phẫu thuật hở.

3. Chăm sóc và hỗ trợ điều trị

Bên cạnh phác đồ điều trị y khoa, người bệnh cần được chăm sóc đặc biệt, kết hợp lối sống và chế độ dinh dưỡng khoa học. Có như vậy, hiệu quả chữa trị viêm ruột già sẽ được nâng cao tối ưu, đồng thời bảo vệ sức khỏe cho người bệnh, giúp hạn chế biến chứng nguy hiểm.

Cách phòng ngừa

Để phòng ngừa viêm ruột già, mỗi người cần duy trì lối sống lành mạnh và chế độ ăn uống khoa học, cân bằng. Thực đơn ăn uống hàng ngày nên ưu tiên tiêu thụ thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và hạn chế các món cay, nhiều dầu mỡ hay chế biến sẵn.

Ngoài ra, để bảo vệ hệ tiêu hóa khỏi nguy cơ mắc bệnh lý này, mỗi người cần:

• Đảm bảo vệ sinh thực phẩm, ăn chín uống sôi và rửa tay kỹ trước khi ăn;
• Không uống bia rượu, không hút thuốc lá, tránh lạm dụng cà phê, trà đặc…
• Không tự ý uống thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ
• Kiểm soát căng thẳng, nghỉ ngơi hợp lý và tập thể dục điều độ
• Thăm khám sức khỏe định kỳ ít nhất 6 tháng một lần, đặc biệt là đối tượng có nguy cơ mắc bệnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Viêm ruột già có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Viêm ruột già cấp tính có thể khỏi bệnh hoàn toàn khi được chẩn đoán và điều trị kịp thời, đúng cách. Tuy nhiên, không thể chữa khỏi hoàn toàn bệnh viêm ruột già mạn tính, mục tiêu điều trị bệnh lý này sẽ tập trung vào yếu tố kiểm soát triệu chứng và dự phòng biến chứng nguy hiểm giúp nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.

2. Viêm ruột già có lây không?

Bệnh do nguyên nhân nhiễm trùng, virus, vi khuẩn, kí sinh trùng có thể lây nhiễm từ người này sang người khác thông qua tiếp xúc, ăn uống. Tuy nhiên, bệnh xảy ra do các nguyên nhân khác không tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm.

Tóm lại, viêm ruột già có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng tiêu hóa và sức khỏe tổng thể của người bệnh. Người bệnh cần nhận biết các dấu hiệu và sớm đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám và điều trị kịp thời.