U nang kết mạc mắt và những điều cần biết

U nang kết mạc là một tổn thương lành tính thường xuất hiện trên bề mặt mắt, hình thành dưới dạng túi nhỏ chứa dịch trong lớp kết mạc. Dù phần lớn các trường hợp không gây nguy hiểm, khối nang vẫn có thể khiến người bệnh cảm thấy cộm, khó chịu hoặc ảnh hưởng đến thẩm mỹ nếu khối nang có kích thước lớn. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ u nang kết mạc là gì, nguyên nhân hình thành, dấu hiệu nhận biết, cách chẩn đoán và phương pháp điều trị hiệu quả.

U nang kết mạc là gì?

U nang kết mạc là một tổn thương lành tính xuất hiện trên kết mạc, lớp màng mỏng, trong suốt bao phủ phần trắng của nhãn cầu và mặt trong của mí mắt. Khối u này thường có dạng túi nhỏ chứa dịch trong, hình thành ngay trên bề mặt kết mạc do sự tích tụ dịch hoặc sự phát triển bất thường của các tế bào tại khu vực này.

Trong đa số trường hợp, u nang kết mạc không phải là ung thư và cũng không liên quan đến nguy cơ ung thư mắt. Nhiều nang có kích thước nhỏ, phát triển chậm và có thể không gây ra triệu chứng rõ rệt, vì vậy người bệnh đôi khi chỉ phát hiện tình trạng này khi khám mắt định kỳ.

Kết mạc đóng vai trò bảo vệ và giữ ẩm cho bề mặt nhãn cầu, đồng thời tạo lớp hàng rào ngăn cách giữa mắt với môi trường bên ngoài. Khi xuất hiện u nang kết mạc, cấu trúc này có thể hình thành một túi dịch nhỏ trên bề mặt mắt, đôi khi gây cảm giác cộm hoặc khó chịu nếu kích thước tăng lên. (1)

Phân loại u nang kết mạc ở mắt

Trong thực hành nhãn khoa, u nang kết mạc thường được chia thành hai loại chính dựa trên cơ chế hình thành và đặc điểm cấu trúc của nang. Việc phân loại giúp bác sĩ đánh giá nguyên nhân và lựa chọn phương pháp theo dõi hoặc điều trị phù hợp.

• U nang thể vùi: Đây là dạng u nang kết mạc phổ biến nhất. Nang hình thành khi một phần biểu mô kết mạc bị gấp vào bên trong, tạo thành túi nhỏ chứa dịch trong. Loại này thường phát triển chậm và nhiều trường hợp không gây triệu chứng rõ ràng.
• U nang giữ nước: Dạng u nang kết mạc này xuất hiện khi các ống dẫn nhỏ trong kết mạc bị tắc nghẽn bởi bụi, dị nguyên hoặc mảnh vụn. Sự tắc nghẽn khiến dịch tích tụ và tạo thành túi nang chứa dịch.

Tại sao mắc u nang kết mạc

U nang kết mạc có thể hình thành khi lớp kết mạc bị kích thích, viêm hoặc tổn thương, khiến các tế bào biểu mô phát triển bất thường và tạo thành túi chứa dịch. Tình trạng này có thể xuất hiện do nhiều yếu tố khác nhau liên quan đến bệnh lý mắt, môi trường hoặc tổn thương tại mắt. (2)

1. Viêm và nhiễm trùng mạn tính

Các bệnh lý viêm kéo dài ở kết mạc có thể làm thay đổi cấu trúc mô và kích thích sự hình thành u nang kết mạc. Một số tình trạng thường gặp gồm viêm kết mạc, viêm kết – giác mạc mạn tính hoặc các tổn thương viêm tại bề mặt nhãn cầu. Khi quá trình viêm lặp lại nhiều lần, lớp biểu mô kết mạc có thể bị cuộn hoặc kẹt lại, tạo thành nang chứa dịch.

2. Tác động môi trường (Tia UV)

Việc tiếp xúc thường xuyên với ánh nắng mạnh, bụi bẩn hoặc các chất gây dị ứng trong môi trường có thể khiến bề mặt kết mạc bị kích thích và tổn thương. Tia cực tím (UV) cùng các tác nhân ô nhiễm khi tác động kéo dài có thể làm thay đổi cấu trúc mô kết mạc. Những ảnh hưởng này được cho là có thể góp phần thúc đẩy sự hình thành u nang kết mạc ở một số trường hợp.

3. Chấn thương hoặc phẫu thuật

Chấn thương vùng mắt hoặc các thủ thuật phẫu thuật nhãn khoa cũng có thể là nguyên nhân gây u nang kết mạc. Khi kết mạc bị tổn thương, một phần biểu mô có thể bị kẹt trong mô bên dưới và phát triển thành nang. Tình trạng này đôi khi xuất hiện sau các phẫu thuật như điều trị đục thủy tinh thể hoặc chỉnh lác.

4. Nhiễm virus

Một số bệnh viêm kết mạc do virus có thể gây kích thích và tổn thương bề mặt kết mạc mắt. Khi tình trạng viêm kéo dài, cấu trúc biểu mô kết mạc có thể bị thay đổi và trở nên nhạy cảm hơn. Những biến đổi này đôi khi tạo điều kiện cho u nang kết mạc hình thành.

5. Các yếu tố khác

Ngoài các nguyên nhân trên, u nang kết mạc cũng có thể liên quan đến những yếu tố khác như:

• Mắt khô kéo dài: tình trạng thiếu nước mắt khiến bề mặt mắt dễ bị kích ứng và viêm.
• Rối loạn bẩm sinh hoặc bất thường trong quá trình phát triển phôi thai: một số người có thể sinh ra đã có nang kết mạc do sự phát triển bất thường của biểu mô kết mạc.
• Yếu tố kích thích tại mắt: dị ứng, bụi hoặc các tác nhân ngoại lai có thể góp phần thúc đẩy sự hình thành nang.

Triệu chứng của u nang kết mạc mắt

Các biểu hiện của u nang kết mạc thường khá nhẹ và dễ bị bỏ qua ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, khi kích thước nang tăng lên, người bệnh có thể nhận thấy một số dấu hiệu sau:

• Xuất hiện một khối nhỏ dạng túi chứa dịch trong hoặc hơi trong suốt trên bề mặt mắt, thường nằm ở vùng kết mạc.
• Cảm giác cộm, vướng hoặc như có dị vật trong mắt, đặc biệt khi chớp mắt.
• Mắt dễ bị kích ứng, đỏ nhẹ hoặc chảy nước mắt nhiều hơn bình thường.
• Một số trường hợp u nang kết mạc có thể phát triển lớn hơn và gây khó chịu khi nhìn hoặc khi đeo kính áp tròng.
• Khi nang bị kích thích hoặc viêm, vùng kết mạc xung quanh có thể sưng nhẹ và khiến mắt nhạy cảm hơn với ánh sáng.

Khi xuất hiện khối bất thường trên bề mặt mắt, cần thăm khám để phân biệt u nang với các tổn thương kết mạc khác. Bạn có thể xem thêm bài viết u kết mạc để tìm hiểu cụ thể hơn.

Chẩn đoán u nang kết mạc

Việc chẩn đoán u nang kết mạc thường dựa trên thăm khám lâm sàng kết hợp với một số phương pháp đánh giá chuyên khoa mắt. Các bước thường được thực hiện gồm:

• Khám mắt bằng đèn khe: Bác sĩ sử dụng kính hiển vi sinh học (đèn khe) để quan sát chi tiết bề mặt kết mạc, xác định vị trí, kích thước và đặc điểm của u nang kết mạc.
• Quan sát đặc điểm khối nang: U nang kết mạc thường có dạng túi nhỏ chứa dịch trong, bề mặt trơn láng và có thể di động nhẹ trên kết mạc. Việc đánh giá hình thái giúp phân biệt với các tổn thương khác ở kết mạc.
• Đánh giá triệu chứng kèm theo: Bác sĩ có thể hỏi thêm về cảm giác cộm mắt, đỏ mắt, chảy nước mắt hoặc kích ứng để xác định mức độ ảnh hưởng của u nang kết mạc đến chức năng mắt.
• Chỉ định xét nghiệm hoặc thăm dò thêm (khi cần): Trong một số trường hợp hiếm, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp kiểm tra bổ sung nhằm phân biệt u nang kết mạc với các khối u hoặc tổn thương kết mạc khác.

U nang kết mạc mắt có nguy hiểm không?

Không. Trong đa số trường hợp, u nang kết mạc là tổn thương lành tính và không gây nguy hiểm nghiêm trọng cho mắt. Khối nang thường chứa dịch trong, phát triển chậm và ít ảnh hưởng đến cấu trúc của nhãn cầu. Khi u nang kết mạc tăng kích thước, người bệnh có thể cảm thấy cộm, khó chịu hoặc kích ứng mắt. Một số trường hợp nang lớn có thể gây vướng khi chớp mắt hoặc ảnh hưởng nhẹ đến tầm nhìn.

Mặc dù hiếm khi gây biến chứng, người bệnh vẫn nên thăm khám chuyên khoa mắt nếu u nang kết mạc phát triển nhanh, gây đau, đỏ mắt kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày để được đánh giá và xử trí phù hợp.

Cách chữa trị u nang kết mạc ở mắt

Việc điều trị u nang kết mạc phụ thuộc vào kích thước khối nang, mức độ khó chịu và ảnh hưởng đến mắt của người bệnh. Trong nhiều trường hợp, khối nang nhỏ có thể không cần can thiệp ngay mà chỉ cần theo dõi định kỳ.

• Theo dõi và chăm sóc mắt: Nếu u nang kết mạc nhỏ và không gây triệu chứng rõ rệt, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi. Người bệnh nên giữ vệ sinh mắt, tránh dụi mắt và hạn chế các yếu tố kích thích để giảm nguy cơ kích ứng kết mạc.
• Dùng thuốc hỗ trợ: Khi mắt có dấu hiệu kích ứng hoặc viêm nhẹ, bác sĩ có thể kê thuốc nhỏ mắt giúp giảm viêm và làm dịu bề mặt mắt. Biện pháp này không loại bỏ hoàn toàn u nang kết mạc, nhưng có thể giúp cải thiện triệu chứng khó chịu.
• Chọc hút dịch trong nang: Với một số trường hợp, bác sĩ có thể dùng kim nhỏ để hút dịch bên trong u nang kết mạc nhằm làm giảm kích thước khối nang. Tuy nhiên, phương pháp này đôi khi có thể khiến nang tái xuất hiện sau một thời gian.
• Phẫu thuật loại bỏ nang: Nếu u nang kết mạc phát triển lớn, gây cộm mắt, ảnh hưởng thẩm mỹ hoặc tầm nhìn, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật cắt bỏ. Thủ thuật này thường được thực hiện nhanh, ít xâm lấn và giúp loại bỏ khối nang hiệu quả.

Ngăn ngừa bệnh u nang kết mạc như thế nào?

Mặc dù u nang kết mạc thường là tổn thương lành tính và có thể xuất hiện ngẫu nhiên, việc chăm sóc mắt đúng cách vẫn giúp giảm nguy cơ kích thích kết mạc và hạn chế khả năng hình thành nang.

• Giữ vệ sinh mắt đúng cách: Rửa tay trước khi chạm vào mắt, tránh dụi mắt hoặc để bụi bẩn, dị vật tiếp xúc trực tiếp với bề mặt mắt nhằm hạn chế kích ứng kết mạc.
• Bảo vệ mắt trước tác nhân môi trường: Khi ra ngoài trời nắng, nhiều gió hoặc môi trường nhiều bụi, nên đeo kính bảo vệ để giảm tác động của tia UV và các chất gây kích thích có thể liên quan đến u nang kết mạc.
• Điều trị sớm các bệnh lý về mắt: Các tình trạng như viêm kết mạc hoặc kích ứng mắt kéo dài cần được thăm khám và điều trị kịp thời để hạn chế tổn thương kết mạc.
• Chăm sóc mắt khi có dấu hiệu khô hoặc kích ứng: Nếu mắt thường xuyên khô, cộm hoặc khó chịu, nên tham khảo ý kiến bác sĩ để có biện pháp chăm sóc phù hợp, giúp giảm nguy cơ hình thành u nang kết mạc.

Trung tâm Mắt Công nghệ cao, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh quy tụ đội ngũ chuyên gia, bác sĩ nhãn khoa đầu ngành giàu kinh nghiệm trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý bề mặt nhãn cầu, trong đó có u nang kết mạc. Người bệnh được thăm khám theo quy trình sàng lọc chặt chẽ, đánh giá toàn diện tình trạng mắt trước khi đưa ra chỉ định điều trị phù hợp. Bên cạnh đó, hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh chú trọng tư vấn kỹ lưỡng cho từng trường hợp, giúp lựa chọn phương pháp xử trí an toàn, hạn chế nguy cơ tái phát và đảm bảo hiệu quả điều trị lâu dài.

Để đặt lịch thăm khám, tư vấn các vấn đề về sức khỏe tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:

U nang kết mạc là tổn thương lành tính thường gặp ở bề mặt mắt, phần lớn không nguy hiểm nhưng có thể gây khó chịu hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt nếu khối nang phát triển lớn. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu và thăm khám chuyên khoa mắt giúp xác định chính xác tình trạng cũng như lựa chọn phương pháp xử trí phù hợp. Nếu xuất hiện các biểu hiện bất thường ở mắt, người bệnh nên chủ động kiểm tra tại cơ sở y tế uy tín để được tư vấn và điều trị kịp thời, bảo vệ sức khỏe thị lực lâu dài.