Teratozoospermia (quái tinh): Nguyên nhân, dấu hiệu, cách điều trị

Teratozoospermia (quái tinh, hay tinh trùng dị dạng) đặc trưng bởi hình thái tinh trùng bất thường, ảnh hưởng đến khả năng thụ thai tự nhiên của nam giới. Đây được xem là một trong những nguyên nhân có thể gây vô sinh nam nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ từ nguyên nhân, cách chẩn đoán đến các phương pháp điều trị hiệu quả hiện nay.

Teratozoospermia là gì?

Teratozoospermia là tình trạng tinh trùng có hình dạng bất thường, được phát hiện qua kết quả xét nghiệm tinh dịch đồ với tỷ lệ bất thường chiếm hơn 96%. Tinh trùng bình thường sẽ có hình bầu dục và đuôi dài, trong khi tinh trùng dị dạng  có thể bao gồm các khiếm khuyết ở đầu, thân hoặc đuôi chẳng hạn như đầu to, thêm đầu; thân dài hơn bình thường; đuôi kép, đuôi xoắn hoặc không có đuôi…

Ảnh hưởng của teratozoospermia

Teratozoospermia có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của nam giới, làm giảm khả năng thụ thai. Theo đó, tình trạng bất thường về hình thái có thể khiến tinh trùng gặp khó khăn trong việc tiếp cận và thâm nhập vào trứng để thụ tinh. Điều này dẫn đến thời gian thụ thai kéo dài hoặc thậm chí là vô sinh. (1)

Theo Bác sĩ Nguyễn Công Danh – Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, BVĐK Tâm Anh, thực tế, trong mẫu tinh dịch sau xuất tinh đều tồn tại tỷ lệ tinh trùng bị quái tinh và tinh trùng bình thường chỉ chiếm phần nhỏ.

Việc thụ tinh thành công không chỉ phụ thuộc vào hình thái tinh trùng mà còn ảnh hưởng bởi số lượng, mất độ, độ di chuyển cũng như các yếu tố về sức khỏe sinh sản của người vợ. Vì vậy, trường hợp nam giới được kết luận là tinh trùng dị dạng hay quái tinh nên trao đổi với bác sĩ Nam khoa – hiếm muộn để được thăm khám và tư vấn kỹ hơn về tình trạng của mình.

Nguyên nhân quái tinh ở nam giới

Một số nguyên nhân có thể góp phần gây ra chứng quái tinh ở nam giới, bao gồm:

1. Yếu tố nội sinh

• Khi nam giới càng lớn tuổi, nồng độ nội tiết tố nam như testosterone trong cơ thể bắt đầu suy giảm. Một số nghiên cứu đã chỉ ra nồng độ testosterone ở nam giới từ 40 tuổi trở đi có xu hướng giảm dần khoảng 1-2% mỗi năm. Sự suy giảm nội tiết tố nam này không chỉ làm giảm số lượng và chất lượng tinh trùng mà còn dẫn đến các vấn đề sinh lý như rối loạn cương dương, giảm ham muốn tình dục và xuất tinh sớm.
• Quá trình oxy hóa trong cơ thể có thể là nguyên nhân khiến tinh trùng có bất thường về hình dạng, dẫn đến chứng quái tinh. Điều này được lý giải là do các gốc tự do trong quá trình oxy hóa đã tấn công tế bào tinh trùng, làm thay đổi cấu trúc và gây ra các bất thường trong hình thái tinh trùng.
• Nam giới mắc bệnh đái tháo đường tuýp 2 có thể gặp phải các vấn đề về chất lượng tinh trùng.

2. Yếu tố ngoại sinh

• Chế độ ăn uống không lành mạnh, tiêu thụ quá nhiều thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh, thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa…
• Tiêu thụ quá nhiều đồ uống có cồn, nước ngọt có ga cùng với thói quen sử dụng chất kích thích như thuốc lá, ma túy…
• Nam giới mắc các bệnh lý liên quan đến tinh hoàn như viêm tinh hoàn, viêm mào tinh, giãn tĩnh mạch thừng tinh, nhiễm trùng đường sinh dục… có thể làm biến đổi hình thái tinh trùng, gây quái tinh.
• Mặc quần lót quá chật làm tăng nhiệt độ vùng bìu ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh.
• Môi trường làm việc với nhiệt độ cao và tiếp xúc với hóa chất công nghiệp độc hại.
• Thói quen sử dụng điện thoại di động, đặt laptop trên đùi khi làm việc trong thời gian dài có thể khiến vùng bìu tiếp xúc thường xuyên với sóng điện tử, từ đó tăng nguy cơ bất thường tinh trùng, trong đó có tình trạng quái tinh.

Phân loại teratozoospermia

Dựa theo các loại dị dạng, teratozoospermia được chia thành nhiều dạng khác nhau, bao gồm:

1. Tinh trùng dị dạng đầu

• Đầu nhỏ: Là những tinh trùng có kích thước đầu nhỏ hơn bình thường, thường có khiếm khuyết acrosome hoặc giảm vật liệu di truyền cần thiết cho quá trình thụ tinh.
• Đầu nhọn: Là những tinh trùng với đầu nhọn giống hình “điếu xì gà”, đây được xem một biến thể của tinh trùng đầu nhỏ. Do kích thước phần đầu nhỏ nên hàm lượng vật liệu di truyền DNA rất ít hoặc không có. Bệnh đái tháo đường có thể là một trong những nguyên nhân chính gây ra dị dạng này.
• Đầu thon: Tinh trùng đầu thuôn nhọn thường liên quan đến các bệnh lý như giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc tiếp xúc với nhiệt độ cao kéo dài tại vùng tinh hoàn. Loại tinh trùng này có thể mang bất thường nhiễm sắc thể, đặc biệt là thể dị bội.
• Đầu tròn: Tinh trùng đầu tròn không có cực đầu hoặc thiếu các cấu trúc quan trọng ở đầu tinh trùng, điều này làm giảm khả năng xác định vị trí noãn để thụ tinh. Một biến thể khác là nhân bên trong đầu tinh trùng vỡ ra sớm, làm cho vật liệu di truyền lan rộng trong toàn bộ đầu tinh trùng.
• Đầu to: Tinh trùng có đầu lớn thường mang thừa nhiễm sắc thể, làm giảm khả năng thụ tinh với trứng. Nguyên nhân chính có thể là do đột biến đồng hợp tử của gen aurora kinase C, và tình trạng này có thể di truyền.
• Nhiều đầu: Tinh trùng có nhiều hơn một đầu thường là kết quả của việc tiếp xúc với hóa chất độc hại hoặc kim loại nặng trong môi trường làm việc. Ngoài ra, nồng độ hormone prolactin cao cũng có thể là một yếu tố gây ra tình trạng này.
• Không đầu: Tinh trùng không đầu là những tinh trùng thiếu hoàn toàn vật liệu di truyền, khiến chúng không thể thụ tinh. Mặc dù chúng có hình dáng giống tinh trùng đầu kim, nhưng thực tế không có phần đầu, chỉ còn lại phần thân rất nhỏ, giống một đoạn dây mảnh.

2. Tinh trùng dị dạng cổ và thân

• Cổ cong.
• Cổ hoặc thân quá dày hoặc quá mỏng.
• Không đối xứng ở phần giữa và cổ.
• Cổ hoặc thân không đều.
• Cổ hoặc thân có giọt bất thường.

3. Tinh trùng dị dạng đuôi

• Đuôi cong: Tinh trùng có đuôi cong có thể bơi lệch hướng, gây khó khăn trong việc tiếp cận tới noãn để thụ tinh.
• Đuôi xoắn: Tinh trùng có đuôi xoắn (đuôi cuộn) không thể bơi do đuôi bị hư hỏng, thường do viêm nhiễm hoặc thói quen hút thuốc lá.
• Đuôi ngắn: Tinh trùng có đuôi ngắn thường di chuyển chậm hoặc không thể di chuyển, do bất thường trong quá trình sinh tinh hoặc đột biến gen.
• Đuôi đứt đoạn: Tinh trùng có phần đuôi đứt đoạn sẽ ảnh hưởng đến khả năng di chuyển, thậm chí không thể tiến tới noãn để thụ tinh.
• Nhiều đuôi: Tinh trùng có nhiều đuôi là hệ quả của việc tiếp xúc với hóa chất độc hại, ô nhiễm môi trường hoặc kim loại nặng.
• Không đuôi: Tinh trùng không có đuôi thường gặp trong quá trình hoại tử, khi tế bào đã chết hoặc bị tổn thương nghiêm trọng.

4. Teratozoospermia nhẹ

Trong trường hợp quái tinh nhẹ, kết quả tinh dịch đồ cho thấy tỷ lệ tinh trùng bất thường ít hơn 40%. Nam giới bị teratozoospermia mức độ nhẹ có thể bị giảm khả năng sinh sản nhưng cơ hội thụ thai tự nhiên vẫn còn khả thi.

5. Teratozoospermia trung bình

Teratozoospermia trung bình đặc trưng bởi tỷ lệ tinh trùng có hình thái bất thường cao hơn trong mẫu tinh dịch, thường được ghi nhận từ 40% – 70% tinh trùng có hình dạng và kích thước bất thường. Lúc này, quá trình thụ thai tự nhiên của nam giới có thể gặp nhiều khó khăn hơn và sẽ phải cần đến sự hỗ trợ của các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản giúp cải thiện khả năng sinh sản.

6. Teratozoospermia nghiêm trọng

Khi tỷ lệ tinh trùng bất thường vượt quá 70% sẽ được xếp vào mức độ nghiêm trọng của teratozoospermia. Ở mức độ này khả năng thụ thai tự nhiên sẽ rất thấp và các cặp đôi thường được khuyến khích sử dụng các phương pháp hỗ trợ sinh sản như IVF kết hợp với ICSI để tăng cơ hội có thai.

Teratozoospermia có ảnh hưởng tới khả năng sinh sản không?

Teratozoospermia có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng sinh sản của nam giới. Khi tinh trùng có hình thái bất thường thì khả năng di chuyển cũng sẽ kém đi, từ đó ảnh hưởng đến quá trình thụ tinh và khó mang thai. Nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, bệnh có thể diễn tiến đến mức độ nghiêm trọng gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, thậm chí vô sinh.

Nhận biết quái tinh bằng phương pháp nào?

Thông qua quá trình thăm khám lâm sàng, bác sĩ sẽ kiểm tra cơ quan sinh dục ngoài và khai thác thông tin bệnh sử từ người bệnh như thói quen sinh hoạt, tần suất quan hệ tình dục và tiền sử bệnh lý mắc phải trước đây. Sau đó, để kết quả chẩn đoán được chính xác, bác sĩ sẽ chỉ định người nam thực hiện xét nghiệm tinh dịch đồ.

Nhằm hạn chế sai số trong quá trình kiểm tra tinh dịch, người nam cần lưu ý kiêng xuất tinh ít nhất 2 ngày trước khi lấy mẫu thử và tránh sử dụng các chất bôi trơn để tránh ảnh hưởng đến khả năng di động của tinh trùng.

Qua kính hiển vi có độ phóng đại lớn, mẫu tinh dịch thu được sẽ được đưa ra soi để phân tích các thông số quan trọng bao gồm số lượng, khả năng di chuyển và hình thái tinh trùng… Qua đó, bác sĩ có thể kết luận tình trạng teratozoospermia ở người nam đang ở mức độ nào và lên kế hoạch điều trị phù hợp.

Các biện pháp điều trị tình trạng teratozoospermia ở nam giới

Dựa vào kết quả xét nghiệm tinh dịch đồ cũng như xác định chính xác nguyên nhân gây ra tình trạng tinh trùng bất thường về hình thái, bác sĩ sẽ có phác đồ điều trị phù hợp kèm theo một số hướng dẫn chi tiết giúp người bệnh cải thiện chất lượng tinh trùng. Theo đó, một số chỉ định người bệnh cần thực hiện bao gồm:

• Thay đổi lối sống: Việc thay đổi lối sống tích cực và lành mạnh bằng cách bỏ hút thuốc, hạn chế sử dụng rượu bia, chất kích thích, duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, cân bằng dinh dưỡng kết hợp thói quen tập thể dục thường xuyên có thể giúp nam giới cải thiện chất lượng tinh trùng, bao gồm cả hình thái.
• Điều trị nội khoa: Nếu tình trạng quái tinh xảy ra do mất cân bằng nội tiết tố, lúc này liệu pháp thay thế hormone hoặc các phương pháp điều trị nội tiết khác có thể được khuyến nghị để khôi phục mức hormone bình thường, từ đó cải thiện quá trình sinh tinh và hình thái tinh trùng.
• Phẫu thuật: Đối với những trường hợp giãn tĩnh mạch thừng tinh dẫn đến tinh trùng có bất thường về hình thái, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định phẫu thuật để phục hồi các tổn thương để cải thiện chức năng sinh tinh và chất lượng tinh trùng.

Bác sĩ Công Danh cho biết, điều trị tình trạng quái tinh là một quá trình phức tạp, mất nhiều thời gian và không phải lúc nào cũng thành công. Do đó, nếu trong trường hợp các phương pháp kể trên không mang lại hiệu quả điều trị mong muốn, người bệnh có thể được khuyến nghị thực hiện một số phương pháp hỗ trợ sinh như IVF hoặc ICSI nếu đang mong con.

Để đặt lịch thăm khám và điều trị teratozoospermia với các chuyên gia giàu kinh nghiệm tại Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, BVĐK Tâm Anh, quý khách có thể vui lòng liên hệ đến thông tin sau:

Teratozoospermia là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng sinh sản ở nam giới, nhưng hoàn toàn có thể cải thiện nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Việc duy trì lối sống lành mạnh, kiểm tra sức khỏe sinh sản định kỳ và tuân thủ chỉ định của bác sĩ chuyên khoa sẽ giúp tăng cơ hội thụ thai tự nhiên. Nếu bạn đang nghi ngờ mình gặp vấn đề về chất lượng tinh trùng, hãy đến bệnh viện ngay để được chẩn đoán kịp thời.