Làm sao phình động mạch gan để xác định nguyên do?

Phình động mạch gan tiềm ẩn nhiều nguy cơ, biến chứng nguy hiểm. Do đó, cần hiểu rõ nguyên nhân và triệu chứng để có thể thực hiện các biện pháp phòng ngừa một cách hiệu quả. Vậy động mạch gan phình to là gì?

Phình động mạch gan là gì?

Phình động mạch gan (Hepatic artery aneurysm – HAA) là một bệnh lý hiếm gặp, xảy ra khi thành động mạch gan bị yếu đi và phình giãn bất thường. Bệnh lý này chỉ chiếm khoảng 1% trong tổng số các ca phình động mạch nhưng có ý nghĩa lâm sàng quan trọng vì nguy cơ cao dẫn đến vỡ động mạch gan, có thể đe dọa tính mạng người bệnh. Đa số trường hợp động mạch gan bị phình đều nằm bên ngoài gan (xuất hiện trên các nhánh động mạch đi vào gan) và thường gặp ở nam giới, trường hợp này thường dễ gây ra biến chứng vỡ phình vào khoang phúc mạc hoặc các tạng rỗng lân cận gây chảy máu ồ ạt và nguy hiểm đến tính mạng người bệnh.

Nguyên nhân gây phình động mạch gan

Phình động mạch gan là hệ quả có thể xảy ra do thành động mạch gan bị tổn thương trong thời gian dài. Trong đó, xơ vữa động mạch (chiếm khoảng 50%) và hoại tử lớp trung mạc nang hoặc chấn thương vùng bụng (chiếm khoảng 20-25%) là những nguyên nhân phổ biến có thể dẫn đến hiện tượng này. Ngoài ra, có một số yếu tố nguy cơ có thể khiến động mạch gan bị tổn thương, tạo điều kiện hình thành túi phình: (1)

• Viêm tụy (mạn tính hoặc cấp tính)
• Thói quen hút thuốc lá
• Bệnh tiểu đường
• Một số bệnh tự miễn
• Tăng huyết áp
• Các bệnh lý toàn thân về mạch máu…

Triệu chứng phình động mạch gan

Bệnh thường khó nhận biết sớm do đa số trường hợp không có triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, người bệnh có thể dựa vào một số dấu hiệu đặc trưng sau đây để nhận biết tình trạng bệnh:

1. Triệu chứng thường gặp ở giai đoạn đầu

Khi túi phình ở động mạch gan bắt đầu gây ảnh hưởng, người bệnh có thể xuất hiện một số triệu chứng như:

• Đau hạ sườn phải hoặc đau thượng vị
• Đau lan ra sau lưng
• Buồn nôn hoặc khó chịu vùng bụng
• Tăng áp hoặc vỡ tĩnh mạch cửa

2. Biểu hiện khi phình động mạch gan vỡ

Vỡ túi phình động mạch ở gan là tình trạng nguy hiểm, diễn tiến nhanh và có thể đe dọa tính mạng người bệnh. Các biểu hiện thường gặp bao gồm:

• Đau bụng đột ngột và dữ dội
• Sốc mất máu với biểu hiện da lạnh, chóng mặt, tụt huyết áp…
• Xuất huyết đường mật với tam chứng Quincke: Vàng da, đau bụng kiểu mật, xuất huyết tiêu hóa…
• Xuất huyết tiêu hóa như nôn ra máu hoặc đi cầu phân đen lượng lớn.

3. Dấu hiệu cận lâm sàng nghi ngờ

Khi khám hoặc thực hiện xét nghiệm, một số dấu hiệu sau đây có thể mang tính gợi ý tình trạng phình động mạch ở gan:

• Nếu túi phình động mạch đủ lớn, có thể quan sát thấy dấu hiệu mạch đập ở vùng bụng (hiếm gặp)
• Xuất huyết không rõ nguyên nhân dù kết quả nội soi không có gì bất thường
• Hình ảnh nghi ngờ túi phình động mạch ở gan trên kết quả siêu âm
• Phát hiện bất thường mạch máu gan trên kết quả CT hoặc MRI

Cách chẩn đoán

Chỉ thăm khám lâm sàng thường không đặc hiệu và không đủ cơ sở để xác định phình động mạch ở gan. Thường được phát hiện tình cờ khi khám tổng quát hoặc khi đã có biến chứng vỡ túi phình gây sốc mất máu nặng. Một số cận lâm sàng có thể phát hiện, xác định kích thước, vị trí và mức độ nguy hiểm của túi phình.

• Chụp cắt lớp vi tính (CT scan) có bơm thuốc tương phản (cản quang): Tạo hình ảnh chi tiết bằng chùm tia X, thể hiện nhiều lát cắt khác nhau của cơ thể, giúp tái tạo cấu trúc các cơ quan và mạch máu trong cơ thể nói chung và ổ bụng nói riêng để giúp bác sĩ gián tiếp quan sát cấu trúc mạch máu gan.
• Chụp mạch máu xóa nền (DSA): Tiêm thuốc cản quang để làm nổi bật hệ thống mạch máu, hỗ trợ bác sĩ quan sát, đánh giá vị trí, kích thước, hình dạng và mức độ nguy hiểm của túi phình của động mạch gan.
• Siêu âm: Giúp bác sĩ quan sát lưu lượng máu trong gan và phát hiện các bất thường liên quan gan nhiễm mỡ, xơ gan…
  Chụp cộng hưởng từ (MRI) có hoặc không có tiêm chất cản từ: Cung cấp hình ảnh 3D rõ nét về giải phẫu gan và mạch máu gan, bao gồm các đặc điểm tổng quát của túi phình động mạch ở gan.

Kịp thời đến bệnh viện thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết có thể giúp phát hiện sớm tình trạng động mạch gan phình to, nhờ đó phòng ngừa hiệu quả các biến chứng nguy hiểm và nâng cao tỷ lệ thành công trong điều trị. Vì vậy, khám sức khỏe tầm soát định kỳ có vai trò rất lớn trong phát hiện các bất thường của mạch máu gan, siêu âm có thể là xét nghiệm đầu tay với độ an toàn cao, dễ thực hiện. Trường hợp phát hiện bất thường có thể kết hợp thểm CT scan, MRI hoặc DSA. trường hợp xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ, người bệnh nên đến gặp bác sĩ để được chẩn đoán, điều trị trong thời gian sớm nhất.

Biến chứng nguy hiểm

Nếu không kịp thời phát hiện và can thiệp điều trị, phình động mạch ở gan có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như vỡ động mạch gan dẫn đến xuất huyết ồ ạt trong ổ bụng, tắc nghẽn và xuất huyết đường mật, tăng áp tĩnh mạch cửa, nhiễm trùng túi phình động mạch làm tăng nguy cơ vỡ… Trong một số trường hợp nghiêm trọng, người bệnh thậm chí có thể tử vong.

Điều trị phình động mạch gan

Bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị thích hợp dựa trên kích thước, vị trí và nguy cơ vỡ túi phình ở động mạch gan. Với các trường hợp chưa vỡ động mạch gan, can thiệp từ sớm có thể giúp dự phòng biến chứng nghiêm trọng cũng như có chiến lược theo dõi; ngược lại, túi phình ở động mạch gan đã vỡ đây là trường hợp cần cấp cứu khẩn trương nhanh chóng và đe dọa đến tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

1. Can thiệp nội mạch

Can thiệp nội mạch là phương pháp điều trị phình động mạch gan được ưu tiên trong hầu hết trường hợp (nếu khả thi) nhờ khả năng xâm lấn tối thiểu, an toàn và phục hồi nhanh hơn so với phẫu thuật mở. Khi thực hiện, bác sĩ sẽ tạo một vết mổ nhỏ và đặt ống thông đến mạch máu, mục đích là để ngăn dòng máu vào túi phình.

2. Phẫu thuật thắt hoặc cắt túi phình

Bác sĩ có thể chỉ định thực hiện phẫu thuật thắt hoặc cắt túi phình động mạch ở gan trong một số trường hợp sau:

• Túi phình kích thước lớn và có nguy cơ vỡ
• Không thể thực hiện can thiệp nội mạch
• Túi phình đã vỡ gây xuất huyết, đe dọa tính mạng người bệnh
• Các lựa chọn phẫu thuật có thể bao gồm:
• Thắt động mạch mang túi phình
• Cắt túi phình hoặc cắt bỏ một phần gan nếu tổn thương lan rộng

Xem thêm: Ứng dụng thắt động mạch gan trong phẫu thuật

3. Điều trị nội khoa hỗ trợ và theo dõi sau can thiệp

Sau can thiệp nội mạch hoặc phẫu thuật, người bệnh cần được chăm sóc sức khỏe đúng cách:

• Nghỉ ngơi hợp lý, tránh hoạt động mạnh trong vài tuần đầu sau khi điều trị
• Sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ
• Kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu bằng lối sống khoa học
• Theo dõi sức khỏe định kỳ để đánh giá tốc độ phục hồi cũng như sự ổn định của mạch máu

Cách phòng ngừa động mạch gan phình to

Để phòng ngừa phình động mạch gan, mỗi người nên lưu ý một số vấn đề sau:

• Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm bất thường ở động mạch gan (nếu có)
• Kiểm soát và điều trị kịp thời các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, bệnh tự miễn… để giảm nguy cơ tổn thương thành mạch
• Duy trì lối sống khoa học, không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia, ăn uống cân bằng, tập thể dục đều đặn… để nâng cao sức khỏe thể chất
• Tránh các chấn thương vùng bụng và thận trọng khi sử dụng thuốc (chỉ dùng thuốc khi có chỉ định của bác sĩ), khi có chấn thương vùng bụng đặc biệt vùng bụng trên nên đến cơ sở y tế để được theo dõi và được kiểm tra cũng như có kế hoạch theo dõi.
• Trường hợp bệnh nhân viêm tụy cấp hoặc mạn tính, nên đi khám định kỳ theo chỉ định của bác sĩ.

Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:

Mặc dù hiếm gặp, nhưng nếu không được phát hiện và can thiệp điều trị kịp thời, phình động mạch gan có thể dẫn đến biến chứng, thậm chí gây tử vong. Người bệnh cần duy trì lối sống khoa học, kiểm soát hiệu quả các yếu tố nguy cơ và điều trị theo chỉ định của bác sĩ để có thể bảo vệ sức khỏe, đẩy lùi biến chứng.