Dù khá hiếm gặp, hội chứng Dubin-Johnson lại là một trong những nguyên nhân gây vàng da kéo dài khiến nhiều người lo lắng về sức khỏe gan mật. Đây là rối loạn di truyền hiếm gặp làm giảm khả năng vận chuyển bilirubin liên hợp từ tế bào gan vào đường mật, khiến bilirubin tích tụ trong máu và gây vàng da. Hiểu đúng về hội chứng Dubin-Johnson sẽ giúp phát hiện sớm và theo dõi bệnh hiệu quả.
Hội chứng Dubin-Johnson là một rối loạn di truyền hiếm gặp ảnh hưởng đến gan và quá trình đào thải bilirubin ra khỏi cơ thể. Bilirubin là sắc tố màu vàng được tạo ra khi hồng cầu già bị phá vỡ. Thông thường, chất này sẽ được gan xử lý rồi đào thải qua mật vào đường tiêu hóa. Tuy nhiên, ở người mắc bệnh, bilirubin liên hợp không được bài tiết hiệu quả vào mật nên trào ngược trở lại máu, gây tăng bilirubin liên hợp và vàng da.
Trong y văn, bệnh từng được mô tả lần đầu vào năm 1954 (1) bởi hai bác sĩ Dubin và Johnson nên mang tên gọi hiện nay. Đây là bệnh di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường. Điều đó có nghĩa là người bệnh phải nhận gen đột biến từ cả cha lẫn mẹ mới biểu hiện triệu chứng. Nếu chỉ mang một bản sao gen bất thường, cơ thể thường không xuất hiện dấu hiệu rõ rệt.
Đặc điểm nổi bật của bệnh là tăng bilirubin liên hợp kéo dài nhưng chức năng gan nhìn chung vẫn bình thường. Phần lớn trường hợp có tiên lượng tốt và không tiến triển thành xơ gan hay suy gan.
Nhiều người thắc mắc hội chứng Dubin-Johnson là gì và liệu bệnh có nguy hiểm hay không. Thực tế, đây được xem là một rối loạn lành tính, tuy có thể gây vàng da dai dẳng nhưng hiếm khi dẫn đến biến chứng nghiêm trọng nếu được theo dõi đúng cách.
Nguyên nhân chính của hội chứng Dubin-Johnson là đột biến gen ABCC2. Gen này chịu trách nhiệm tạo ra protein MRP2 – một loại protein vận chuyển có vai trò đưa bilirubin liên hợp từ tế bào gan vào dịch mật để đào thải ra ngoài cơ thể.
Khi gen ABCC2 bị đột biến, protein vận chuyển hoạt động kém hoặc mất chức năng, do đó bilirubin liên hợp không thể di chuyển bình thường vào đường mật mà tích tụ trong gan và máu. Hậu quả là người bệnh xuất hiện tình trạng tăng bilirubin máu và vàng da. (2)
Ngoài bilirubin liên hợp, một số chất do gan bài tiết vào mật cũng có thể bị ảnh hưởng vì cùng sử dụng protein vận chuyển MRP2. Sự tích tụ sắc tố trong tế bào gan khiến gan có màu đen đặc trưng khi quan sát bằng mắt thường trong phẫu thuật hoặc trên mẫu sinh thiết.
Do bệnh mang tính chất di truyền, nguy cơ mắc bệnh sẽ tăng lên nếu cả cha và mẹ đều mang gen đột biến. Một số quần thể có tỷ lệ mắc cao hơn bình thường như người Do Thái gốc Iran, Morocco hoặc một số nhóm dân cư tại Nhật Bản.
Mặc dù yếu tố di truyền là nguyên nhân cốt lõi, một số điều kiện có thể khiến triệu chứng trở nên rõ rệt hơn, bao gồm:
Mang thai
Nhiễm trùng
Căng thẳng kéo dài
Uống rượu
Sử dụng thuốc tránh thai đường uống
Một số loại thuốc ảnh hưởng đến gan
Các yếu tố này không gây bệnh trực tiếp nhưng có thể làm tăng bilirubin trong máu và khiến vàng da nặng hơn.
Triệu chứng điển hình của hội chứng Dubin-Johnson là vàng da mạn tính mức độ nhẹ. Người bệnh có da và củng mạc mắt (lòng trắng mắt) màu vàng do bilirubin tích tụ trong máu. Ở nhiều trường hợp, vàng da bắt đầu xuất hiện từ tuổi thiếu niên hoặc giai đoạn đầu của tuổi trưởng thành.
Mức độ vàng da có thể thay đổi theo thời gian. Trong điều kiện ánh sáng yếu, triệu chứng đôi khi khó nhận biết. Tuy nhiên, dưới ánh sáng tự nhiên, màu vàng ở mắt và da thường rõ hơn.
Ngoài vàng da, người bệnh có thể có một số biểu hiện kèm theo như:
Nước tiểu sẫm màu
Mệt mỏi
Cảm thấy khó chịu nhẹ vùng hạ sườn phải
Phần lớn triệu chứng khá nhẹ và không ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hằng ngày. Nhiều trường hợp được phát hiện tình cờ khi xét nghiệm chức năng gan hoặc kiểm tra sức khỏe định kỳ.
Một đặc điểm đáng chú ý là bệnh thường không gây ngứa – dấu hiệu vốn khá phổ biến ở nhiều bệnh lý gan mật khác. Điều này giúp hỗ trợ phân biệt với các tình trạng ứ mật nghiêm trọng.
Ở trẻ sơ sinh, bệnh hiếm khi biểu hiện sớm nhưng vẫn có thể xảy ra. Một số trẻ sơ sinh có thể xuất hiện vàng da kéo dài hoặc tăng bilirubin liên hợp.
Việc chẩn đoán hội chứng Dubin-Johnson cần kết hợp giữa khám lâm sàng, xét nghiệm cận lâm sàng và loại trừ các bệnh gan mật khác.
Bác sĩ thường bắt đầu bằng việc đánh giá triệu chứng vàng da, tiền sử gia đình và thời điểm xuất hiện bệnh. Vì đây là bệnh di truyền nên yếu tố gia đình có vai trò quan trọng trong quá trình chẩn đoán.
Xét nghiệm đo nồng độ bilirubin trong máu là bước quan trọng nhất. Bilirubin toàn phần thường tăng nhẹ (thường dưới 5 mg/dL), chủ yếu là bilirubin liên hợp. Người bệnh thường có tăng bilirubin liên hợp từ nhẹ đến trung bình, trong khi các chỉ số chức năng gan khác như AST, ALT hoặc phosphatase kiềm có thể vẫn bình thường. Đặc điểm này giúp phân biệt bệnh với viêm gan hoặc tổn thương gan thực thể.
Phân tích coproporphyrin có giá trị hỗ trợ chẩn đoán cao. Ở người khỏe mạnh, coproporphyrin III chiếm ưu thế trong nước tiểu. Trong khi đó, người mắc bệnh lại có tỷ lệ coproporphyrin I tăng bất thường. Tổng lượng coproporphyrin niệu thường bình thường, nhưng hơn 80% là coproporphyrin I (ở người bình thường khoảng 25%). Đây có thể được xem là dấu hiệu đặc trưng của bệnh.
Một số kỹ thuật hình ảnh có thể được chỉ định như:
Siêu âm gan mật
Chụp CT bụng
MRI gan mật
Xạ hình gan mật (HIDA scan)
Các phương pháp này chủ yếu nhằm loại trừ tắc mật, sỏi mật hoặc các bệnh gan khác. Thông thường, hình ảnh gan không có tổn thương cấu trúc đặc hiệu, chủ yếu giúp loại trừ các nguyên nhân gây vàng da khác.
Hiện nay sinh thiết ít khi cần thiết nếu biểu hiện lâm sàng và xét nghiệm điển hình. Sinh thiết không phải xét nghiệm bắt buộc nhưng đôi khi được thực hiện nếu cần phân biệt với các bệnh lý khác. Hình ảnh đặc trưng là gan màu đen với sắc tố dạng hạt tích tụ trong tế bào gan.
Xét nghiệm gen ABCC2 có thể xác nhận chẩn đoán, đặc biệt trong trường hợp khó phân biệt với các rối loạn bilirubin di truyền khác. Tuy nhiên, phương pháp này thường được sử dụng khi cần đánh giá chuyên sâu.
Một vấn đề quan trọng trong chẩn đoán là phân biệt hội chứng Dubin-Johnson với hội chứng Rotor. Cả hai đều là rối loạn di truyền gây vàng da lành tính, nhưng khác nhau về cơ chế và đặc điểm xét nghiệm. Trong đó, hội chứng Rotor liên quan đến đột biến SLCO1B1 hoặc SLCO1B3, không có hiện tượng gan sẫm màu (gan đen) như Dubin-Johnson.
Phần lớn trường hợp hội chứng Dubin-Johnson là lành tính và hầu như không gây biến chứng. Điều khiến nhiều người lo lắng là tình trạng vàng da kéo dài. Tuy nhiên, biểu hiện này chủ yếu ảnh hưởng về mặt thẩm mỹ hơn là sức khỏe tổng thể.
Hội chứng Dubin-Johnson thường không tiến triển thành:
Xơ gan
Suy gan
Ung thư gan
Tổn thương gan mạn tính nghiêm trọng
Dù vậy, người bệnh vẫn cần theo dõi định kỳ để tránh nhầm lẫn với các bệnh gan mật khác nguy hiểm hơn. Nếu xuất hiện các biểu hiện như sốt, đau bụng dữ dội, nôn nhiều hoặc suy kiệt cơ thể…, cần thăm khám sớm để loại trừ các bệnh lý gan mật khác đi kèm.
Đa số trường hợp không cần điều trị đặc hiệu. Vì bệnh không gây tổn thương gan tiến triển nên mục tiêu chủ yếu là theo dõi và kiểm soát triệu chứng khi cần.
Người mắc hội chứng Dubin-Johnson thường được khuyến nghị:
Khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ và xét nghiệm khi cần
Hạn chế rượu bia
Tránh tự ý dùng thuốc ảnh hưởng đến gan
Điều trị sớm các bệnh nhiễm trùng
Duy trì chế độ sinh hoạt lành mạnh
Khi triệu chứng vàng da tăng lên do thuốc hoặc nội tiết tố, bác sĩ có thể cân nhắc thay đổi loại thuốc phù hợp hơn.
Ở một số trẻ sơ sinh có biểu hiện ứ mật kéo dài, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị hỗ trợ như acid ursodeoxycholic (UDCA). Tuy nhiên, thuốc không điều trị khỏi hội chứng Dubin-Johnson và chỉ được sử dụng trong một số trường hợp cụ thể.
Điều quan trọng nhất là tránh lạm dụng các biện pháp điều trị không cần thiết. Vì đây là bệnh lành tính, việc can thiệp quá mức đôi khi gây ảnh hưởng đến sức khỏe và tâm lý người bệnh.
Do là bệnh di truyền nên không thể phòng ngừa hoàn toàn hội chứng Dubin-Johnson. Người mang gen bệnh nhưng không có triệu chứng vẫn có thể truyền gen cho con. Tuy nhiên, việc tư vấn và sàng lọc di truyền có thể giúp đánh giá nguy cơ trong gia đình có tiền sử mắc bệnh.
Các cặp vợ chồng chuẩn bị mang thai nên trao đổi với bác sĩ nếu:
Gia đình có người mắc bệnh di truyền về gan
Từng có người thân bị vàng da kéo dài không rõ nguyên nhân
Có tiền sử tăng bilirubin máu bẩm sinh
Ngoài ra, người đã được chẩn đoán mắc Dubin-Johnson nên duy trì lối sống lành mạnh để hạn chế các yếu tố có thể làm tăng mức độ vàng da, từ đó giúp ổn định triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hội chứng Dubin-Johnson là rối loạn di truyền hiếm gặp nhưng đa số có tiên lượng tốt và không ảnh hưởng đáng kể đến tuổi thọ. Việc nhận biết sớm triệu chứng, thăm khám định kỳ và hiểu rõ bệnh sẽ giúp theo dõi sức khỏe gan hiệu quả, hạn chế lo lắng không cần thiết.
