Bilirubin là chỉ số quan trọng trong chẩn đoán một số vấn đề về gan, mật, máu và các bệnh lý liên quan khác. Vậy chức nănglà gì, làm thế nào để kiểm tra và xét nghiệm?
Bilirubin là một sắc tố mật màu vàng cam, được tạo thành trong quá trình phân huỷ heme (chủ yếu từ hemoglobin của các hồng cầu già). Bình thường, bilirubin được gan thu nhận, chuyển hoá và bài tiết vào mật, sau đó được đào thải chủ yếu qua phân và chỉ một lượng rất nhỏ qua nước tiểu.
Khi cơ thể tạo ra quá nhiều bilirubin hoặc quá trình thu nhận, chuyển hoá và bài tiết bilirubin của gan bị rối loạn, sẽ tích tụ trong máu và các mô, gây tăng bilirubin máu. Tình trạng này biểu hiện bằng vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu và trong một số trường hợp có thể kèm theo ngứa.
Các nghiên cứu gần đây cho thấy bilirubin có đặc tính chống oxy hóa, có thể góp phần bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do các gốc tự do gây ra. Tuy nhiên, bilirubin vẫn cần được gan chuyển hóa và đào thải hiệu quả để tránh tích tụ trong cơ thể, vì nồng độ bilirubin tăng cao có thể gây ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe.
Xem thêm: Quá trình chuyển hóa Bilirubin trong cơ thể và ý nghĩa lâm sàng
Dưới đây là thông tin về các dạng của bilirubin, giúp phân biệt, so sánh bilirubin trực tiếp và gián tiếp cũng như bilirubin toàn phần, cụ thể:
Bilirubin gián tiếp (bilirubin không liên hợp) là loại bilirubin được tạo thành trong quá trình phân huỷ heme, chủ yếu từ hemoglobin của các hồng cầu già, chưa được gan xử lý nên chưa thể đào thải ra khỏi cơ thể.
Bilirubin gián tiếp tan trong lipid (chất béo), không tan trong nước và được vận chuyển trong máu dưới dạng gắn kết với albumin. Nồng độ bilirubin gián tiếp tăng cao có thể gặp trong một số tình trạng tan máu (bệnh hồng cầu hình liềm, Thalassemia, bất tương thích Rh hay ABO, do thuốc, nhiễm trùng, độc tố …), hội chứng Gilbert. Bilirubin gián tiếp tích tụ trong các mô và gây vàng da. Ở trẻ sơ sinh, khi nồng độ bilirubin gián tiếp tăng rất cao, có thể vượt qua hàng rào máu não và gây vàng da nhân não. (1)
Bilirubin trực tiếp (bilirubin liên hợp) là dạng bilirubin đã được gan chuyển hóa, tan trong nước và được bài tiết vào mật. Bilirubin trực tiếp được đào thải chủ yếu qua phân và một phần rất nhỏ qua nước tiểu.
Nồng độ bilirubin trực tiếp tăng thường gợi ý tình trạng tổn thương tế bào gan, rối loạn bài tiết mật hoặc tắc nghẽn đường mật… Tình trạng này có thể xảy ra do các nguyên nhân gây tổn thương gan cấp tính như nhiễm trùng, thuốc, rượu; cũng có thể do tắc nghẽn đường mật hoặc do các bệnh gan mạn tính như viêm gan mạn, xơ gan…
Bilirubin trực tiếp không liên kết với albumin như bilirubin gián tiếp. Sự tích tụ của bilirubin trực tiếp có thể gây nước tiểu sẫm màu và phân nhạt màu. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và xác định nguyên nhân.
Bilirubin toàn phần là chỉ số tổng của bilirubin trực tiếp và gián tiếp trong máu. Bilirubin toàn phần tăng cao nếu có các yếu tố làm tăng bilirubin trực tiếp hay gián tiếp.
Xét nghiệm Bilirubin là một trong những xét nghiệm được bác sĩ chỉ định khi cần tìm nguyên nhân gây vàng da, vàng mắt, hỗ trợ chẩn đoán trong các lý về bệnh gan, đường mật, tán huyết cũng như hỗ trợ đánh giá tình trạng tắc nghẽn đường mật. Tùy trường hợp mà bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp xét nghiệm phù hợp, điển hình như:
Xét nghiệm máu là phương pháp phổ biến nhất để đo nồng độ bilirubin trong máu. Xét nghiệm này giúp xác định nồng độ bilirubin toàn phần, trực tiếp và gián tiếp một cách nhanh chóng, chính xác.
Xem thêm: Chỉ số Bilirubin: Ý nghĩa, mức bình thường và yếu tố ảnh hưởng
Xét nghiệm bilirubin trong nước tiểu thường là một phần trong xét nghiệm nước tiểu tổng quát. Nếu bilirubin trong nước tiểu dương tính, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện thêm các xét nghiệm khác về gan mật để tìm nguyên nhân.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Xét nghiệm bilirubin là một xét nghiệm quan trọng trong đánh giá các bệnh lý của gan, đường mật và tình trạng tan máu. Khi xuất hiện các dấu hiệu như vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu hoặc ngứa kéo dài… người bệnh nên đến cơ sở y tế chủ để được thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết, bao gồm bilirubin. Kết quả xét nghiệm sẽ giúp bác sĩ xác định nguyên nhân, đánh giá mức độ bệnh và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, từ đó góp phần hạn chế nguy cơ biến chứng.
