Xoắn túi mật là gì? Nhận diện để thận trọng

Xoắn túi mật tuy hiếm gặp nhưng có thể tiến triển nhanh, làm gián đoạn nguồn máu nuôi và gây hoại tử túi mật nếu chậm xử trí. Triệu chứng thường xuất hiện đột ngột, dễ nhầm với viêm túi mật cấp hoặc các nguyên nhân đau bụng khác. Việc nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo, xác định yếu tố nguy cơ và lựa chọn phương pháp chẩn đoán phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong điều trị. Bài viết dưới đây cung cấp thông tin về nguyên nhân, biểu hiện, chẩn đoán, điều trị và cách hạn chế biến chứng nguy hiểm.

Xoắn túi mật là gì?

Xoắn túi mật (gallbladder volvulus) là tình trạng túi mật xoay quanh trục của ống túi mật (cystic duct) và động mạch túi mật (cystic artery), khiến cuống mạch bị vặn xoắn. Quá trình xoắn này chèn ép mạch máu nuôi túi mật, dẫn đến thiếu máu cục bộ, hoại tử và có thể thủng túi mật nếu không can thiệp kịp thời.

Tùy theo mức độ xoay, bệnh được phân thành hai dạng: xoắn không hoàn toàn (dưới 180°) và xoắn hoàn toàn (trên 180°). Trong đó:

• Xoắn hoàn toàn chiếm phần lớn các trường hợp, gây tắc nghẽn mạch máu toàn phần và tiến triển nhanh sang hoại tử.
• Xoắn không hoàn toàn diễn tiến chậm hơn, triệu chứng mờ nhạt nên dễ bị nhầm lẫn với cơn đau quặn thông thường.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây xoắn túi mật

Nguyên nhân chính xác của xoắn túi mật vẫn chưa được xác định rõ. Tuy nhiên, các nghiên cứu ghi nhận sự kết hợp giữa “bất thường giải phẫu” và “thay đổi sinh lý cơ học theo tuổi tác” tạo điều kiện cho túi mật vặn xoắn bất thường. Cụ thể, các yếu tố nguy cơ chính bao gồm:

• Bất thường bẩm sinh về vị trí túi mật: Trong quá trình phát triển phôi thai, nếu túi mật không di chuyển đúng vị trí, cơ quan này có thể nằm treo tự do (floating gallbladder) và dễ bị xoắn. Đây là yếu tố giải thích tại sao xoắn túi mật cũng xuất hiện ở trẻ em, dù hiếm gặp.
• Mạc treo túi mật dài bất thường: Đây là yếu tố giải phẫu quan trọng. Khi mạc treo (mesentery) quá dài hoặc lỏng lẻo, túi mật treo tự do trong ổ bụng thay vì nằm sát gan, tạo điều kiện cho xoắn túi mật xảy ra.
• Teo mô mỡ nội tạng do lão hóa: Quá trình lão hóa làm giảm lượng mỡ nội tạng nâng đỡ túi mật. Túi mật mất điểm tựa, trở nên di động hơn và dễ xoắn quanh cuống mạch.
• Biến dạng cột sống (gù vẹo cột sống): Tình trạng kyphoscoliosis đẩy túi mật xuống vị trí thấp hơn bình thường, làm tăng nguy cơ xoắn túi mật do thay đổi tương quan giải phẫu trong ổ bụng.
• Xơ vữa động mạch túi mật: Động mạch túi mật bị cứng do xơ vữa có thể tạo thành điểm tựa (fulcrum), khiến túi mật dễ xoắn quanh trục mạch máu cứng này.
• Các yếu tố cơ học kích hoạt: Nhu động ruột mạnh từ các quai ruột lân cận, thay đổi tư thế đột ngột, hoặc co bóp túi mật dữ dội sau bữa ăn nhiều chất béo đều có thể kích hoạt xoắn túi mật ở người có sẵn yếu tố giải phẫu thuận lợi.

Đáng chú ý, nghiên cứu cho thấy sỏi mật (bệnh lý mật phổ biến) không phải là yếu tố nguy cơ trực tiếp gây xoắn túi mật. Theo ước tính, khoảng 70-80% trường hợp không có sỏi mật kèm theo.

Triệu chứng của xoắn túi mật

Triệu chứng xoắn túi mật xuất hiện đột ngột và diễn tiến nhanh trong 24 đến 72 giờ đầu, mang tính chất cấp cứu ngoại khoa. Đặc điểm nổi bật là cơn đau dữ dội tại vùng hạ sườn phải, xuất hiện bất ngờ, không đáp ứng với kháng sinh hay không cải thiện rõ rệt khi điều trị nội khoa thông thường. Điều này khác biệt so với viêm túi mật cấp do sỏi, vốn có thể cải thiện một phần khi dùng kháng sinh.

Dù không đặc hiệu, các triệu chứng thường gặp có thể gợi ý bệnh xoắn túi mật bao gồm:

• Đau dữ dội, đột ngột vùng hạ sườn phải hoặc thượng vị, có thể lan ra sau lưng
• Buồn nôn và nôn liên tục
• Sờ thấy khối u vùng hạ sườn phải (do túi mật căng phồng)
• Thường không có vàng da; dấu hiệu nhiễm độc toàn thân có thể chưa có hoặc không rõ ràng trong giai đoạn đầu.
• Triệu chứng không cải thiện dù đã dùng kháng sinh và bù dịch

Xoắn túi mật dễ bị nhầm với viêm túi mật cấp do đều có thể gây đau hạ sườn phải, tăng bạch cầu và sốt khi tổn thương tiến triển. Tuy nhiên, bệnh lý này chủ yếu xuất phát từ tình trạng túi mật xoay quanh cuống, làm cản trở dòng máu nuôi và gây thiếu máu mô. Vì nguyên nhân mang tính cơ học, điều trị bảo tồn bằng kháng sinh đơn thuần thường không hiệu quả và không thể giải quyết đoạn cuống bị xoắn.

Biến chứng của xoắn túi mật nếu không điều trị kịp thời

Xoắn túi mật là một cấp cứu ngoại khoa cần được phẫu thuật kịp thời để khôi phục kiểm soát tổn thương. Khi nguồn máu nuôi bị gián đoạn kéo dài, túi mật có thể hoại tử, thủng, gây viêm phúc mạc, nhiễm trùng huyết và đe dọa tính mạng. Tỷ lệ tử vong liên quan đến tình trạng này được ước tính khoảng 3% đến 5%, chủ yếu ở những trường hợp phát hiện hoặc can thiệp muộn. Các biến chứng chính bao gồm:

• Hoại tử túi mật (gallbladder necrosis): Mô túi mật chết do mất nguồn cung cấp máu hoàn toàn.
• Thủng túi mật: Thành túi mật hoại tử bị vỡ, giải phóng dịch mật vào ổ bụng.
• Viêm phúc mạc mật (bilious peritonitis): Dịch mật tràn vào ổ bụng gây nhiễm trùng lan rộng, đe dọa tính mạng.
• Nhiễm trùng huyết: Vi khuẩn từ ổ viêm phúc mạc xâm nhập máu, gây sốc nhiễm khuẩn.
• Biến chứng sau mổ muộn: Rò mật, dính ruột và nhiễm trùng vết mổ nếu phẫu thuật bị trì hoãn quá lâu.

Chẩn đoán xoắn túi mật

1. Thăm khám lâm sàng ban đầu

Khi người có triệu chứng đau bụng cấp vùng hạ sườn phải nhập viện, bác sĩ tiến hành thăm khám lâm sàng để đánh giá sơ bộ. Dấu hiệu gợi ý xoắn túi mật gồm cơn đau dữ dội khởi phát đột ngột, sờ thấy khối căng tức vùng hạ sườn phải, nhưng không có vàng da hay nhiễm độc toàn thân. Xét nghiệm máu thường cho thấy bạch cầu và CRP tăng, trong khi chức năng gan phần lớn vẫn trong giới hạn bình thường.

Xoắn túi mật cần được nghi ngờ khi triệu chứng không cải thiện hoặc tiếp tục nặng lên sau điều trị kháng sinh, bù dịch và chăm sóc hỗ trợ. Trong khi viêm túi mật cấp có thể đáp ứng phần nào với điều trị nội khoa, tình trạng này bắt nguồn từ sự xoay bất thường của túi mật quanh cuống, gây tắc nghẽn và thiếu máu mô nên thuốc không thể giải quyết nguyên nhân. Khi diễn biến lâm sàng xấu đi, bác sĩ cần đánh giá lại và chỉ định phương tiện chẩn đoán hình ảnh phù hợp để hỗ trợ xác định tổn thương.

2. Chẩn đoán hình ảnh

Chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò trung tâm trong xác định xoắn túi mật. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh được áp dụng bao gồm:

• Siêu âm bụng: Là phương pháp đầu tay, có thể phát hiện túi mật căng phồng, nằm ngoài hố túi mật và có dịch quanh túi mật.
• Chụp CT bụng có cản quang: Cho thấy túi mật nằm lệch vị trí giải phẫu bình thường, thành túi mật dày, dịch quanh túi mật và đặc biệt là hai dấu hiệu gợi ý nguy cơ cao bị xoắn túi mật, đó là “whirl sign” (dấu xoắn ốc) tại cuống túi mật (bao gồm ống mật và động mạch túi mật) hoặc/và dấu hiệu “beak sign” (dấu mỏ chim) ở cổ túi mật.
• Chụp cộng hưởng từ MRI/MRCP: Phương pháp tái tạo hình ảnh túi mật có độ phân giải cao, giúp phát hiện dấu hiệu nhồi máu hoặc hoại tử mô túi mật, đồng thời đánh giá chi tiết cấu trúc đường mật.

3. Chẩn đoán phân biệt

Xoắn túi mật có triệu chứng tương tự nhiều bệnh lý bụng cấp khác, nên cần chẩn đoán phân biệt cẩn thận. Bảng dưới đây tóm tắt các điểm phân biệt chính:

Điều trị xoắn túi mật

Xoắn túi mật là tổn thương cơ học gây thiếu máu, nên điều trị nội khoa bằng kháng sinh không thể giải quyết nguyên nhân gốc. Phẫu thuật cắt túi mật cấp cứu (cholecystectomy) là phương pháp điều trị duy nhất có hiệu quả. Các bước xử trí chính bao gồm:

• Hồi sức ban đầu: Gồm bù dịch, kiểm soát đau, ổn định huyết động và bắt đầu kháng sinh phổ rộng để dự phòng nhiễm trùng trước khi vào phòng mổ.
• Giải áp và tháo xoắn túi mật: Trong phẫu thuật, bác sĩ tiến hành giảm áp túi mật căng phồng, sau đó tháo xoắn cuống mạch để xác định rõ cấu trúc giải phẫu trước khi cắt bỏ.
• Cắt túi mật nội soi (laparoscopic cholecystectomy): Đây là lựa chọn ưu tiên nhờ ưu điểm ít xâm lấn, giảm đau sau mổ và rút ngắn thời gian hồi phục, phù hợp khi bệnh được chẩn đoán sớm và chưa có biến chứng, Theo ước tính, có khoảng 28% trường hợp được xử trí thành công bằng nội soi.
• Chuyển mổ mở khi cần thiết: Nếu túi mật hoại tử nặng, cấu trúc giải phẫu bị biến dạng do xoắn hoặc có dính phức tạp, bác sĩ phẫu thuật có thể chuyển sang mổ mở để đảm bảo an toàn, hạn chế tổn thương ống mật chủ.

Tiên lượng và phòng ngừa

Tiên lượng xoắn túi mật phụ thuộc lớn vào thời điểm can thiệp phẫu thuật. Khi được chẩn đoán sớm và phẫu thuật kịp thời, phần lớn người mắc hồi phục tốt, không để lại di chứng lâu dài. Ngược lại, phẫu thuật muộn làm tăng nguy cơ hoại tử, viêm phúc mạc và các biến chứng sau mổ, khiến quá trình hồi phục kéo dài và phức tạp hơn.

Hiện tại, chưa có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu cho xoắn túi mật do tính chất hiếm gặp và cơ chế liên quan đến bất thường giải phẫu. Tuy nhiên, một số biện pháp giúp giảm thiểu nguy cơ và hỗ trợ phát hiện sớm:

• Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt ở người cao tuổi, để phát hiện sớm bất thường vùng bụng
• Siêu âm bụng theo dõi khi có tiền sử đau bụng vùng hạ sườn phải tái phát không rõ nguyên nhân
• Duy trì cân nặng hợp lý, tránh sụt cân nhanh vì giảm mỡ nội tạng đột ngột có thể làm túi mật mất điểm tựa
• Đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện cơn đau bụng cấp vùng hạ sườn phải, không tự điều trị tại nhà

Ước tính có hơn 90% trường hợp xoắn túi mật bị chẩn đoán nhầm hoặc bỏ sót trước phẫu thuật do triệu chứng không đặc hiệu. Do đó, ngay khi xuất hiện cơn đau bụng dữ dội vùng hạ sườn phải, người bệnh nên đến chuyên khoa Tiêu hóa tại cơ sở y tế uy tín để được chẩn đoán và can thiệp kịp thời.

Khi xuất hiện đau đột ngột vùng hạ sườn phải, nôn nhiều, sốt hoặc bụng căng đau, người bệnh nên được thăm khám sớm để xác định nguyên nhân và hạn chế nguy cơ biến chứng. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tiếp nhận khám, chẩn đoán và điều trị các bệnh lý gan mật, trong đó có xoắn túi mật, với sự phối hợp giữa bác sĩ chuyên khoa, chẩn đoán hình ảnh và ngoại khoa. Phác đồ được cân nhắc dựa trên tình trạng thực tế, bệnh nền và kết quả đánh giá của từng người bệnh.

Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:

Xoắn túi mật là tình trạng hiếm gặp nhưng có thể gây thiếu máu, hoại tử, thủng túi mật và viêm phúc mạc nếu chậm xử trí. Do biểu hiện dễ nhầm với viêm túi mật cấp, việc kết hợp triệu chứng lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh có ý nghĩa quan trọng. Phẫu thuật cắt túi mật sớm thường là phương pháp điều trị cần thiết nhằm kiểm soát tổn thương và hạn chế biến chứng. Người bệnh đau bụng dữ dội vùng hạ sườn phải, nôn nhiều hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng cần được đánh giá y tế kịp thời.