Nhận biết sớm tắc ruột non để xử lý kịp thời

Nhận biết sớm tình trạng tắc ruột non sẽ giúp hạn chế nguy cơ biến chứng nguy hiểm, bảo vệ sức khỏe người bệnh. Vậy, dấu hiệu nhận biết tắc nghẽn ruột non là gì?

Dấu hiệu sớm nhận biết tắc ruột non

Tắc ruột non xảy ra khi quá trình di chuyển của các chất trong lòng ruột bị đình trệ hoàn toàn hoặc một phần.. Việc nhận diện sớm các triệu chứng lâm sàng là “chìa khóa vàng” giúp người bệnh hạn chế những biến chứng nguy hiểm. Một số dấu hiệu tắc nghẽn ruột non điển hình như:

• Đau bụng quặn từng cơn: Đây là triệu chứng khởi phát phổ biến, cơn đau thường khu trú ở vùng quanh rốn hoặc thượng vị, diễn ra dữ dội theo từng cơn rồi dịu đi, sau đó lặp lại với cường độ tăng dần. Đây là hệ quả của việc cơ trơn ruột tăng co bóp để cố gắng đẩy khối tắc nghẽn đi qua.
• Nôn sớm và nôn nhiều: Khác với tắc ruột già, tình trạng tắc nghẽn ruột non thường gây nôn rất sớm. Ban đầu người bệnh nôn ra thức ăn chưa tiêu, sau đó là dịch mật màu xanh vàng hoặc dịch tiêu hóa có mùi khó chịu.
• Bí trung đại tiện: Tình trạng bí hoàn toàn (không thể xì hơi hoặc đi ngoài) là dấu hiệu khẳng định sự tắc nghẽn cơ học. Tuy nhiên, trong một số trường hợp bán tắc, người bệnh vẫn có thể trung tiện được nhưng bụng vẫn trong trạng thái đau chướng.
• Chướng bụng: Tùy thuộc vào vị trí tắc nghẽn, mức độ chướng bụng ở người bị tắc nghẽn ruột non có thể khác nhau. Thông thường, tình trạng này sẽ gây chướng vùng giữa bụng, sờ vào thấy bụng căng nhưng không cứng như trong viêm phúc mạc giai đoạn đầu.
• Dấu hiệu mất nước và toàn thân: Khi tình trạng tắc ruột non kéo dài, người bệnh sẽ rơi vào trạng thái suy kiệt, môi khô, mắt trũng, mạch nhanh và tụt huyết áp do dịch bị ứ đọng và thoát quản vào lòng ruột.

Các nguyên nhân gây tắc ruột non thường gặp

Căn nguyên gây tắc nghẽn ruột non rất đa dạng, việc xác định chính xác nguyên nhân giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị tối ưu cho người bệnh. Các tác nhân khiến ruột non bị tắc nghẽn thường gặp bao gồm:

• Dính ruột sau phẫu thuật: Đây là nguyên nhân hàng đầu, chiếm tỉ lệ lớn trong các ca cấp cứu. Các dải dính hình thành sau các cuộc mổ cũ có thể thắt nghẹt các quai ruột non, tạo nên sự tắc nghẽn ruột non cơ học phức tạp. (1)
• Thoát vị: Các khối thoát vị bẹn, thoát vị đùi, thoát vị rốn hoặc thoát vị tại vết mổ cũ khiến một đoạn ruột chui vào các “khe hở” và bị thắt nghẹt tại đó.
• U hoặc khối chèn ép: Các khối u ác tính khởi phát từ ruột non hoặc các khối u từ cơ quan lân cận xâm lấn, chèn ép làm hẹp lòng ống tiêu hóa của người bệnh.
• Lồng ruột: Tình trạng một đoạn ruột chui vào lòng của đoạn ruột kế cận, thường gặp ở trẻ em nhưng cũng có thể xuất hiện ở người lớn do có khối u làm điểm dẫn.
• Tắc do vật lạ: Điển hình là tình trạng tắc do bã thức ăn (thường gặp ở người bệnh lớn tuổi, người đã mổ cắt dạ dày), sỏi mật lọt vào lòng ruột hoặc các búi giun đũa gây tắc nghẽn cục bộ.

Biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị kịp thời

Tình trạng tắc nghẽn ở ruột non nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm như:

• Hoại tử ruột: Đoạn ruột bị thắt nghẹt sẽ bị thiếu máu nuôi dưỡng trầm trọng, dẫn đến hoại tử và thủng ruột.
• Viêm phúc mạc: Dịch tiêu hóa chứa vi khuẩn tràn vào ổ bụng gây nhiễm trùng toàn thể, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
• Sốc nhiễm khuẩn: Độc tố từ vi khuẩn ngấm vào máu dẫn đến suy đa tạng, trụy tim mạch rất khó hồi phục.

Cách chẩn đoán tắc ruột non

Để chẩn đoán chính xác tình trạng tắc nghẽn ở ruột non, người bệnh cần trải qua quá trình thăm khám lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng theo chỉ định của bác sĩ tại bệnh viện uy tín:

• Thăm khám lâm sàng: Thông qua quá trình này bác sĩ sẽ ghi nhận những thông tin cần thiết như thể trạng, tiền sử mắc bệnh, thói quen ăn uống – sinh hoạt… đồng thời đánh giá các sẹo mổ cũ, các khối thoát vị và đánh giá các dấu hiệu đặc trưng như tiếng quai ruột nổi hoặc dấu hiệu “rắn bò” trên thành bụng (sự co bóp quá mức này khiến các quai ruột bị giãn căng và nổi sát lên thành bụng, tạo thành hình ảnh sóng nhu động nhìn thấy được bằng mắt thường).
• Chụp X quang bụng đứng: Hình ảnh các “mức nước – mức hơi” là bằng chứng điển hình giúp bác sĩ xác định vị trí và mức độ tắc nghẽn bên trong ruột.
• Chụp CT (Cắt lớp vi tính): Xác định nguyên nhân chính xác (do dính, u hay xoắn ruột) và đánh giá sớm tình trạng tưới máu để tiên lượng nguy cơ hoại tử cho người bệnh.
• Xét nghiệm máu: Đánh giá tình trạng mất nước, rối loạn điện giải và các chỉ số viêm nhiễm để hỗ trợ quá trình hồi sức.

Tại Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, quy trình chẩn đoán tắc nghẽn ruột non được thực hiện bởi đội ngũ bác sĩ đầu ngành giàu kinh nghiệm cùng sự hỗ trợ đắc lực của hệ thống thiết bị y tế hiện đại đạt tiêu chuẩn quốc tế. Điển hình là hệ thống nội soi Fujifilm 7000 với công nghệ LCI và BLI giúp phát hiện siêu nhạy các tổn thương niêm mạc nhỏ nhất. Bên cạnh đó, các hệ thống chẩn đoán hình ảnh cao cấp như CT hơn 100.000 lát cắt, 1975 lát cắt, 768 lát cắt; chụp MRI 1.5 – 3 Tesla hỗ trợ dựng hình 3D… giúp xác định chính xác vị trí và nguyên nhân gây tắc nghẽn, đảm bảo an toàn tối đa cho người bệnh.

Phương pháp điều trị

Nguyên tắc điều trị tình trạng ruột non bị tắc nghẽn là hồi sức tích cực song song với việc giải quyết triệt để nguyên nhân gây tắc nghẽn.

1. Hồi sức ban đầu và xử trí cấp cứu

Ngay khi nhập viện, đội ngũ y tế sẽ nhanh chóng tiếp nhận và khẩn cấp thực hiện các biện pháp cần thiết, có thể bao gồm:

• Đặt ống thông dạ dày: Hút dịch để giảm áp lực nội tại trong lòng ruột, giảm nôn và ngăn ngừa nguy cơ hít sặc.
• Bồi phụ dịch và điện giải: Truyền dịch qua đường tĩnh mạch để ổn định huyết động cho người bệnh.
• Kháng sinh phổ rộng: Ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn trong điều kiện lòng ruột bị ứ trệ.

2. Điều trị nội khoa

Đối với các trường hợp tắc nghẽn ruột non do dính mà chưa có dấu hiệu biến chứng hoại tử, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi sát sao trong 24-48 giờ. Trong nhiều trường hợp, ruột có thể tự thông trở lại sau khi người bệnh nhịn ăn hoàn toàn và hút áp lực âm qua thông dạ dày.

3. Can thiệp phẫu thuật

Bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật nếu người bệnh bị tắc nghẽn ở ruột non thuộc các trường hợp sau:

• Có dấu hiệu ruột bị thắt nghẹt, hoại tử hoặc viêm phúc mạc.
• Nguyên nhân gây tắc là các vấn đề cơ học không thể tự giải quyết như thoát vị bẹn nghẹt, xoắn ruột hoặc khối u.
• Điều trị nội khoa bảo tồn không mang lại kết quả sau thời gian theo dõi quy định.

Tùy vào tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể áp dụng mổ nội soi (ít xâm lấn) hoặc mổ mở để gỡ dính, cắt bỏ đoạn ruột đã hoại tử và tái lập lưu thông tiêu hóa cho người bệnh bị tắc ở ruột non.

Xem thêm: Làm sao phân biệt tắc ruột non và tắc ruột già?

Cách phòng ngừa tắc ruột non tái phát

Để bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa và dự phòng nguy cơ tắc ruột, mỗi người cần:

• Hạn chế phẫu thuật bụng không cần thiết: Mọi can thiệp vào ổ bụng đều tiềm ẩn nguy cơ gây dính ruột. Mỗi cá nhân nên tham khảo ý kiến chuyên gia để ưu tiên phẫu thuật nội soi khi có chỉ định.
• Tầm soát và điều trị sớm thoát vị: Trường hợp xuất hiện các khối phồng vùng bẹn hoặc rốn, người bệnh cần phẫu thuật sớm để đặt lưới thoát vị, tránh biến chứng nghẹt ruột nguy hiểm.
• Chế độ ăn uống khoa học: Đặc biệt quan trọng đối với người bệnh đã từng thực hiện phẫu thuật ở bụng hoặc người lớn tuổi nên ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu, nhai thật kỹ và uống đủ nước mỗi ngày.
• Hạn chế thực phẩm khó tiêu: Mỗi người cần tránh ăn quá nhiều các loại thực phẩm chứa nhiều chất xơ bã cứng như măng khô, quả hồng giòn, hạt ổi để ngăn ngừa hình thành khối bã thức ăn gây tắc.

Tóm lại, tắc ruột non là một bệnh lý ngoại khoa diễn tiến nhanh và tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe nguy hiểm. Người bị tắc nghẽn ruột non cần được thăm khám và xử trí kịp thời tại các cơ sở y tế uy tín để có thể bảo toàn chức năng tiêu hóa và bảo vệ tính mạng tối ưu.