Hà Nội_ Ông Vương, 60 tuổi đi khám sau hơn một tháng ho kéo dài và mệt mỏi, phát hiện ung thư phổi và được điều trị thành công bằng xạ trị định vị thân mà không cần phẫu thuật.

Kết quả chụp cắt lớp vi tính (CT) lồng ngực phát hiện nốt bán đặc kích thước 20 x 11 x 15 mm ở thùy trên phổi phải, bờ không đều, xếp loại Lung-RADS 4X, nghi ngờ ác tính rất cao.

Người bệnh được chỉ định sinh thiết xuyên thành ngực dưới hướng dẫn của CT. Kết quả giải phẫu bệnh xác định ung thư biểu mô tuyến xâm nhập – phân nhóm phổ biến nhất của ung thư phổi không tế bào nhỏ (chiếm 80–85% tổng số ca mắc).

Đánh giá giai đoạn bệnh bằng PET/CT ghi nhận khối u kích thước 25 x 15 mm tại thùy trên phổi phải, tăng hấp thu FDG, chưa di căn hạch rốn phổi, hạch trung thất hay các cơ quan xa. Bệnh được xác định ở giai đoạn I khi khối u khu trú hoàn toàn tại phổi. Với trường hợp này, phẫu thuật cắt thùy phổi kết hợp nạo vét hạch vốn là phương pháp điều trị triệt căn tiêu chuẩn hàng đầu nếu người bệnh đủ điều kiện thể trạng.

Tuy nhiên, ca bệnh trở nên phức tạp do ông Vương có nhiều bệnh lý nền nghiêm trọng: mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) mức độ nặng, từng nhiều lần nhập viện vì đợt cấp, suy hô hấp, mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ, đồng thời có giãn phình ở quai động mạch chủ kèm huyết khối bám thành. Nếu tiến hành phẫu thuật cắt thùy phổi, người bệnh phải đối mặt với nguy cơ biến chứng trong và sau phẫu thuật rất lớn. Việc mất thêm một phần nhu mô phổi lành cũng sẽ tạo gánh nặng lớn hơn cho hệ hô hấp vốn đã suy yếu.

Sau khi hội chẩn đa chuyên khoa, các bác sĩ quyết định lựa chọn xạ trị định vị thân (SBRT/SABR) thay thế phẫu thuật. Khối u của bệnh nhân đáp ứng các tiêu chí lý tưởng cho SBRT: kích thước nhỏ, khu trú một thùy, chưa di căn hạch vùng và chưa di căn xa. Khác với xạ trị thông thường thường bao phủ trường chiếu rộng, liều nhỏ kéo dài nhiều tuần, SBRT tập trung các chùm tia bức xạ liều rất cao từ nhiều hướng hội tụ chính xác vào khối u trong vài lần chiếu. Phương pháp này tiêu diệt triệt để tế bào u tại chỗ mà vẫn bảo tồn tối đa nhu mô phổi lành, đặc biệt thích hợp với bệnh nhân COPD có dự trữ hô hấp suy giảm.

Trước điều trị, người bệnh được chụp CT mô phỏng nhằm xác định tọa độ chính xác của khối u theo từng nhịp thở. Bác sĩ và kỹ sư vật lý y khoa tính toán và lập trình hướng chiếu tối ưu. Trong mỗi buổi xạ, bệnh nhân được cố định bằng dụng cụ chuyên dụng, hệ thống định vị hình ảnh kiểm tra lại vị trí tổn thương trước khi phát tia, đảm bảo chùm bức xạ hội tụ chuẩn xác từng milimet vào khối u, triệt tiêu nguy cơ gây hại cho mô lành.

Toàn bộ quá trình điều trị chỉ diễn ra trong một ngày. Sau khi hoàn thành phân liều SBRT duy nhất, người bệnh có thể trở về nhà ngay mà không cần phải lưu trú dài ngày hoặc đi lại nhiều lần như các phác đồ xạ trị thông thường.

Tái khám sau một tháng, kết quả chụp CT ngực cho thấy khối u đã thoái triển rõ rệt, đường kính giảm xuống còn khoảng 1,5 cm. Ông Vương hết ho, không đau ngực, không khó thở và sinh hoạt bình thường. Người bệnh vẫn tiếp tục được theo dõi định kỳ.

Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Thanh Hà, Khoa Xạ trị, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh khuyến cáo những người thuộc nhóm nguy cơ cao, đặc biệt là người hút thuốc lá lâu năm hoặc có bệnh phổi mạn tính, nên tầm soát định kỳ bằng chụp CT liều thấp để phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm. Phẫu thuật vẫn là lựa chọn hàng đầu cho ung thư phổi giai đoạn sớm ở người đủ điều kiện sức khỏe. Tuy nhiên, với bệnh nhân cao tuổi, chức năng hô hấp kém hoặc nhiều bệnh nền không thể phẫu thuật, SBRT là giải pháp thay thế tối ưu giúp kiểm soát khối u triệt căn mà vẫn bảo toàn chất lượng sống.

*Tên người bệnh đã được thay đổi