Ông Mai, 77 tuổi, đau cách hồi khi đi lại, phát hiện hẹp khít “ngã ba” động mạch chậu phải, bác sĩ đặt ba stent lồng nhau, khơi thông máu nuôi chân.

Khoảng một tháng trước, ông Mai, bắt đầu đau vùng chậu mỗi khi đi lại. Cơn đau tăng dần, kèm hai chân thường xuyên tê, lạnh, có lúc mất cảm giác. Ông có tiền sử tăng huyết áp và từng đột quỵ cách đây 7 năm.

Kết quả chụp CT mạch máu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho thấy dòng máu xuống hai chân bị cản trở nghiêm trọng ngay tại vị trí động mạch chủ bụng chia đôi thành hai động mạch chậu.

Động mạch chậu chung phải hẹp gần tắc trên đoạn dài khoảng 3,5 cm, lòng mạch tại vị trí hẹp nhất chỉ còn dưới một mm. Động mạch chậu chung trái và đoạn cuối động mạch chủ bụng cũng hẹp 50-60%, đường kính nơi hẹp nhất còn 8 mm (bình thường khoảng 10-20 mm). Các tổn thương xơ vữa tại nhiều vị trí làm giảm lượng máu xuống hai chân, gây đau, tê và lạnh chi khi vận động.

TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, cho biết đây là trường hợp tổn thương phức tạp. Mảng xơ vữa nằm chắn ngay “ngã ba”, nơi động mạch chủ bụng tách thành hai nhánh đưa máu xuống hai chân. Nếu chỉ xử lý một nhánh hoặc đặt một stent đơn thuần, dòng máu qua vị trí phân chia có thể không được tái lập đầy đủ.

“Mục tiêu đặt ra là vừa mở đoạn động mạch chủ bị hẹp, vừa bảo đảm dòng máu xuống cả hai động mạch chậu”, bác sĩ Dũng nói.

Ông Mai lớn tuổi, thành động mạch xơ vữa, kém đàn hồi, dễ rách, bóc tách dưới áp lực của phẫu thuật; tiền sử đột quỵ và bệnh tim mạch cũng khiến nguy cơ tai biến mạch máu não, rối loạn huyết động hay tổn thương chức năng thận… trong quá trình can thiệp tăng cao. Để hạn chế tối các nguy cơ, êkíp hội chẩn kỹ lưỡng và quyết định thực hiện kỹ thuật ít xâm lấn CERAB (Covered Endovascular Reconstruction of the Aortic Bifurcation) chuyên dùng trong can thiệp tại vùng ngã ba động mạch chủ chậu.

Thay vì mổ mở để tạo đường lưu thông máu mới, êkíp đặt 3 stent lồng ghép và chồng khít vào nhau để mở hoàn toàn đoạn động mạch chủ bụng cũng như hai nhánh động mạch tách đôi. Nhờ đó, dòng máu được khơi thông theo cả ba hướng.

Theo đó, stent đầu tiên được đặt ở đoạn cuối động mạch chủ bụng, tạo phần “thân”. Hai stent còn lại được đưa vào bên trong phần dưới của stent thứ nhất, sau đó tách sang hai động mạch chậu, tạo hai “nhánh” đưa máu xuống hai chân như hình chữ Y.

Theo bác sĩ Dũng, thách thức của thủ thuật là các stent phải được đặt đúng vị trí, chồng lấp và áp sát phù hợp để tạo đường lưu thông liên tục. Đây cũng là thách thức ở người lớn tuổi do thành động mạch đã xơ cứng; nong quá mạnh có nguy cơ gây tổn thương thành mạch, trong khi nong chưa đủ khiến stent không mở tối đa theo yêu cầu, có thể dẫn đến tái hẹp trong stent.

Dưới hướng dẫn của hệ thống chụp mạch C-arm, bác sĩ Dũng đưa dây dẫn vượt qua vùng hẹp, nong từng bước rồi đặt stent phủ ở đoạn cuối động mạch chủ bụng. Lực nong bóng được kiểm soát chặt chẽ, vừa đủ để mở rộng lòng mạch vừa hạn chế tổn thương thành mạch.

Sau đó, bác sĩ lần lượt đưa hai stent lồng vào bên trong stent đầu tiên để chia đôi dòng máu vào từng nhánh mạch nuôi chi dưới. Trong quá trình nong, êkíp kiểm soát lực chính xác, đủ để các stent bung và áp sát thành mạch nhưng không gây tổn thương động mạch vốn đã xơ cứng, kém đàn hồi. Sau khi bung tối đa, ba stent tạo thành cấu trúc phân nhánh chữ Y, che phủ vùng xơ vữa và tái lập đường lưu thông máu từ động mạch chủ bụng xuống hai động mạch chậu. Trong suốt quá trình đó, các chỉ số huyết động và huyết áp của người bệnh được êkíp theo dõi sát sao, đảm bảo xử trí kịp thời mọi tình huống xảy ra.

Sau thủ thuật, hai chân ông Mai ấm và hồng hào trở lại. Một ngày sau, tình trạng đau cách hồi, tê bì chân cải thiện rõ, ông có thể đi lại nhẹ nhàng và xuất viện.

Bác sĩ Dũng cho biết, các tổn thương hẹp tắc phức tạp tại vị trí ngã ba động mạch chủ chậu trước đây thường phải mổ mở, như bắc cầu động mạch, để tái lập dòng máu xuống hai chân. Tuy nhiên, phẫu thuật xâm lấn khiến thời gian mổ kéo dài, người bệnh chịu đau đớn, chậm hồi phục và đối mặt với nguy cơ biến chứng hậu phẫu nặng nề, đặc biệt là người cao tuổi có nhiều bệnh nền. Do đó, kỹ thuật CERAB cho phép tái tạo ngã ba động mạch từ bên trong lòng mạch qua đường can thiệp ít xâm lấn, giúp người bệnh sớm vận động, hồi phục.

Bác sĩ Dũng khuyến cáo người cao tuổi, đặc biệt là những người có các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường hay rối loạn chuyển hóa mỡ máu… nên chủ động tầm soát sức khỏe mạch máu định kỳ. Khi xuất hiện các triệu chứng bất thường như đau mỏi chân khi đi lại, chân lạnh, tê bì, thay đổi màu da, vết thương lâu lành…, người bệnh cần thăm khám chuyên khoa mạch máu để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh các biến chứng nguy hiểm.

* Tên người bệnh đã được thay đổi