Chị Hiệp, 39 tuổi, từ cơn đau đầu đột ngột chuyển sang hôn mê sâu sau một đêm, bác sĩ phát hiện xuất huyết dưới nhện do túi phình động mạch tiểu não vỡ.

Tối hôm trước, chị Hiệp đột ngột đau đầu dữ dội kèm chóng mặt, hoa mắt, buồn nôn. Chị nghĩ các triệu chứng có thể liên quan đến rối loạn tiêu hóa hay rối loạn tiền đình nên uống thuốc giảm đau và đi ngủ.

Sáng hôm sau, người nhà phát hiện chị nằm bất động, lơ mơ, gọi hỏi không trả lời nên nhanh chóng đưa đến cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ).

Bác sĩ CKI Nguyễn Văn Hào, khoa Cấp cứu cho biết, khi tiếp nhận, người bệnh đã hôn mê sâu, không đáp ứng y lệnh, Glasgow (thang điểm đánh giá mức độ tỉnh táo và ý thức) chỉ 6/15 điểm, mức giảm ý thức nặng, không còn đủ khả năng tự bảo vệ đường thở.

Hai đồng tử co nhỏ khoảng 1,5 mm và phản xạ với ánh sáng kém, là một trong những dấu hiệu cho thấy tình trạng thần kinh của người bệnh đang rất nặng. Người bệnh có dấu hiệu giảm tưới máu ngoại vi với đầu chi lạnh, mạch ngoại vi yếu, thời gian hồi phục mao mạch kéo dài.

SpO₂ (độ bão hòa oxy trong máu ngoại vi) SpO₂ chỉ còn 50%, thấp hơn rất nhiều so với mức thường gặp ở người khỏe mạnh là 95-100%, cho thấy tình trạng thiếu oxy máu cực kỳ nghiêm trọng. Trong khi đường thở xuất hiện nhiều bọt hồng, cho thấy phổi đang bị ảnh hưởng nặng khiến oxy khó đi vào máu. Nếu không nhanh chóng kiểm soát đường thở và cải thiện oxy, tình trạng thiếu oxy có thể tiếp tục đe dọa não và các cơ quan quan trọng.

“SpO₂ tụt sâu, người bệnh hôn mê, suy hô hấp nặng, thở nhanh, co kéo cơ hô hấp. Êkíp Cấp cứu lập tức kiểm soát đường thở, đặt nội khí quản, đồng thời huy động máy móc chẩn đoán hình ảnh ngay tại giường, hội chẩn đa chuyên khoa khẩn cấp với khoa Nội thần kinh và đơn vị Can thiệp thần kinh, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp để xác định nguyên nhân”, bác sĩ Hào nói.

Hình ảnh X-quang ngực tại giường cho thấy cả hai phổi đã tổn thương nặng, nhu mô phổi mờ lan tỏa quanh rốn phổi tạo hình ảnh “cánh bướm”, kèm dịch ở cả hai khoang màng phổi. Phổi gần như không còn đảm bảo tốt chức năng trao đổi oxy, lý giải tình trạng SpO₂ tụt sâu. Trong bối cảnh xuất huyết não nặng, tình trạng này có thể liên quan đến phù phổi thần kinh – một biến chứng nguy hiểm có thể xuất hiện sau tổn thương não cấp. Người bệnh cần được hỗ trợ hô hấp tích cực và theo dõi sát.

Êkíp Cấp cứu lập tức chỉ định chụp CT mạch máu não khẩn cấp bằng hệ thống máy CT 1975 lát cắt. Kết quả cho thấy máu tràn vào khoang dưới nhện ở cả hai bán cầu, tập trung nhiều quanh cầu não và thân não, đồng thời lan vào toàn bộ hệ thống não thất. Não phù lan tỏa, các rãnh não và bể quanh cầu não bị xóa hẹp, lượng máu còn lan xuống vùng thân não, chèn ép phía trước đoạn tủy cổ trong trường khảo sát.

Đáng chú ý, CT phát hiện túi phình kích thước khoảng 5,7 × 4,4 mm, nghi xuất phát từ động mạch tiểu não trước dưới (AICA) bên trái. Túi phình có bờ không đều, gợi ý đây chính là điểm đã vỡ và gây ra cuộc xuất huyết não ồ ạt.

Các bác sĩ chẩn đoán người bệnh bị xuất huyết dưới nhện do vỡ túi phình động mạch tiểu não trước dưới bên trái. Đây là một dạng đột quỵ xuất huyết, xảy ra khi túi phình vỡ khiến máu thoát ra khoang bao quanh não. AICA là mạch máu đưa máu đến một phần tiểu não và thân não, những vùng liên quan đến thăng bằng, phối hợp vận động và nhiều chức năng thần kinh quan trọng.

Ở người bệnh này, tình trạng xuất huyết đặc biệt nghiêm trọng do máu không chỉ lan rộng trong khoang dưới nhện mà còn tràn vào hệ thống não thất, kèm phù não lan tỏa. Trong khi đó, túi phình đã vỡ vẫn có nguy cơ tiếp tục chảy máu, đòi hỏi phải nhanh chóng kiểm soát nguồn xuất huyết.

Bác sĩ CKI Nguyễn Trung Đức, Đơn vị Can thiệp nội mạch, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp cho biết, túi phình nằm sâu ở vùng hố sau, sát tiểu não và thân não, nơi tập trung nhiều mạch máu và cấu trúc thần kinh quan trọng. Nếu mổ hở, bác sĩ phải tiếp cận trực tiếp vùng tổn thương, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng các mạch nhánh hoặc mô thần kinh lân cận. Trong khi đó, người bệnh đang hôn mê sâu và suy hô hấp nặng, nên êkíp ưu tiên phương pháp can thiệp nội mạch nhằm nhanh chóng kiểm soát nguồn chảy máu mà không cần phẫu thuật mở hộp sọ.

Sau hội chẩn, các bác sĩ quyết định can thiệp nội mạch dưới hướng dẫn của hệ thống chụp mạch máu não số hóa xóa nền (DSA) để khóa nguồn chảy máu. Từ động mạch đùi phải, hệ thống ống thông được đưa ngược lên động mạch đốt sống trái, tiếp cận vùng tổn thương.

Êkíp lần lượt đưa ba coil vào túi phình và đoạn động mạch mang sát túi phình, làm dòng máu không còn tiếp tục đi vào ổ tổn thương. Êkíp sử dụng ba vòng xoắn kim loại (coil) để bít túi phình và đoạn động mạch mang túi phình liền kề, ngăn dòng máu tiếp tục đi vào vị trí đã vỡ. Sau khi thả coil, bác sĩ chụp DSA kiểm tra ngay trong quá trình can thiệp. Hình ảnh cho thấy túi phình đã được bít kín hoàn toàn, không còn dòng máu đi vào. Các nhánh xuyên của AICA được bảo tồn, vùng tiểu não vẫn được tưới máu nhờ hệ tuần hoàn bàng hệ.

Sau khoảng 45 phút, êkíp hoàn tất thủ thuật, loại bỏ túi phình khỏi dòng tuần hoàn. Tuy nhiên, bít thành công túi phình mới chỉ là bước đầu trong quá trình điều trị. Người bệnh vẫn phải đối mặt với những hậu quả của đợt xuất huyết não nặng, tình trạng phù não và tổn thương phổi trước đó.

Sau can thiệp, người bệnh được chuyển đến khoa Hồi sức tích cực và Chống độc (ICU) để tiếp tục hồi sức, hỗ trợ hô hấp và theo dõi sát tình trạng thần kinh. Với tình trạng xuất huyết dưới nhện lan rộng, máu tràn vào hệ thống não thất, kèm suy hô hấp nặng khi nhập viện, quá trình hồi phục không thể chỉ đánh giá qua việc bít kín túi phình. Người bệnh cần được theo dõi các biến chứng có thể xuất hiện sau xuất huyết, đặc biệt là co thắt mạch não, thiếu máu não muộn và rối loạn lưu thông dịch não tủy.

Sau thời gian hồi sức tích cực, người bệnh có sự hồi phục ngoạn mục dù trước đó hôn mê sâu, xuất huyết não nặng và suy hô hấp nguy kịch. Chị dần tỉnh táo, tiếp xúc tốt, có thể ăn uống bằng đường miệng, vận động tay chân bình thường và không ghi nhận liệt, được chuyển về khoa Nội thần kinh để tiếp tục điều trị và theo dõi.

Bác sĩ Đức cho biết, xuất huyết dưới nhện do vỡ túi phình có thể chuyển từ một cơn đau đầu tưởng như thông thường sang tình trạng nguy kịch chỉ trong thời gian ngắn. Đau đầu đột ngột, dữ dội bất thường, đặc biệt khi đạt mức đau tối đa chỉ trong vài giây đến vài phút, là dấu hiệu cảnh báo cần được cấp cứu ngay. Người bệnh có thể kèm buồn nôn, nôn, chóng mặt, cứng gáy hoặc rối loạn ý thức. Không nên tự uống thuốc giảm đau rồi chờ triệu chứng thuyên giảm vì có thể bỏ lỡ thời điểm điều trị quan trọng.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, người bệnh được tiếp cận cấp cứu, chẩn đoán hình ảnh và hội chẩn chuyên khoa để nhanh chóng xác định nguyên nhân. Với những trường hợp vỡ túi phình, êkíp can thiệp mạch máu não có thể xử trí nội mạch nhằm loại bỏ túi phình khỏi dòng máu, kết hợp hồi sức và theo dõi các biến chứng sau xuất huyết nhằm tạo điều kiện cho người bệnh hồi phục.

*Tên của người bệnh đã được thay đổi