Bà Kim, 65 tuổi, không có tiền sử bệnh tim, nay đột ngột khó thở, không thể đi bộ, bác sĩ phát hiện van tim hẹp khít gây suy tim nặng, chức năng tim giảm một nửa.

Bà Kim chưa từng xuất hiện triệu chứng bất thường như đau ngực, khó thở hay ngất. Ba ngày trước nhập viện, đột nhiên bà mệt nhiều, khó thở tăng dần, đi bộ quãng ngắn phải dừng lại nghỉ, không thể leo quá một lầu cầu thang. Đến khám tại bệnh viện địa phương, bà được chẩn đoán suy tim, hẹp van tim, chuyển đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM điều trị.

GS.TS.BS Võ Thành Nhân, Giám đốc Trung tâm Tim mạch Can thiệp cho biết, bệnh nhân bị hẹp khít van động mạch chủ gây biến chứng suy tim độ 3, chức năng co bóp tim, đánh giá qua chỉ số co bóp của thất trái, chỉ còn 23% (bình thường >50%), thất trái giãn lớn, van vôi hóa nặng. Người bệnh còn có biểu hiện suy hô hấp, nguy cơ phù phổi cấp.

Van động mạch chủ có nhiệm vụ đưa máu từ tâm thất trái vào động mạch chủ, sau đó đi vào vòng đại tuần hoàn của cơ thể. Khi lá van này bị hẹp, lưu thông máu từ tim vào động mạch chủ suy giảm. Tim phải làm việc nhiều hơn nhằm bù đắp lượng máu thiếu hụt, đưa đủ máu đến các cơ quan trong cơ thể. Đến một thời điểm nào đó tim sẽ bị quá sức, dẫn đến phì đại cơ tim thất trái hoặc suy tim.

Giáo sư Nhân nhận định tình trạng của bà Kim rất nghiêm trọng, vừa suy tim nặng vừa có nguy cơ phù phổi cấp. Bà được hỗ trợ thở oxy, dùng thuốc lợi tiểu giúp giảm ứ dịch nhằm cải thiện khó thở. Đồng thời, kết quả chụp CT tim cho thấy van động mạch chủ vôi hóa nặng và hình thái giải phẫu phù hợp để thay van qua ống thông (TAVI). Tuy nhiên, thủ thuật tiềm ẩn nguy cơ do động mạch vành trái của bệnh nhân nằm khá thấp, chỉ cách vòng van 9-9.7 mm, trong khi lá van tự nhiên dài 12.6 mm và đã vôi hóa nhiều.

Giáo sư Nhân giải thích, nếu thực hiện TAVI, khi van nhân tạo được bung, các lá van tự nhiên không được lấy ra mà bị ép sang hai bên. Ở người có động mạch vành xuất phát thấp và lá van dài, vôi hóa như bà Kim, lá van cũ có thể bị đẩy lên che lỗ vào động mạch vành trái, làm dòng máu nuôi cơ tim giảm đột ngột hoặc bị cắt đứt.

Để giảm tối đa rủi ro, ê kíp lên phương án bảo vệ động mạch vành trong quá trình can thiệp TAVI với kỹ thuật “stent chimney” (stent ống khói). Hai ống thông (catheter) được đưa song song đến van động mạch chủ và mạch vành trái. Bác sĩ đặt stent vào mạch vành với chiều dài ló ra cao hơn chiều cao của lá van tự nhiên, sau đó bung stent và van nhân tạo cùng lúc, giúp lá van tự nhiên không bít lỗ xuất phát của mạch vành. Đây là chiến lược dự phòng nhằm bảo đảm dòng máu đến nuôi cơ tim nếu xuất hiện tình trạng bít tắc mạch vành khi thả van nhân tạo.

Trong một giờ diễn ra thủ thuật, ê kíp phẫu thuật luôn túc trực, hệ thống máy tim phổi nhân tạo sẵn sàng để mổ cấp cứu nếu xảy ra sự cố. Nhờ chuẩn bị kỹ cùng sự phối hợp nhịp nhàng của các bác sĩ, ca can thiệp kết thúc thuận lợi, không gặp biến cố tắc mạch vành.

Bà Kim hồi phục nhanh, trở lại sinh hoạt bình thường sau vài giờ, cải thiện khó thở, chức năng tim tăng từ 23% lên 40%, xuất viện sau một tuần.

Tắc nghẽn động mạch vành cấp tính là một biến chứng hiếm của TAVI, được ghi nhận ở khoảng 0,5-0,7% trường hợp, nhưng có thể gây nhồi máu cơ tim, sốc tim, ngừng tuần hoàn và tử vong. Một số dữ liệu quốc tế ghi nhận tỷ lệ tử vong khi xảy ra biến chứng này khoảng 40-50%. Vì vậy, nhận diện nguy cơ trên CT trước thủ thuật giúp êkíp chủ động phương án can thiệp bảo vệ động mạch vành.

Khi bị hẹp van động mạch chủ nhẹ đến trung bình, người bệnh thường không cảm thấy bất kỳ dấu hiệu nào. Thỉnh thoảng các triệu chứng chỉ xuất hiện mờ nhạt khi hoạt động gắng sức như chơi thể thao, mang vác vật nặng, đi bộ đường dài. Như bà Kim, van động mạch chủ vôi hóa nặng chứng tỏ bệnh nhân đã bị hẹp van từ lâu nhưng không được phát hiện sớm. Đến khi bệnh diễn tiến nặng mới bộc lộ triệu chứng đau ngực, khó thở, mệt, ngất. Vì thế, mỗi người nên khám sức khỏe tim mạch định kỳ, đặc biệt là phụ nữ trên 55 tuổi, nam giới trên 45 tuổi hoặc người có nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch như tăng huyết áp, mỡ máu cao, đường máu cao, quá cân nhằm tránh biến chứng suy tim.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi