HÀ NỘI – Ông Hùng, 72 tuổi, khó thở tăng dần do phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) nghĩ bệnh trở nặng, song thăm dò chuyên sâu cho thấy tổn thương ác tính, ung thư biểu mô tế bào vảy sừng hóa ở phổi.

Ông Hùng có tiền sử mắc COPD, đái tháo đường type 2, tăng huyết áp và rối loạn mỡ máu nhiều năm. Khoảng 6 tháng trước, ông khó thở tăng dần, đặc biệt khi gắng sức, ảnh hưởng đến sinh hoạt, nghĩ COPD trở nặng nên tiếp tục sử dụng thuốc điều trị. Kết quả chụp CT tại cơ sở y tế địa phương ghi nhận một số nốt nhỏ rải rác ở hai phổi, trong đó có nốt đặc ở thùy dưới phổi phải.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, ông Hùng được chỉ định chụp PET/CT, hình ảnh có một nốt đặc ở thùy dưới phổi phải cùng một số nốt nhỏ rải rác ở hai phổi và sát màng phổi. Đáng chú ý, nốt ở thùy dưới phổi phải có bờ đa thùy, kích thước khoảng 13 x 15 x 10 mm, tăng hấp thu FDG – dấu hiệu gợi ý tổn thương ác tính.

Theo ThS.BSCKII Nguyễn Lê Vinh, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực thuộc Trung Tâm Phẫu thuật Tim, Mạch máu và Lồng ngực, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, với các tổn thương nghi ngờ u phổi ở giai đoạn sớm, xu hướng hiện nay là can thiệp phẫu thuật sớm nhằm xác định chính xác bản chất khối u và loại bỏ triệt để ngay từ đầu.

Do các biện pháp chẩn đoán khác như sinh thiết xuyên thành ngực, PET-CT đều cho kết quả không chắc chắn với các nốt nhỏ, Hội đồng Ung thư đa chuyên khoa của bệnh viện đã tiến hành hội chẩn và thống nhất lựa chọn phương án sinh thiết nốt phổi bằng phẫu thuật nội soi lồng ngực cắt một phần nhỏ phổi chứa tổn thương (phương pháp Wedge). Đây là phẫu thuật ít xâm lấn, bảo tồn mô phổi lành trong trường hợp tổn thương không phải là ác tính.

Trước mổ, người bệnh được phối hợp điều trị giữa nhiều chuyên khoa nhằm tối ưu chức năng hô hấp, kiểm soát huyết áp, đường huyết và các chỉ số chuyển hóa giúp giảm rủi ro khi gây mê và phẫu thuật.

Quá trình chỉ cần tạo các đường rạch nhỏ, ít xâm lấn hơn mổ mở, giúp giảm đau, giảm mất máu, hạn chế tổn thương thành ngực và giúp người bệnh sớm tập thở, vận động trở lại. Điều này đặc biệt quan trọng ở người mắc COPD vì góp phần giảm nguy cơ xẹp phổi, viêm phổi và suy hô hấp sau mổ.

Ca mổ sinh thiết diễn ra nhanh chóng, trong vòng 15 phút, phẫu thuật viên tiếp cận và cắt bỏ khu vực được đánh dấu. Mẫu bệnh phẩm mô khối u ngay lập tức được chuyển đến Trung tâm Giải phẫu bệnh – Tế bào thực hiện sinh thiết tức thì bằng cắt lạnh (sinh thiết lạnh) để xác định chính xác u lành hay ác, từ đó sẽ đưa ra quyết định điều trị kịp thời và hợp lý ngay trong cuộc mổ. Trong vòng chưa đầy 30 phút, kết quả giải phẫu bệnh xác định đây là khối u ác tính.

Từ kết quả sinh thiết lạnh, êkíp quyết định thực hiện cắt rộng toàn bộ 1 thùy phổi phải và nạo vét hạch vùng theo đúng quy trình điều trị chuẩn. Ca mổ diễn ra thuận lợi dù nhiều thách thức do người bệnh tuổi cao nhiều  bệnh lý làm tăng nguy cơ biến chứng trong và sau phẫu thuật như suy hô hấp, biến cố tim mạch, nhiễm trùng và chậm hồi phục.

Theo bác sĩ Vinh, kết quả giải phẫu bệnh kết hợp hóa mô miễn dịch xác định người bệnh mắc ung thư biểu mô tế bào vảy sừng hóa ở phổi. Khối u có kích thước khoảng 1,6 cm, còn giới hạn trong nhu mô phổi, chưa xâm nhập mạch máu, chưa xâm lấn quanh thần kinh và chưa ghi nhận hiện tượng lan tràn qua khoang khí. “Bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm, tiên lượng điều trị khả quan”, bác sĩ Vinh nói.

Sau phẫu thuật, ông Hùng được theo dõi sát, tập phục hồi chức năng hô hấp, kiểm soát đường huyết, huyết áp và chế độ dinh dưỡng. Người bệnh hồi phục tốt, giảm khó thở, được xuất viện với đơn thuốc và lịch tái khám định kỳ.

Theo bác sĩ Vinh, COPD không phải là bệnh tiền ung thư, nhưng là một yếu tố nguy cơ độc lập của ung thư phổi. COPD và ung thư phổi có nhiều yếu tố nguy cơ chung, nổi bật là hút thuốc lá, ô nhiễm không khí, tiếp xúc khói bụi và hóa chất nghề nghiệp. Ngoài ra, tình trạng viêm mạn tính kéo dài trong đường hô hấp ở người mắc COPD có thể làm tổn thương DNA tế bào, thúc đẩy các đột biến gene và tạo môi trường thuận lợi cho ung thư hình thành. Một nghiên cứu công bố trên Viện Y tế quốc gia Mỹ cho thấy người mắc COPD có nguy cơ ung thư phổi cao gấp 2,06 lần so với người không mắc bệnh. Điều đáng lo ngại là các triệu chứng của ung thư phổi giai đoạn đầu như ho kéo dài, khó thở, đau tức ngực hoặc mệt mỏi rất dễ bị nhầm với đợt tiến triển của COPD.

Không ít trường hợp người bệnh hoặc người nhà nghĩ rằng khó thở tăng lên chỉ là bệnh phổi mạn tính nặng hơn nên trì hoãn việc khám chuyên sâu. “Khi phát hiện thì ung thư đã ở giai đoạn muộn, làm giảm đáng kể cơ hội điều trị“, bác sĩ cho hay. Đối với ung thư phổi ở giai đoạn sớm, phẫu thuật cắt thùy phổi kết hợp nạo vét hạch vẫn là phương pháp điều trị tiêu chuẩn, mang lại tỷ lệ sống cao nếu khối u được phát hiện khi chưa lan rộng.

Bác sĩ Vinh khuyến cáo người mắc COPD, đặc biệt trên 50 tuổi, có tiền sử hút thuốc lá hoặc từng hút thuốc nhiều năm, nên khám chuyên khoa hô hấp định kỳ và tầm soát ung thư phổi bằng chụp CT ngực liều thấp theo chỉ định.

Nếu xuất hiện các dấu hiệu như ho thay đổi tính chất, khó thở tăng nhanh, ho ra máu, đau ngực kéo dài, sụt cân hoặc mệt mỏi không rõ nguyên nhân, cần đi khám sớm thay vì cho rằng bệnh COPD đang tiến triển.