Nhanh quên, khó tập trung, chất lượng công việc sụt giảm, nhất là sau thời gian dài tăng cân liên tục, anh Toàn (31 tuổi) bất ngờ khi đi khám được chẩn đoán suy giảm trí nhớ dù vẫn còn trẻ.

Anh Toàn cho biết, làm công việc liên quan đến nhập dữ liệu đòi hỏi anh phải tập trung cao độ và trí nhớ tốt, không được nhầm lẫn. Là người có phán đoán nhanh, trí nhớ tốt nên đã làm các công việc liên quan đến con số từ khi còn là sinh viên. Ngồi máy tính hơn 10 tiếng mỗi ngày, ít vận động nên cân nặng của Toàn tăng dần đều qua mỗi năm. 7 năm sau khi tốt nghiệp, cân nặng của anh đã tăng từ 65kg lên 90kg.

Khoảng một năm gần đây, anh Toàn bắt đầu thấy mình nhanh quên, khó tập trung như trước, công việc bắt đầu xuất hiện vài sai sót nhỏ. Nghĩ do căng thẳng, anh xin nghỉ phép đi du lịch vài ngày nhưng khi quay trở lại công việc, anh vẫn khó tập trung và quên nhiều hơn trước. Nhiều lúc anh lẫn lộn vị trí đặt các đồ vật quen thuộc như đặt chìa khóa vào máy giặt, bỏ quên điện thoại trong tủ lạnh…, những việc mà trước đây anh chưa từng mắc phải. Bụng ngày lớn khiến anh di chuyển chậm chạp, nhanh mệt nên đã quyết định đi khám tổng quát để giảm cân.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ), các chỉ số khám ban đầu cho thấy anh Toàn nặng 92kg, cao 1m68, béo phì mức độ nặng nhất. Khối lượng mỡ trong cơ thể chiếm đến 50%, mỡ nội tạng cao gấp 2,3 lần ngưỡng an toàn, rối loạn lipid máu, lượng cholesterol cao vượt quá 240 mg/dL kèm tiểu đường.

Sau khi khám chuyên khoa thần kinh, loại trừ các nguyên nhân có thể dẫn đến suy giảm trí nhớ ở người trẻ như trầm cảm, chứng mất ngủ, đột quỵ, bệnh Alzheimer, chấn thương đầu, viêm não, nhiễm trùng tủy sống,suy nhược cơ thể…, anh Toàn được chụp MRI 3 Tesla tại não để kiểm tra chuyên sâu.

Kết quả chẩn đoán hình ảnh cho thấy có hiện tượng tăng tín hiệu chất trắng hay còn gọi là thoái hóa chất trắng. Chất trắng là các vùng nằm trong hệ thần kinh trung ương, được tạo nên từ thành phần chính là bó thần kinh, tế bào thần kinh đệm và tế bào sao. Chất trắng ảnh hưởng tới hoạt động tư duy, điều biến sự phân bố tư thế của động tác, điều phối giao tiếp giữa các vùng của não.

Tổn thương chất trắng thường do giảm lưu thông trong các mạch máu nhỏ dẫn đến tổn thương các sợi thần kinh. Huyết áp cao, đường huyết cao (do tiểu đường), chế độ ăn nhiều chất béo, hút thuốc đều có thể làm tăng số lượng các đốm hoặc tổn thương chất trắng trong não. Béo phì cũng có thể gây viêm mạn tính và rối loạn chuyển hóa, dẫn đến giảm thể tích chất xám, tổn thương chất trắng.

Nếu xảy ra tình trạng thoái hóa chất trắng có thể dẫn đến giảm khả năng tư duy, người bệnh suy nghĩ chậm hơn, ghi nhớ kém, giảm trí nhớ. Nặng hơn có thể dẫn đến rối loạn vận động, rối loạn cảm giác, nhìn đôi, nhìn mờ, mất khả năng kiểm soát chuyển động và phối hợp mắt. Tình trạng này thường xảy ra ở người lớn tuổi do tình trạng lão hóa, tuy nhiên, những người trẻ bị tiểu đường, huyết áp cao, tăng cholesterol, béo phì cũng có nguy cơ mắc bệnh.

Với trường hợp của anh Toàn, việc suy giảm trí nhớ, mất tập trung của anh được xác định không liên quan đến các chấn thương hay bệnh khác nên được tư vấn giảm cân, điều chỉnh lối sống.

Tiến sĩ bác sĩ Lâm Văn Hoàng, Trưởng khoa Nội tiết – Đái tháo đường nhận định, có khả năng anh bị suy giảm trí nhớ sớm do biến chứng của béo phì. Suy giảm trí nhớ là tình trạng não suy giảm chức năng hoặc quá trình vận chuyển những thông tin và trí nhớ về vỏ não bị ngưng trệ. Người bị suy giảm trí nhớ thường lơ đãng, thiếu tập trung khi học hay làm việc, phản ứng chậm chạp với mọi thứ và không còn khả năng đáp ứng được công việc, học tập. “Suy giảm trí nhớ có thể biểu hiện ở những việc đơn giản như quên tắt đèn, quên khóa cửa khi ra ngoài… Nếu tình trạng này không được giải quyết kịp thời có thể chuyển sang giai đoạn sa sút trí tuệ”, bác sĩ Hoàng nói.

Suy giảm trí nhớ có xu hướng trẻ hóa, trong đó một phần nguyên nhân như tiêu thụ thức ăn nhanh, thức ăn nhiều năng lượng, các chất kích thích, thức khuya, thiếu ngủ. Các yếu tố này thúc đẩy sản sinh các gốc tự do, tăng nguy cơ gây hư hỏng các tế bào thần kinh, khiến não bị tổn thương, dẫn đến suy giảm trí nhớ.

Ở người béo phì, mô mỡ trắng không chỉ lưu trữ năng lượng dư thừa mà còn tiết ra nhóm chất adipokine. Chất này làm rối loạn chức năng nội tiết và hệ thần kinh trung ương, tăng khả năng mắc bệnh Alzheimer và các chứng suy giảm trí nhớ khác. Các nghiên cứu cho thấy, khi cân nặng tăng lên thì lưu lượng máu trong não sẽ giảm xuống. Lưu lượng máu đến não chậm hơn có liên quan đến sự suy giảm nhận thức và chứng mất trí nhớ. Những người bị béo phì có khối lượng não ít hơn 8% và bộ não dường như già đi 16 tuổi. Chỉ số khối cơ thể (BMI) ảnh hưởng đến giảm khả năng chú ý, tốc độ xử lý của não và vận động.

“Giảm 10% – 15% tổng trọng lượng cơ thể có thể cải thiện các chỉ số huyết áp, lượng đường trong máu và tình trạng viêm, cải thiện đáng kể sức khỏe não bộ”, bác sĩ Hoàng nói.

Cùng với thuốc hỗ trợ giảm cân, anh Toàn được tư vấn một chế độ dinh dưỡng cân bằng và khoa học, ưu tiên thực phẩm tốt cho sức khỏe (rau lá xanh, ngũ cốc nguyên hạt, cá béo…), hạn chế thực phẩm gây hại (thức ăn nhanh, bánh ngọt, đồ hộp…), bổ sung thêm các hoạt chất từ tự nhiên có khả năng cải thiện trí nhớ như bạch quả, việt quất. Đồng thời, anh phải đảm bảo rèn luyện thể chất như đạp xe, chạy bộ, bơi lội… ít nhất 30 phút mỗi ngày, áp dụng các biện pháp kích thích hoạt động của não như học chơi nhạc cụ, học ngôn ngữ mới, chơi trò chơi giải đố…. Đảm bảo ngủ đủ 7 – 8 tiếng, kiểm soát tình trạng căng thẳng giúp cải thiện khả năng ghi nhớ hiệu quả.

Theo chỉ định của bác sĩ tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, anh Toàn giảm bớt khối lượng công việc, tuân thủ đúng liều lượng thuốc, ăn ngủ khoa học và hợp lý hơn. Sau 2 tháng anh giảm được 7kg, tích cực vận động và chơi rubik để rèn luyện trí nhớ, ít quên hơn. Mục đích của anh là giảm xuống dưới 70kg.

*Tên người bệnh đã thay đổi