Đau chân nhiều năm nghĩ bệnh xương khớp, đến khi chân teo, đau cách hồi, ông Tân, 79 tuổi, đi khám mới biết tắc hẹp nhiều mạch máu nuôi chân.

Ông Tân đau khớp gối kèm bệnh gout gần 20 năm nay. Ông chỉ đi khám vài lần đầu, sau đó tự mua thuốc kháng viêm theo đơn thuốc cũ. Cơn đau không dứt hẳn mà âm ỉ, thỉnh thoảng tăng nặng khiến ông phải uống giảm đau liều cao.

Một tháng nay ông thấy hai chân đau nhiều, cơn đau tăng khiến ông không thể đi bộ quá 100 m, đêm phải thức dậy nhiều lần. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, BS.CKI Trần Quốc Hoài, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, cho biết hai chân bệnh nhân có tình trạng teo cơ, chỉ còn da bọc xương, khả năng cao do bệnh lý mạch máu. Kết quả CT xác định ông Tân hẹp nặng động mạch chậu phải, tắc động mạch đùi khoeo phải một đoạn 40 cm, hẹp động mạch chậu trái, tắc động mạch đùi khoeo trái đoạn 35 cm, chẩn đoán bệnh động mạch chi dưới mạn tính.

Động mạch chi dưới gồm các nhánh động mạch đưa máu đến hai chân như động mạch chậu, động mạch đùi, động mạch khoeo, động mạch chày, động mạch bàn chân. Bệnh động mạch chi dưới phát triển khi một hoặc nhiều các động mạch này bị thu hẹp, tắc nghẽn do mảng xơ vữa, khiến lưu lượng máu cung cấp đến chi dưới giảm đi gây đau đớn, làm chậm quá trình lành vết thương. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh có thể gặp biến chứng hoại tử mô chân, thậm chí phải đoạn chi.

Theo bác sĩ Hoài, ông Tân bị tăng huyết áp, hút thuốc lá hơn 50 năm, cộng thêm việc tự ý uống thuốc kháng viêm điều trị bệnh khớp thời gian dài. Những yếu tố này góp phần thúc đẩy hình thành bệnh động mạch chi dưới. Trong đó, sử dụng thuốc lá là yếu tố nguy cơ nguy hiểm nhất đối với bệnh động mạch chi dưới. Ngoài ra còn một số nguyên nhân khác gồm tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, tiền sử gia đình, tuổi cao (trên 65 tuổi hoặc trên 50 tuổi nếu có các yếu tố nguy cơ về xơ vữa động mạch).

TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM nhận định, cả động mạch đùi khoeo trái và phải của bệnh nhân đều tắc, cần phẫu thuật bắc cầu để tái lập đường lưu thông máu. Động mạch chậu phải hẹp nặng, phải đặt stent mở rộng lòng mạch.

Ông Tân lớn tuổi, có nhiều bệnh nền như tăng huyết áp, bệnh tim thiếu máu cục bộ, gout nên có nhiều nguy cơ nếu phải mổ nhiều lần. Do đó, êkíp chọn phương pháp Hybrid “2 trong 1”, vừa đặt stent vừa phẫu thuật bắc cầu cho ông.

Bác sĩ Dũng sử dụng tĩnh mạch tự thân của người bệnh để làm cầu nối qua đoạn động mạch đùi khoeo phải tắc kéo dài, sau đó đặt stent tại vị trí tắc nghẽn ở động mạch chậu phải. Ca phẫu thuật kết thúc thuận lợi sau 3 giờ. Chân phải ông Tân được tái tưới máu, hồng hào trở lại.

Một ngày sau mổ, ông Tân có thể đi lại nhẹ nhàng, chân phải hết đau nhức, vết thương khô, xuất viện sau 5 ngày. Dự kiến vài tuần sau, bác sĩ tiếp tục phẫu thuật bắc cầu động mạch đùi khoeo trái cho ông.

Phản xạ tự nhiên của đa số người bệnh khi bị đau chân là tìm đến các giải pháp chữa xương khớp. Tuy nhiên, khoảng 35.7% bệnh nhân tắc hẹp động mạch chi dưới có biểu hiện đau cách hồi (đau khi hoạt động hoặc đi lại). Triệu chứng này dễ nhầm lẫn với bệnh xương khớp. Theo bác sĩ Dũng, cơn đau do bệnh khớp khu trú rõ rệt tại các vị trí khớp, thường đau nhiều vào buổi sáng hoặc sau khi thức dậy, đau tăng khi vận động và giảm khi nghỉ ngơi. Trường hợp đau chi dưới do bệnh lý mạch máu, người bệnh sẽ có cảm giác đau lan tỏa vùng đùi, bắp chân và cẳng chân, đau nhiều vào cuối ngày hay sau khi vận động, đôi lúc kèm cảm giác tê bì hoặc dị cảm như kiến bò.

Để phòng tránh bệnh lý động mạch chi dưới, mỗi người nên tuân thủ chế độ ăn uống và sinh hoạt khoa học như duy trì thực đơn lành mạnh và cân bằng (ít muối, đường, chất béo bão hòa), tập thể dục thường xuyên, giữ cân nặng ổn định, kiểm soát chỉ số huyết áp và đường huyết, không hút thuốc lá, không lạm dụng bia rượu. Người từ 45 tuổi (nam giới) hoặc 55 tuổi (nữ giới) hoặc có các yếu tố nguy cơ như tiền sử gia đình, thừa cân – béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu… nên chủ động khám sức khỏe tim mạch định kỳ.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi