Ông Sang, 66 tuổi, đột quỵ do tắc hai vị trí động mạch lớn lên não, được bác sĩ truyền thuốc tiêu sợi huyết, nong bóng động mạch cảnh đoạn cổ và lấy huyết khối đoạn trong não kịp thời, tập đi sau một ngày.

Gia đình cho biết khoảng 5 giờ sáng, ông Sang thức giấc, cảm thấy nửa người bên trái hơi yếu nhẹ nên nằm nghỉ ngơi thêm. Hai giờ sau, người bệnh yếu nhiều hơn ở tay chân trái, miệng méo, nói đớ. Người nhà lập tức đưa đến cấp cứu Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ).

Bác sĩ CKI Nguyễn Vinh Quang, khoa Cấp cứu, cho biết khi tiếp nhận, người bệnh có sức cơ tay và chân trái chỉ 1/5, trong khi bên phải đạt 5/5. Người bệnh tỉnh, gọi hỏi còn đáp ứng nhưng chỉ trả lời được từng từ, không nói được câu dài, miệng méo một bên, nhân trung lệch phải.

Kết quả đánh giá theo NIHSS (Thang điểm Đột quỵ của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ) là 14 điểm – mức nặng, cho thấy người bệnh có thiếu hụt thần kinh rõ rệt.

Nhận thấy các dấu hiệu điển hình của đột quỵ cấp, êkíp cấp cứu lập tức kích hoạt Code Stroke – quy trình báo động khẩn nhằm huy động đồng thời các chuyên khoa Nội thần kinh, Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp, giúp các bác sĩ nhanh chóng đánh giá thần kinh, chụp CT sọ não và mạch máu để tìm nguyên nhân, đồng thời chuẩn bị phương án tái thông khẩn cấp.

Người bệnh được chỉ định chụp CT sọ não khẩn cấp bằng hệ thống CT 1975 lát cắt. Hình ảnh vùng giảm đậm độ tại một số vị trí bán cầu não phải. Kết quả này cho thấy nhu mô não đã bắt đầu bị thiếu máu, tổn thương nhồi máu não cấp.

Trên hình ảnh CT mạch máu não của người bệnh ghi nhận tắc hoàn toàn động mạch cảnh trong và não giữa phải, phù hợp với các triệu chứng lâm sàng của bệnh nhân.

“Mỗi phút lúc này đều là cuộc đua với những tế bào não đang thiếu máu. Dù người bệnh không xác định được chính xác thời điểm khởi phát vì các triệu chứng có thể đã xuất hiện trong lúc ngủ, êkíp vẫn khẩn trương đánh giá khả năng điều trị tái tưới máu. Sau khi loại trừ các chống chỉ định, người bệnh được tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch nhằm nhanh chóng làm tan huyết khối, mở lại dòng máu đến não”, bác sĩ Quang nói.

Bác sĩ CKII Dương Đình Hoàn, Trưởng Đơn vị can thiệp Thần kinh, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp cho biết, hình ảnh học cho thấy đây không phải một vị trí tắc nhỏ có thể giải quyết triệt để bằng thuốc. Một đoạn mạch lớn bên phải đã bị bít hoàn toàn, khiến dòng máu lên vùng não do động mạch cảnh trong và não giữa chi phối gần như bị chặn đứng. Thuốc được đưa vào để tranh thủ từng phút, trong khi êkíp đồng thời chuẩn bị phương án can thiệp lấy huyết khối. Các bác sĩ chuyển người bệnh thẳng đến phòng chụp mạch số hóa xóa nền (DSA) để can thiệp nội mạch khẩn cấp nhằm tái thông dòng máu lên não.

Từ động mạch đùi, các bác sĩ luồn hệ thống ống thông lên động mạch cảnh chung phải. Hình ảnh DSA lập tức cho thấy tình trạng tắc mạch đặc biệt nghiêm trọng. Động mạch cảnh trong phải bị tắc hoàn toàn ngay từ đoạn gốc. Đây là một trong những mạch máu chính đưa máu từ cổ lên não. Đáng lo hơn, phía trong sọ, động mạch não giữa phải cũng bị tắc hoàn toàn. Đây là mạch máu lớn cung cấp máu cho nhiều vùng quan trọng của não, trong đó có các vùng liên quan đến vận động và ngôn ngữ.

Tình trạng vừa tắc nhánh động mạch lớn đoạn trong não kèm tắc đoạn gốc động mạch cảnh trong như trường hợp của người bệnh gọi là tắc “tandem” – tức hai vị trí tắc nằm nối tiếp trên cùng một đường cấp máu lên não. Có thể hình dung như một tuyến đường cao tốc bị chặn ở hai cửa ngõ liên tiếp, phía ngoài, động mạch cảnh trong bị bít, đi sâu vào não, một điểm tắc khác tiếp tục chặn dòng máu tại động mạch não giữa. Phía sau những điểm tắc này, não gần như bị cắt khỏi nguồn cung cấp máu, nguy cơ tổn thương lan rộng theo từng phút, mức độ tái thông ban đầu TICI 0.

Để mở đường cho dòng máu trở lại não, êkíp dùng bóng nong đoạn tắc ở gốc động mạch cảnh trong phải, tạo đường đưa dụng cụ vào sâu hơn. Hệ thống ống thông hút huyết khối sau đó được đưa đến vị trí huyết khối. Các bác sĩ áp dụng kỹ thuật Solumbra, vừa hút vừa kéo để lấy huyết khối ra khỏi lòng mạch. Mục tiêu không chỉ là lấy được cục huyết khối, mà phải mở lại dòng máu càng sớm càng tốt và duy trì được đường cấp máu lên não.

Sau khi lấy cục huyết khối dài 10 cm, êkíp lập tức chụp DSA kiểm tra. Hình ảnh ghi nhận dòng máu đã lưu thông trở lại hoàn toàn, mức độ tái thông đạt mTICI 3, tức mức tái thông hoàn toàn.

Sau 90 phút can thiệp, người bệnh được chuyển đến khoa Gây mê Hồi sức để tiếp tục theo dõi sát. Chỉ sau 1 ngày, ông tỉnh táo, nói chuyện, tự đi lại và sinh hoạt gần như bình thường. Hai ngày sau can thiệp, người bệnh được xuất viện.

Theo bác sĩ Hoàn, đột quỵ có thể xảy ra bất cứ lúc nào, kể cả trong lúc ngủ. Khi thức dậy phát hiện đột ngột méo miệng, yếu hoặc liệt một bên cơ thể, nói khó, nhìn mờ, mất thăng bằng hoặc rối loạn ý thức…người nhà cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu đột quỵ càng sớm càng tốt, không chờ triệu chứng tự cải thiện. Mỗi phút trì hoãn có thể khiến thêm nhiều tế bào não chết đi và làm giảm cơ hội phục hồi, để lại di chứng thần kinh vĩnh viễn.

Không xác định được thời điểm khởi phát, như trường hợp “đột quỵ giờ thức giấc”, không đồng nghĩa người bệnh hết cơ hội điều trị. Bác sĩ sẽ dựa vào triệu chứng, thăm khám và hình ảnh học để đánh giá khả năng tái tưới máu. Với người bệnh phù hợp, thuốc tiêu sợi huyết có thể được sử dụng để làm tan cục máu đông, khôi phục dòng máu lên não. Nếu xuất hiện tắc mạch lớn, đặc biệt khi huyết khối không được giải quyết đầy đủ bằng thuốc hoặc người bệnh phù hợp với chỉ định lấy huyết khối, bác sĩ có thể can thiệp nội mạch. Trong nhiều trường hợp, hai phương pháp có thể được phối hợp nhằm tăng cơ hội tái thông.

*Tên của người bệnh đã được thay đổi