Bị tổn thương thận cấp trên nền bệnh thận mạn, ông Kiên được lọc máu cấp cứu qua cơn nguy kịch nhưng phải chật vật tìm nơi điều trị lâu dài do đang điều trị HIV, trước khi được tiếp nhận và theo dõi tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

Giữa tháng 9/2026, ông Kiên, 50 tuổi, trở lại khoa Nội thận – Lọc máu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM tái khám theo lịch hẹn. Kết quả xét nghiệm cho thấy, độ lọc cầu thận đạt 59 ml/phút/1,73m², trở về mức bệnh thận mạn giai đoạn 3A. Ông không còn phải lọc máu như ba tháng điều trị trước đó.

BS.CKI Mạch Thị Chúc Linh, khoa Nội thận – Lọc máu cho biết, ông Kiên được xếp vào bệnh nhân “đặc biệt” sau 3 tháng đằng đẵng điều trị tổn thương thận cấp trên nền bệnh thận mạn kèm bệnh nền HIV, tăng huyết áp, đái tháo đường và viêm gan C.

Suốt 10 năm nay, ông được điều trị ổn định bệnh thận mạn giai đoạn 3A và uống thuốc điều trị theo phác đồ ARV để ức chế virus HIV. Giữa tháng 7/2024, sau khi uống hết một bình nước lá cây trong vòng 1 ngày, ông đột ngột ngất xỉu, phải nhập viện cấp cứu ở bệnh viện địa phương. Các xét nghiệm cho thấy chức năng thận suy giảm đột ngột, ure tăng lên khoảng 22 mmol/L (cao gấp 3 lần bình thường), trong khi creatinine tăng vọt lên hơn 1.200 µmol/L, cao gấp gần 10 lần (người trưởng thành khỏe mạnh từ 44 – 106 µmol/) nên được đặt catheter tĩnh mạch đùi lọc máu cấp cứu.

Ông Kiên thoát nguy kịch, nhưng vẫn cần tiếp tục lọc máu và theo dõi lâu dài. Gia đình liên hệ nhiều nơi, nhiều bệnh viện lớn đã quá tải, cuối cùng được khoa Nội thận – Lọc máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tiếp nhận vừa lọc máu vừa phối hợp đa chuyên khoa theo dõi chặt chẽ các bệnh nền trong quá trình điều trị.

Bác sĩ Linh cho biết, đây là trường hợp phức tạp do tổn thương thận cấp trên nền bệnh thận mạn và nhiều bệnh đồng mắc. Với người đang điều trị HIV, quá trình lọc máu không chỉ nhằm thay thế tạm thời chức năng thận mà cần đồng thời kiểm soát nhiễm trùng, rà soát thuốc, duy trì điều trị ARV và theo dõi sát các bệnh nền.

“Người nhiễm HIV khi mắc thêm bệnh thận vẫn cần được tiếp cận điều trị như những người bệnh khác. Điểm quan trọng là cơ sở điều trị phải có quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn chặt chẽ và khả năng phối hợp quản lý đồng thời nhiều bệnh lý”, bác sĩ Linh nói.

Êkíp nhận thấy ông Kiên vẫn duy trì lượng nước tiểu tốt, khoảng 2 lít mỗi ngày, không bị ứ dịch và cân nặng gần như ổn định ở mức 53,7-53,8 kg. Bác sĩ đánh giá đây là tổn thương thận cấp trên nền bệnh thận mạn và vẫn còn khả năng hồi phục chức năng thận.

Do đó, thay vì mặc định người bệnh phải phụ thuộc lọc máu lâu dài, êkíp vừa lọc máu hỗ trợ, vừa theo dõi khả năng hồi phục của thận. Bác sĩ đưa ra phương án điều trị lọc máu cấp cứu không siêu lọc để giúp người bệnh thoát khỏi tình trạng tổn thương thận cấp nặng, loại bỏ các chất độc, thay vì tăng cường loại bỏ dịch.

“Người bệnh nhiễm HIV nên biến chứng càng phức tạp hơn, các chất độc hại tích tụ, đối mặt với phù phổi, suy tim, tăng kali máu và hội chứng ure huyết cao, cần lọc máu cấp cứu để cứu tính mạng”, bác sĩ Linh nói, cho biết êkíp hội chẩn đa chuyên khoa để ưu tiên phác đồ không gây độc thận, điều chỉnh thuốc kháng virus theo độ lọc cầu thận và tránh làm tăng nặng các bệnh nền liên quan.

Ông Kiên được lọc máu hai lần mỗi tuần, không rút dịch khi không có chỉ định, đồng thời theo dõi lượng nước tiểu, cân nặng, huyết áp, điện giải và diễn tiến chức năng thận.

“Không phải cứ lọc máu là rút nước. Với người bệnh còn đi tiểu tốt, không quá tải dịch, mục tiêu của lọc máu nhằm hỗ trợ thải các chất chuyển hóa trong máu. Việc không rút nước giúp duy trì thể tích tuần hoàn và tưới máu thận, tạo điều kiện cho phần mô thận còn khả năng hồi phục chức năng”, Bác sĩ Linh giải thích.

Toàn bộ quy trình lọc máu ở người bệnh HIV được thực hiện dưới sự kiểm soát nhiễm khuẩn cực kỳ nghiêm ngặt: bệnh nhân được bố trí lọc máu tại phòng riêng, sử dụng máy lọc chuyên biệt đi kèm hệ thống dây quả lọc sử dụng một lần và tiêu hủy theo quy trình rác thải y tế nguy hại. Đồng thời, các y bác sĩ trang bị bảo hộ đầy đủ để ngăn ngừa tuyệt đối nguy cơ phơi nhiễm máu, đảm bảo an toàn cho cả nhân viên y tế lẫn các bệnh nhân khác trong khoa trong suốt quá trình lọc máu.

Trong quá trình điều trị, các bác sĩ phát hiện catheter ở vùng đùi trước đó của ông Kiên có dấu hiệu nhiễm trùng nên phải thay bằng catheter tĩnh mạch cảnh hầm, lọc máu định kỳ 2 lần/tuần. Nhờ áp dụng đúng phác đồ lọc máu không siêu lọc kịp thời, chức năng thận của ông Kiên dần hồi phục, trên 30 ml/phút/1,73m² trở về gần mức nền, creatinine giảm xuống 6 lần so với thời điểm cấp cứu, chỉ còn hơn 200 µmol/L. Sau 3 tháng, ông Kiên được ngừng lọc máu cấp cứu, chuyển sang theo dõi ngoại trú, tái khám định kỳ và uống thuốc theo chỉ định để duy trì chức năng thận ổn định.

Giúp người bệnh HIV không còn chật vật tìm nơi điều trị

Bệnh thận là một trong những vấn đề sức khỏe cần được quan tâm ở người nhiễm HIV. Thông tin từ Hiệp hội quốc tế các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc AIDS, tỉ lệ mắc bệnh thận ở người nhiễm HIV đã giảm đáng kể từ khi liệu pháp kháng virus ART được đưa vào sử dụng, nhưng khoảng 30% nhiễm HIV vẫn có thể mắc bệnh thận. Một số nghiên cứu tại Việt Nam ghi nhận tình trạng suy giảm chức năng thận ở nhóm người bệnh này, nhưng hiện chưa có số liệu công bố riêng số người nhiễm HIV đã tiến triển đến suy thận giai đoạn cuối và cần lọc máu.

Tại Hội nghị khoa học thường niên Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh 2026, bác sĩ Mạch Thị Chúc Linh chia sẻ trước đây, người bệnh HIV bị suy thận phải đối mặt với vô vàn khó khăn khi chật vật tìm nơi lọc máu định kỳ, do nhiều cơ sở y tế e ngại nguy cơ lây nhiễm chéo và thiếu trang thiết bị cách ly chuyên biệt.

Nếu một bệnh nhân HIV phải lọc máu, hai yếu tố bất lợi có thể chồng lên nhau: sức đề kháng vốn đã suy giảm và việc lọc máu nhiều lần mỗi tuần đòi hỏi phải chọc kim vào mạch máu hoặc duy trì catheter. Chỉ cần nhiễm trùng tại vị trí đường vào mạch máu cũng có thể tiến triển thành nhiễm khuẩn huyết, nặng hơn là sốc nhiễm trùng. Đặc biệt, catheter lọc máu có nguy cơ nhiễm khuẩn cao hơn nhiều so với cầu nối động-tĩnh mạch (AVF).

Tuy nhiên, tình trạng này hiện đã được cải thiện đáng kể nhờ sự vào cuộc của nhiều bệnh viện lớn. Bác sĩ Linh cho biết, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cùng nhiều cơ sở y tế hiện nay đã chủ động bố trí hệ thống phòng lọc máu và máy lọc riêng biệt cho bệnh nhân HIV, áp dụng quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn cực kỳ nghiêm ngặt. Mục tiêu cuối cùng không chỉ giúp người bệnh HIV vượt qua một cuộc lọc máu an toàn mà là tìm mọi cơ hội để thận hồi phục.

“Giải pháp này không chỉ xóa bỏ rào cản tiếp cận y tế, giúp người bệnh HIV an tâm điều trị kết hợp giữa thuốc ARV và lọc máu định kỳ, mà còn đảm bảo an toàn tuyệt đối cho các bệnh nhân khác cũng như đội ngũ y bác sĩ”, bác sĩ Linh nói.

Để duy trì chức năng thận, bác sĩ Linh lưu ý ở người bệnh thận mạn có nền HIV, cần tránh tự ý sử dụng các loại nước lá hoặc bài thuốc truyền miệng với suy nghĩ “càng tự nhiên càng lành”, bởi không phải loại cây nào cũng an toàn khi sử dụng với lượng lớn hoặc trong thời gian kéo dài. Một số loại lá cây hoặc thuốc nam không rõ nguồn gốc còn có nguy cơ chứa các thành phần gây tổn thương thận hoặc bị pha trộn với những chất khác.

Đồng thời lưu ý, nếu xuất hiện mệt nhiều, phù, tiểu ít, buồn nôn, khó thở hoặc các bất thường sau khi sử dụng một loại thuốc, nước lá hay sản phẩm không rõ nguồn gốc, người bệnh cần đến bệnh viện để thăm khám sớm. Tổn thương thận cấp nếu phát hiện và xử trí kịp thời có thể có cơ hội hồi phục đáng kể, ngược lại tổn thương nặng hoặc kéo dài có thể khiến chức năng thận suy giảm thêm và làm tăng nguy cơ tiến triển bệnh.

Hiện nay, khoa Nội thận – Lọc máu tiếp nhận hơn 1.500 lượt lọc máu mỗi tháng, trong đó hiện đang điều trị cho một số bệnh nhân nhiễm HIV, kèm các bệnh truyền nhiễm qua đường máu như viêm gan B và viêm gan C với quy trình kiểm soát nghiêm ngặt, nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối, tránh nguy cơ lây nhiễm chéo cho các bệnh nhân khác.

*Tên người bệnh đã thay đổi