Hai tinh hoàn của anh Hoàng, 30 tuổi, teo nhỏ còn 1/6 do biến chứng quai bị 13 năm trước, từng thụ tinh ống nghiệm thất bại, nay được bác sĩ IVF Tâm Anh vi phẫu tìm đủ tinh trùng cho hai chu kỳ IVF.

Bác sĩ Nguyễn Công Danh, Đơn vị Nam học, Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết tinh hoàn của anh Hoàng, 30 tuổi, chỉ còn khoảng 2 ml mỗi bên, tương đương một hạt đậu đỏ, chỉ bằng 1/6 so với thể tích bình thường ở nam giới trưởng thành. Mô bên trong còn nhiều sẹo, dính sau lần phẫu thuật tìm tinh trùng trước đó, khiến việc tìm kiếm tinh trùng lần nữa khó khăn hơn.

Anh Hoàng cho biết sau khi mắc quai bị năm học lớp 11, hai tinh hoàn nhỏ dần. Khi kết hôn anh vẫn sinh hoạt tình dục bình thường, đều đặn 2-3 lần mỗi tuần nên không nghĩ khả năng sinh sản có thể bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, sau 3 năm kết hôn chưa có con, anh đi khám tại nhiều bệnh viện ở TP.HCM đều ghi nhận vô tinh, tức không tìm thấy tinh trùng trong tinh dịch.

Kết quả xét nghiệm nội tiết cho thấy nồng độ FSH tăng, testosterone giảm, gợi ý chức năng sinh tinh của tinh hoàn bị suy giảm. Xét nghiệm nhiễm sắc thể 46,XY và khảo sát mất đoạn AZF trên nhiễm sắc thể Y không phát hiện bất thường.

Anh từng được phẫu thuật lấy tinh trùng trực tiếp từ mô tinh hoàn (TESE) nhưng lượng tinh trùng rất ít, kết hợp với noãn của vợ tạo được hai phôi ngày 3. Sau đó anh chị chuyển cả hai phôi nhưng không thành công.

Tháng 3/2026, vợ chồng anh Hoàng đến Đơn vị Nam học, Trung tâm Hỗ trợ Sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM để tìm thêm cơ hội. Bác sĩ Danh cho biết với những trường hợp vô tinh do suy giảm khả năng sinh tinh, tinh hoàn có thể không tạo ra đủ số lượng tinh trùng nhưng quá trình sinh tinh đôi khi vẫn diễn ra ở một số vùng nhỏ. Từ chút hy vọng ít ỏi đó, bác sĩ Danh cùng êkíp Nam khoa tiến hành vi phẫu tìm tinh trùng trong tinh hoàn (micro-TESE) của anh Hoàng. Khác với phương pháp lấy mô thông thường, kỹ thuật này sử dụng kính vi phẫu để tìm kiếm những ống sinh tinh có hình thái phù hợp, nhằm lấy mô có khả năng chứa tinh trùng, hạn chế tối đa việc lấy bỏ mô tinh hoàn không cần thiết.

Dưới kính vi phẫu có độ phóng đại lên đến 30 lần, bác sĩ Danh mở tinh hoàn, tìm kiếm những ống sinh tinh tiềm năng giữa phần mô teo nhỏ và nhiều sẹo, dính. Từng mảnh mô nhỏ được chuyển ngay sang phòng lab cạnh bên. Các chuyên viên phôi học tỉ mỉ tách từng lớp mô tinh hoàn dưới kính hiển vi để tìm kiếm tinh trùng.

“Khó nhất không phải lấy được nhiều mô mà là tìm đúng vùng có khả năng còn sinh tinh. Với tinh hoàn chỉ còn khoảng 2 ml, chúng tôi phải khảo sát từng vùng, lấy từng mẫu nhỏ rồi chờ kết quả từ phòng lab trước khi quyết định bước tiếp theo”, bác sĩ Danh nói.

Khi chuyên viên phôi học thông báo đã tìm thấy tinh trùng, êkíp chưa dừng cuộc mổ. Bác sĩ tiếp tục khảo sát những vùng mô tiềm năng để tăng số lượng tinh trùng thu được, với mục tiêu đủ cho chu kỳ IVF và có thể trữ đông dự phòng.

“Khi phòng lab báo đã có tinh trùng, cả êkíp rất mừng nhưng chưa thể dừng lại. Anh Hoàng đã từng phẫu thuật, mô tinh hoàn còn rất ít nên chúng tôi cố gắng tìm đủ để trữ đông, để người bệnh không phải trải qua thêm một cuộc mổ nếu cần điều trị lần nữa”, bác sĩ Danh cho biết.

Sau 90 phút, êkíp thu được lượng tinh trùng đủ cho một chu kỳ IVF, đồng thời trữ đông dự phòng cho chu kỳ sau. Trong cùng cuộc phẫu thuật, bác sĩ cũng xử trí tình trạng giãn tĩnh mạch thừng tinh cho anh Hoàng. Hiện vợ anh Hoàng đang được chuẩn bị nội mạc tử cung, dự kiến sẽ được chuyển phôi trong thời gian tới.

Bác sĩ Danh cho biết, không phải tất cả nam giới từng mắc quai bị đều vô sinh. Nguy cơ đáng lưu ý nhất ở những trường hợp có biến chứng viêm tinh hoàn, đặc biệt ở nam giới sau tuổi dậy thì, với tỷ lệ vô sinh được ghi nhận trên 35%. Tình trạng viêm có thể làm tổn thương các tế bào và cấu trúc tham gia quá trình sinh tinh, khiến tinh hoàn teo dần sau giai đoạn cấp, chức năng sinh tinh suy giảm. Trường hợp tổn thương nặng, người bệnh có thể không còn tinh trùng trong tinh dịch, dẫn đến vô tinh.

“Chức năng tình dục và khả năng sinh sản là hai vấn đề khác nhau. Người đàn ông có thể quan hệ và xuất tinh bình thường nhưng không đồng nghĩa chắc chắn có tinh trùng trong tinh dịch”, bác sĩ Danh nói.

Bác sĩ Danh nhấn mạnh, nam giới mắc quai bị sau tuổi dậy thì, nhất là có sưng, đau tinh hoàn trong thời gian mắc bệnh, nên đánh giá sức khỏe sinh sản sau khi bệnh ổn định. Nếu phát hiện số lượng tinh trùng giảm hoặc có bất thường, người bệnh có thể được theo dõi định kỳ, đánh giá nội tiết và chức năng tinh hoàn; trong trường hợp cần thiết, nên cân nhắc trữ đông tinh trùng để có con trong tương lai.

* Tên người bệnh đã được thay đổi