Hà Nội – Bà Hiên, 79 tuổi, đi khám vì đau háng, nhưng được phát hiện bệnh Sjögren qua dấu hiệu lâm sàng ở bàn tay.

Bà Hiên thoái hóa khớp háng hai bên nhiều năm, từng theo dõi và điều trị tại các bệnh viện tuyến bảo hiểm, nay tới Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Cầu Giấy khám chuyên sâu.

TS.BS Mai Thị Minh Tâm, khoa Cơ Xương Khớp, cho biết người bệnh không đi lại được, phải ngồi xe lăn, đau khi cố gắng đứng, xoay trở. Phim chụp cộng hưởng từ (MRI) phát hiện chỏm xương đùi trái hoại tử độ IV (nặng nhất trên thang đo ARCO), chỏm xương đùi phải hoại tử độ V (nặng nhất, kèm gãy cổ xương đùi phải không di lệch).

Qua quan sát toàn diện, hỏi bệnh tỉ mỉ, tiến sĩ Tâm còn thấy tay người bệnh nhợt nhạt từng vùng, sờ thấy đầu ngón lạnh, dù đang mùa hè. Hai bàn chân có dấu hiệu tương tự, các đầu ngón chân tím tái hơn.

Tiến sĩ Tâm nhận định đây là hội chứng Raynaud, biểu hiện của nhiều bệnh lý tiềm ẩn, chỉ định bà Hiên xét nghiệm 23 kháng thể kháng nhân (ANA profile 23). Kết quả dấu ấn SSA, Ro52 và SSB cùng dương tính, khẳng định bà Hiên mắc Sjögren – một bệnh tự miễn.

Tiến sĩ Tâm cho biết bệnh Sjögren là một rối loạn hệ thống của mô cơ xương và mô liên kết, xảy ra khi hệ miễn dịch tự tấn công tế bào khỏe mạnh trong cơ thể, thay vì mầm bệnh bên ngoài như vi khuẩn, virus…

Bệnh thường ảnh hưởng đến các tuyến sản sinh chất béo, tuyến ngoại tiết (tuyến lệ, nước bọt) nhưng cũng có thể tấn công mạch máu ngoại vi, khớp, cơ…

Bệnh Sjögren ảnh hưởng các vi mạch máu nhỏ ở bàn tay, bàn chân gây ra hội chứng Raynaud – tay chân lạnh, chuyển màu trắng hoặc tím từng vùng khi gặp lạnh hoặc căng thẳng. Bệnh cũng có thể tấn công các vi mạch máu nuôi dưỡng chỏm xương đùi, làm giảm lưu lượng máu, thiếu ôxy dẫn đến hoại tử.

Theo tiến sĩ Tâm, người bệnh mắc hoại tử chỏm xương đùi kèm bệnh Sjögren cần chiến lược điều trị khác hoại tử chỏm xương đùi vô căn. Nếu được phát hiện sớm, thay vì chỉ điều trị bệnh tại khớp háng, bác sĩ chỉ định thêm các thuốc điều hòa miễn dịch có thể giúp cải thiện tuần hoàn, giảm tổn thương vi mạch máu, giảm liều corticoid, từ đó làm chậm hoại tử chỏm.

Bà Hiên được phát hiện bệnh Sjögren muộn, khi hai chỏm xương đùi đã hoại tử nặng, tiến sĩ Tâm chỉ định người bệnh thay khớp háng phải bị gãy trước, thay khớp háng trái sau để khôi phục vận động. Khi bình phục, người bệnh sẽ được đánh giá tiếp, tùy tình trạng sẽ điều trị bằng thuốc điều hòa miễn dịch hoặc thuốc sinh học, tránh bệnh Sjögren tăng nặng gây tổn thương toàn thân, phổi, thận, thần kinh…

Theo tiến sĩ Tâm, trường hợp của bà Hiên phản ánh một thực tế trong khám chữa bệnh. Tại nhiều cơ sở y tế quá tải, với lượng bệnh nhân quá đông, việc khám lâm sàng và hỏi bệnh đôi khi diễn ra quá nhanh chóng. Bác sĩ hiếm khi có đủ thời gian kiểm tra kỹ, lắng nghe cặn kẽ mọi triệu chứng của người bệnh.

Hiện có nhiều xét nghiệm và kỹ thuật chụp cơ thể bằng máy móc hiện đại, nhưng cũng không thể thay thế hoàn toàn kinh nghiệm khám lâm sàng của bác sĩ. Nếu quá phụ thuộc vào kết quả cận lâm sàng, có thể bỏ sót một số bệnh lý ở người bệnh có biểu hiện lâm sàng tinh tế.

Tiến sĩ Tâm khuyến cáo người bệnh và người nhà đi khám nên có sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Nếu khả năng diễn đạt với bác sĩ kém, có thể ghi sẵn ra giấy từ nhà những biểu hiện bất thường như: thay đổi màu sắc da, lạnh đầu chi, sưng đau khớp theo thời điểm, khô mắt, miệng, nổi ban da, rụng tóc, sốt nhẹ dai dẳng hay sụt cân…

Nhiều triệu chứng trong số này thoáng qua, không xuất hiện đúng lúc người bệnh tới bệnh viện nên rất dễ bị bỏ sót. Mô tả càng cụ thể, gồm thời điểm, hoàn cảnh khởi phát triệu chứng, yếu tố gây tăng nặng, giảm nhẹ… giúp bác sĩ có góc nhìn lâm sàng toàn diện, chẩn đoán chính xác bệnh, chỉ định phác đồ điều trị hiệu quả.

*Tên người bệnh đã được thay đổi