Sau 5 ngày sốt, buồn nôn, ăn uống kém, tiểu cầu của chị Thái (32 tuổi, TP.HCM) giảm sâu, huyết áp tụt thấp, rơi vào sốc sốt xuất huyết nguy hiểm.

Chị Thái nhập khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ) sau ba ngày sốt cao liên tục, kèm buồn nôn, nôn nhiều và ăn uống kém. Khi vào viện, người bệnh tỉnh táo, tay chân ấm và chưa ghi nhận ban hay xuất huyết dưới da.

Các kết quả xét nghiệm xác định người bệnh mắc sốt xuất huyết Dengue.

Trong những ngày đầu, tình trạng huyết động tương đối ổn định nhưng các chỉ số xét nghiệm thay đổi theo diễn tiến bệnh. Ngày thứ 5, tiểu cầu giảm còn 68 G/L. Sang ngày thứ 6, chỉ số này tiếp tục xuống 40 G/L,(150-450 G/L là trong giới hạn bình thường). trong khi hematocrit (Hct) tăng từ 39% lên 45%.

Bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Lê Phương Hồng, đơn vị Bệnh nhiễm, khoa Nội Tổng hợp, giải thích tiểu cầu giảm là biểu hiện thường gặp trong sốt xuất huyết và có thể liên quan đến nguy cơ chảy máu, nhưng không phải cứ tiểu cầu thấp là đồng nghĩa với sốc. Ở trường hợp này, điều khiến bác sĩ đặc biệt lưu ý là tiểu cầu giảm nhanh từ 68 xuống 40 G/L, trong khi Hct tăng từ 39% lên 45%. Hct là chỉ số phản ánh tỷ lệ hồng cầu trong máu. Khi Hct tăng trong quá trình sốt xuất huyết, đây có thể là dấu hiệu máu bị cô đặc do huyết tương thoát ra khỏi lòng mạch. Khi hai diễn biến này xuất hiện đồng thời với huyết áp giảm, tay chân lạnh, mạch yếu và nhanh dần… các dấu hiệu cho thấy tuần hoàn của người bệnh đang bị ảnh hưởng, phù hợp với tình trạng sốc xuất huyết.

Đây là thời điểm bệnh chuyển sang giai đoạn nguy hiểm. Người bệnh xuất hiện tình trạng tụt huyết áp, còn 90/70 mmHg, tay chân lạnh và thời gian làm đầy mao mạch trên 2 giây. Dù người bệnh còn tỉnh nhưng các dấu hiệu tuần hoàn cho thấy tình trạng tưới máu ngoại vi đã suy giảm. Bác sĩ xác định sốc sốt xuất huyết Dengue và bắt đầu chống sốc theo phác đồ.

Người bệnh không xuất hiện tình trạng suy hô hấp hay rối loạn ý thức tại thời điểm sốc. Điều này cho thấy sốc Dengue có thể bắt đầu bằng những thay đổi về tuần hoàn khá kín đáo, trong khi người bệnh vẫn tỉnh táo và SpO2 còn bình thường.

Sốc trong sốt xuất huyết thường liên quan đến tình trạng tăng tính thấm thành mạch, khiến huyết tương thoát ra khỏi lòng mạch. Khi lượng dịch trong lòng mạch giảm, máu trở nên cô đặc hơn và người bệnh có thể rơi vào tình trạng tụt huyết áp, sốc. Giai đoạn nguy kịch xảy ra vào thời điểm hạ sốt, thường từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh (ngày 1 được tính là ngày có triệu chứng đầu tiên, thường là triệu chứng sốt) và bệnh nhân có thể xấu đi nhanh chóng trong vài giờ, theo bác sĩ Hồng.

Người bệnh được chuyển khoa Hồi sức tích cực – Chống độc (ICU) để tiếp tục bù dịch, điều chỉnh điện giải và theo dõi sát. Sau khi bắt đầu chống sốc, huyết áp cải thiện, chi ấm trở lại, mạch rõ hơn và tình trạng tưới máu ngoại vi tốt lên.

Quá trình bù dịch được điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến của người bệnh. Khi huyết động dần ổn định, tốc độ truyền được giảm từng bước, đồng thời Hct giảm về mức an toàn hơn. Người bệnh tiếp tục được theo dõi sát tại ICU trước khi chuyển về khoa Nội Tổng hợp.

Sau giai đoạn sốc, các chỉ số vẫn cần được theo dõi vì người bệnh còn giảm tiểu cầu, tăng men gan. Siêu âm sau đó ghi nhận một lượng ít dịch ổ bụng và tràn dịch màng phổi hai bên, là những biểu hiện liên quan đến tình trạng thoát huyết tương trong sốt xuất huyết.

Những ngày tiếp theo, tình trạng người bệnh dần cải thiện, tiểu cầu tăng, men gan có xu hướng giảm. Người bệnh hết sốt, ăn uống và sinh hoạt trở lại bình thường, không còn khó thở hay đau ngực và được xuất viện sau 6 ngày điều trị.

Bác sĩ khuyến cáo sốc sốt xuất huyết là biến chứng nguy hiểm, xảy ra khi tình trạng thoát huyết tương làm giảm thể tích tuần hoàn, khiến máu không đủ để tưới máu các cơ quan. Người bệnh có thể ban đầu chỉ mệt, bứt rứt, tay chân lạnh, da tái, tiểu ít, sau đó huyết áp giảm, mạch yếu, thở nhanh và có thể nhanh chóng rơi vào suy tuần hoàn, suy hô hấp hoặc tổn thương các cơ quan. Sốc xảy ra vào thời điểm người bệnh bắt đầu giảm sốt, có thể diễn tiến chỉ trong vài giờ nên việc hết sốt không đồng nghĩa bệnh đã qua giai đoạn nguy hiểm.

Khi người bệnh sốt xuất huyết xuất hiện đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu, mệt lả hoặc vật vã, tay chân lạnh, da tái, tiểu ít, thở nhanh, khó thở hay tình trạng chung xấu đi, cần đưa đến cơ sở y tế ngay. Đây là những dấu hiệu cảnh báo có thể báo hiệu bệnh chuyển nặng.

Trong thời gian mắc bệnh, người bệnh nên nghỉ ngơi, uống đủ nước và thực hiện theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Không tự ý truyền dịch tại nhà hoặc sử dụng aspirin, ibuprofen để hạ sốt, giảm đau vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.

Để phòng bệnh, cần chủ động tránh muỗi đốt cả ban ngày, đồng thời loại bỏ các vật dụng chứa nước và nước đọng quanh nhà để hạn chế nơi muỗi sinh sản. Người đang mắc sốt xuất huyết cũng cần tránh để muỗi đốt trong những ngày đầu của bệnh, qua đó hạn chế virus truyền sang muỗi và tiếp tục lây cho người khác.

*Tên người bệnh đã được thay đổi