Nam, 11 tuổi, sau chơi đùa với anh trai thấy đau lưng kèm tê bì, mức độ ngày càng tăng, đi khám phát hiện thoát vị đĩa đệm lưng.

Kết quả chụp MRI tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM cho thấy Nam bị thoát vị đĩa đệm đốt sống L5S1 (vị trí khớp nối bản lề giữa đốt sống thắt lưng thứ 5 và đốt sống cùng thứ nhất), chèn ép vào rễ thần kinh. Tình trạng giải thích bệnh nhi đau vùng thắt lưng dưới, đặc biệt là khi khom cúi người hoặc vận động mạnh, tê bì lan xuống chân trái.

“Đây là trường hợp mắc thoát vị đĩa đệm nhỏ tuổi nhất mà bác sĩ từng tiếp nhận”, ThS.BS Đàng Quốc Duận, khoa Phẫu thuật Cột sống, cho biết, thêm rằng thoát vị đĩa đệm chủ yếu xảy ra ở người trưởng thành do quá trình lão hóa và đang có xu hướng trẻ hóa, nhưng mắc bệnh ở độ tuổi 11 như trường hợp của Nam là ít gặp.

Ở trẻ em, thoát vị đĩa đệm thường xảy ra do chấn thương hoặc đến từ lối sống ít vận động, ngồi học và sử dụng thiết bị điện tử trong thời gian dài với tư thế sai. Lực tác động mạnh hoặc áp lực tĩnh kéo dài làm rách vòng sợi đĩa đệm, khiến nhân nhầy thoát ra ngoài, chèn ép dây thần kinh gây đau và tê chân.

Trường hợp của Nam, theo bác sĩ Duận, nhiều khả năng là do sự tích lũy vi chấn thương. Trong quá trình sinh hoạt, vui chơi hàng ngày, có thể bệnh nhi đã gặp phải những tổn thương nhỏ nhưng chưa được phát hiện, các gân cơ cột sống vẫn còn khỏe để bù trừ chức năng nên chưa có triệu chứng. Đến khi gặp một va chạm mạnh trong vui chơi, cột sống bị tác động mạnh làm rách bao xơ đĩa đệm, khiến nhân nhầy thoát ra ngoài và chèn ép thần kinh.

Nếu để lâu, khối thoát vị của Nam sẽ chèn ép rễ thần kinh hoặc tủy sống nặng, gây ra các biến chứng nghiêm trọng như yếu liệt chi, teo cơ, rối loạn tiểu tiện, biến dạng cột sống vĩnh viễn, ảnh hưởng đến sự phát triển.

Tình trạng của Nam phát hiện sớm nên được điều trị bảo tồn mà chưa cần phẫu thuật can thiệp. Bệnh nhi dùng thuốc và được hướng dẫn các bài tập vật lý trị liệu. Sau hơn một tháng điều trị kết hợp tránh các thao tác mạnh để đĩa đệm hồi phục, Nam tái khám phục hồi tốt, không còn cảm giác tê bì và đau giảm.

Bác sĩ Duận cho biết, đĩa đệm một khi đã tổn thương thì khó phục hồi lại như ban đầu. Do đó, trong sinh hoạt hàng ngày, Nam cần tránh các môn thể thao cường độ cao hoặc các tư thế khom cúi người để ngăn đĩa đệm tiếp tục bị tổn thương. Đồng thời, gia đình nên khuyến khích Nam vận động thường xuyên với các bài tập phù hợp giúp giãn cơ lưng và tăng cường sức mạnh các nhóm cơ lõi như đu xà, bơi lội, pilates, đạp xe tại chỗ… Khi nhóm cơ này trở nên khỏe mạnh sẽ tạo ra “bộ khung” vững chắc giúp chống đỡ, giữ thăng bằng và ổn định cột sống trong mọi hoạt động hằng ngày. Nhờ đó, giảm áp lực lên đĩa đệm tổn thương, đặc biệt là khi Nam còn trong giai đoạn phát triển, chiều cao và cân nặng không ngừng tăng lên.

Bác sĩ Duận giải thích tình trạng đĩa đệm cho người nhà của Nam.

Bác sĩ khuyến cáo thêm, trẻ em thường chưa nhận thức rõ về sức mạnh bản thân và giới hạn cơ thể, trong khi hệ cơ xương khớp chưa phát triển toàn diện nên rất dễ gặp chấn thương. Phụ huynh nên lưu ý quan sát khi trẻ chạy nhảy, vui chơi hoặc tham gia các hoạt động thể thao. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường, cần đưa trẻ đi khám sớm, điều trị kịp thời, phòng tránh những biến chứng nghiêm trọng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất sau này của trẻ.

* Tên người bệnh đã được thay đổi.