Chị My, 41 tuổi, uống thuốc tránh thai chứa estrogen, cộng thêm bệnh lý suy tĩnh mạch sâu chi dưới dẫn tới hình thành huyết khối gây thuyên tắc phổi.

BS.CKI Đỗ Anh Tuấn, khoa Nội tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, chị My nhập viện trong tình trạng khó thở đột ngột, đau vùng hạ sườn phải. Kết quả thăm khám và chẩn đoán hình ảnh cho thấy chị bị thuyên tắc phổi cấp – một biến chứng nguy hiểm do huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT) ở chân di chuyển lên phổi.

Một tháng trước, chị My xuất hiện phù chân phải. Đi khám tại cơ sở y tế ghi nhận suy tĩnh mạch mạn tính chi dưới. Khác với tĩnh mạch nông nằm gần bề mặt da, tĩnh mạch sâu nằm trong cơ, đảm nhiệm vai trò đưa phần lớn lượng máu từ chân về tim. Suy giãn tĩnh mạch sâu dẫn đến hiện tượng máu ứ trệ ở chân gây triệu chứng sưng phù chân khi đứng lâu, tê cứng, vọp bẻ…

Bác sĩ kê toa thuốc điều trị nội khoa cho chị My, kết hợp mang vớ tĩnh mạch và thay đổi lối sống. Ba tuần sau chị đột ngột khó thở, thở nông, đau vùng sườn phải, đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cấp cứu.

ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trưởng khoa Nội tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch nhận định, bệnh nhân có triệu chứng gợi ý huyết khối tĩnh mạch sâu nên được làm xét nghiệm D-dimer (được dùng để chẩn đoán huyết khối trong máu), kết quả tăng cao. Siêu âm tĩnh mạch ghi nhận huyết khối không hoàn toàn trong tĩnh mạch sâu chi dưới. Chụp CT mạch phổi cho thấy có huyết khối trong nhánh động mạch phổi – chẩn đoán xác định thuyên tắc phổi cấp.

Thuyên tắc phổi xảy ra khi cục máu đông hình thành ở chi dưới, di chuyển qua hệ tĩnh mạch về tim rồi bơm vào động mạch phổi, gây tắc nghẽn dòng máu lên phổi, làm giảm oxy máu, tăng áp lực động mạch phổi và có thể gây tử vong nếu không xử trí kịp thời.

Tìm hiểu thói quen sinh hoạt, bác sĩ nhận thấy chị My uống thuốc tránh thai kết hợp chứa estrogen gần một năm nay. Estrogen trong thuốc tránh thai làm tăng sản xuất các yếu tố đông máu và giảm hoạt động các chất chống đông tự nhiên như protein C và protein S. Điều này làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối, đặc biệt ở phụ nữ có sẵn tình trạng ứ trệ máu tại chân. Sự kết hợp giữa ứ trệ máu trong tĩnh mạch sâu và việc dùng estrogen khiến bệnh nhân dễ hình thành huyết khối. Khi một phần cục máu đông tách ra và di chuyển lên phổi, thuyên tắc phổi sẽ xảy ra.

Theo bác sĩ Kiều, rất may mắn vì chị My cấp cứu sớm. Nhiều trường hợp bệnh nhân chưa đến viện ngay vì nghĩ tình trạng không nghiêm trọng, hoặc cố chờ cho tự hết đau. Nếu chậm trễ, nguy cơ suy tim phải cấp, sốc tuần hoàn, thậm chí tử vong có thể xảy ra.

Bệnh nhân được điều trị thuốc kháng đông để ngăn huyết khối lớn thêm và phòng thuyên tắc tái phát. Sau 48 giờ, chị My giảm khó thở, chân bớt phù và huyết động ổn định. Bệnh nhân xuất viện sau 5 ngày, tiếp tục điều trị kháng đông tại nhà và được hẹn tái khám định kỳ mỗi tháng, sau 3 tháng sẽ đánh giá lại huyết khối. Bác sĩ cũng hướng dẫn chị đổi loại thuốc tránh thai hoặc chuyển sang biện pháp ngừa thai khác.

Thuyên tắc phổi là biến chứng nghiêm trọng của huyết khối tĩnh mạch sâu. Nhiều nghiên cứu cho thấy đây là một trong những nguyên nhân gây tử vong tim mạch – hô hấp hàng đầu, chỉ sau nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Tùy thuộc vào mức độ phổi bị ảnh hưởng, kích thước cục máu đông và tình trạng các bệnh lý đi kèm liên quan đến phổi hoặc bệnh tim tiềm ẩn, thuyên tắc phổi sẽ có nhiều triệu chứng khác nhau. Triệu chứng thường gặp là khó thở đột ngột, đau ngực khi hít thở, khi ho, ho ra máu, nhịp tim nhanh, ngất hoặc choáng, ho ra máu, sưng, đau, đỏ hoặc ấm một bên chân.

Những người có nguy cơ cao bị thuyên tắc phổi bao gồm có tiền sử bản thân hoặc gia đình từng bị hình thành cục máu đông, người đang mắc các bệnh lý về tim và mạch máu, ung thư, rối loạn đông máu, người nằm bất động một thời gian dài sau phẫu thuật. Một số yếu tố khác như hút thuốc lá, thừa cân béo phì, thuốc tránh thai và liệu pháp thay thế hormone có estrogen, phụ nữ mang thai… cũng làm tăng nguy cơ huyết khối.

Khi xuất hiện các triệu chứng nghi thuyên tắc phổi, người bệnh cần đến bệnh viện ngay để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi