Bà Mỹ (56 tuổi, TP.HCM) thường xuyên mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt, mắt cá chân sưng to, nước tiểu có bọt, đi khám phát hiện huyết áp cao, nguy cơ suy thận trên nền béo phì nhiều năm.

Bác sĩ CKI Đoàn Minh Yên Hà, khoa Nội tiết – Đái tháo đường Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Hưng – quận 7 cũ) cho biết, các chỉ số xét nghiệm lâm sàng của người bệnh cảnh báo nhiều vấn đề. Bà Mỹ béo phì mức độ cao nhất với cân nặng 95kg, vòng eo-hông 140cm, cholesterol toàn phần cao, gan nhiễm mỡ độ 3, tiền tiểu đường, huyết áp ở mức rất cao 180 mmHg/120 mmHg.

Đặc biệt, kết quả xét nghiệm máu và nước tiểu của người bệnh cho thấy dấu hiệu chức năng thận suy giảm, khi chỉ số creatinin máu cao hơn 1,1 mg/L, mức lọc cầu thận (eGFR) ước tính giảm dưới 60 ml/phút/1,73m2, mức protein trong nước tiểu 350 mg (thoát protein qua nước tiểu).

Mức lọc cầu thận thấp thể hiện chức năng thận giảm sâu; tình trạng tiểu đạm, creatinin máu cao vượt ngưỡng cảnh báo khả năng đào thải chất thải của thận đang bị suy giảm. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ cao diễn tiến thành suy thận mạn không phục hồi. Trường hợp suy thận giai đoạn cuối (giai đoạn 5) bắt buộc phải chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận để duy trì sự sống.

Bác sĩ Yên Hà giải thích, thừa cân, béo phì ảnh hưởng đến rất nhiều cơ quan trong cơ thể, trong đó có thận. Khi cân nặng tăng lên, nhu cầu chuyển hóa của cơ thể tăng theo. Để đáp ứng nhu cầu này, thận phải lọc nhiều máu hơn bình thường, khiến mức lọc cầu thận tăng và áp lực bên trong các mao mạch cầu thận cũng lớn hơn.

Nếu tình trạng kéo dài, các đơn vị lọc của thận có thể bị tổn thương, làm suy giảm khả năng lọc máu và đào thải chất thải của cơ thể. Ngoài tác động trực tiếp, béo phì còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như tiểu đường type 2, tăng huyết áp và rối loạn chuyển hóa – những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến bệnh thận mạn.

Ở độ tuổi trung niên, khi lưu lượng máu đi qua thận giảm cùng với chức năng lọc của thận cũng sẽ giảm dần, đó cũng chính là nguyên nhân sẽ gây ra bệnh thận ở những người tuổi trung niên nhiều hơn những độ tuổi khác. “Béo phì ở tuổi trung niên có thể khiến bệnh thận tiến triển nhanh hơn”, bác sĩ Hà nói.

Bác sĩ Hà lưu ý tổn thương thận do béo phì thường diễn tiến âm thầm. Phần lớn người bệnh không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu trong khi chức năng thận suy giảm từng ngày. Một số trường hợp chỉ được phát hiện khi khám sức khỏe hoặc xét nghiệm cho thấy có albumin niệu, protein niệu, creatinin máu tăng hoặc mức lọc cầu thận giảm, như trường hợp bà Mỹ.

Nguy cơ tổn thương thận do béo phì có thể được cải thiện nếu người bệnh kiểm soát tốt cân nặng. Giảm cân hợp lý giúp giảm áp lực lên cầu thận, cải thiện huyết áp, đường huyết và giảm gánh nặng chuyển hóa cho cơ thể. Với người mắc bệnh thận mạn, duy trì cân nặng phù hợp còn góp phần làm chậm tiến triển của bệnh và giảm nguy cơ xuất hiện các biến chứng.

Bà Mỹ được xây dựng liệu trình điều trị bằng thuốc thế hệ mới chứa đồng vận GLP-1 có tác dụng vừa ổn định đường huyết, giảm cân đồng thời giảm các biến cố thận chủ yếu do giảm albumin niệu. Các nghiên cứu gần đây cho thấy, GLP-1 làm giảm albumin mới khởi phát, giảm các biến cố cuối cùng của thận trên cả nhóm bệnh nhân có hoặc không bị tiểu đường.

Kết hợp với thuốc, bà Mỹ được tư vấn chế độ ăn cân đối, hạn chế thực phẩm nhiều năng lượng, đường và chất béo bão hòa, đồng thời tăng cường rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt. Bà còn duy trì đi bộ ít nhất 30 phút mỗi ngày kết hợp các động tác vung tay, hít thở sâu.

Sau 2 tháng, bà Mỹ giảm được 4kg, 2 tháng tiếp theo giảm 9kg, tình trạng tiểu đạm gần như đã hết. Xét nghiệm lại sau 3 tháng, mức protein trong nước tiểu của đã giảm về 300 mg, bắt đầu về ngưỡng an toàn. “Mục tiêu của tôi là giảm xuống dưới 70kg”, bà Mỹ cho biết.

*Tên người bệnh đã thay đổi