Bà Tâm (77 tuổi, TP.HCM) thường xuyên thức giấc mỗi đêm, ban ngày mệt mỏi, đi khám phát hiện ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn mức độ nặng.

Bác sĩ chuyên khoa II Trần Thị Thanh Trúc, Trưởng khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ) cho biết người bệnh có tiền sử tim thiếu máu cục bộ, bệnh mạch vành hai nhánh, từng đặt stent hơn 5 năm trước, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, rối loạn giấc ngủ và thừa cân. Việc thiếu ngủ khiến bà thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, thiếu năng lượng, ban ngày buồn ngủ, không tỉnh táo, huyết áp dao động nhiều.

Người bệnh từng khám nội thần kinh và nhận chẩn đoán rối loạn lo âu, sử dụng thuốc nhưng các triệu chứng không cải thiện rõ. Bà thường xuyên thức giấc khoảng 3-4 lần mỗi đêm, từng ngất vào ban đêm. Khi khám tổng quát chuyên sâu, bác sĩ Trúc đánh giá toàn diện tình trạng sức khỏe và chỉ định đo đa ký hô hấp. Kết quả cho thấy người bệnh bị tắc nghẽn đường thở khi ngủ mức độ nặng, phù hợp với hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn. Bác sĩ chỉ định điều trị bằng máy thở áp lực dương liên tục (CPAP).

Sau khoảng 6 tháng duy trì liệu pháp CPAP, sức khỏe và các triệu chứng của người bệnh cải thiện, tình trạng mệt mỏi, thiếu tỉnh táo giảm, người bệnh cảm thấy khỏe hơn và số thuốc đang sử dụng cũng giảm sau quá trình bác sĩ đánh giá, điều chỉnh điều trị các bệnh nền.

Theo bác sĩ Trúc trường hợp trên là một ví dụ cho thấy ngưng thở khi ngủ ở người lớn tuổi có thể bị bỏ sót trong thời gian dài. Các triệu chứng thường không biểu hiện theo hình ảnh điển hình như người trẻ là ngáy to, có những cơn ngừng thở rõ ràng và buồn ngủ ban ngày. Ở người cao tuổi, bệnh có thể biểu hiện bằng giấc ngủ chập chờn, thức giấc nhiều lần, mệt mỏi, giảm tập trung, buồn ngủ hoặc thay đổi khả năng nhận thức.

Người lớn tuổi vốn có nhiều thay đổi về cấu trúc và chất lượng giấc ngủ, đồng thời thường mắc nhiều bệnh mạn tính và sử dụng nhiều loại thuốc. Vì vậy, những biểu hiện như khó ngủ, thức giấc giữa đêm, mệt mỏi, ngủ gà ban ngày hoặc suy giảm khả năng tập trung dễ bị xem là hệ quả tự nhiên của quá trình lão hóa. Các nghiên cứu cũng ghi nhận ngưng thở khi ngủ ở người cao tuổi thường khó nhận diện hơn do triệu chứng có thể không điển hình và chồng lấp với nhiều bệnh lý khác, bác sĩ Trúc nhấn mạnh.

Theo bác sĩ Trúc, người cao tuổi có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, thừa cân hoặc có tình trạng giấc ngủ bị gián đoạn nhiều lần nên được lưu ý nguy cơ rối loạn hô hấp khi ngủ. Đặc biệt, nếu một người thường xuyên thức giấc vào ban đêm, ngủ không cảm thấy khỏe, ban ngày buồn ngủ hoặc mệt mỏi kéo dài mà chưa tìm được nguyên nhân phù hợp, bác sĩ có thể cân nhắc đánh giá giấc ngủ.

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn xảy ra khi đường thở trên bị hẹp hoặc đóng lại từng thời điểm trong lúc ngủ, khiến luồng khí giảm hoặc ngừng đi qua. Các đợt này có thể lặp lại nhiều lần trong đêm, làm giấc ngủ bị gián đoạn và gây những biến đổi về oxy máu, nhịp tim và hoạt động của hệ thần kinh giao cảm. Tình trạng này có liên quan với tăng huyết áp và nhiều bệnh lý tim mạch, trong khi người mắc bệnh tim mạch lại là nhóm cần được chú ý khi đánh giá rối loạn hô hấp lúc ngủ.

Ở người cao tuổi, biểu hiện càng dễ bị che lấp bởi bệnh nền. Một người mệt mỏi có thể được nghĩ đến thiếu máu, bệnh tim, rối loạn chuyển hóa, tác dụng phụ của thuốc hoặc rối loạn tâm lý, người thường xuyên thức giấc có thể được chẩn đoán mất ngủ, còn tình trạng buồn ngủ, giảm tập trung có thể bị quy cho tuổi tác. Trong khi đó, những triệu chứng này cũng có thể xuất hiện ở người mắc ngưng thở khi ngủ. Ở phụ nữ lớn tuổi, biểu hiện cũng có thể thiên về mất ngủ, mệt mỏi, thức giấc ban đêm và các triệu chứng không đặc hiệu hơn là hình ảnh ngáy to, ngừng thở được người nhà phát hiện.

Với những trường hợp ngưng thở khi ngủ mức độ vừa đến nặng hoặc có triệu chứng, CPAP là một trong những phương pháp điều trị chủ yếu. Máy tạo áp lực dương liên tục giúp duy trì đường thở thông thoáng trong khi ngủ, hạn chế các đợt tắc nghẽn. Việc điều trị cần được bác sĩ chỉ định, cài đặt thông số phù hợp và theo dõi khả năng đáp ứng, thay vì tự mua máy và sử dụng theo kinh nghiệm. Ở người lớn tuổi có nhiều bệnh nền, quá trình đánh giá cũng cần lưu ý khả năng tồn tại đồng thời các dạng rối loạn hô hấp khi ngủ khác, trong đó có ngưng thở trung ương.

Bên cạnh điều trị ngưng thở khi ngủ, bác sĩ Trúc cho rằng người lớn tuổi cần được quản lý sức khỏe theo hướng toàn diện thay vì chỉ xử lý từng triệu chứng riêng lẻ. Khi một người đồng thời mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, rối loạn giấc ngủ và sử dụng nhiều thuốc, việc đánh giá tổng thể giúp bác sĩ nhận diện những yếu tố có thể liên quan với nhau, rà soát thuốc đang sử dụng và điều chỉnh điều trị khi cần thiết.

Khám sức khỏe định kỳ vì thế không chỉ nhằm phát hiện một bệnh cụ thể mà còn giúp theo dõi diễn biến của các bệnh mạn tính, đánh giá nguy cơ tim mạch và chuyển hóa, kiểm soát cân nặng, rà soát thuốc, chất lượng giấc ngủ, khả năng vận động và chức năng nhận thức. Đặc biệt ở người đã lớn tuổi hoặc có nhiều bệnh nền, những thay đổi tưởng như nhỏ như mệt hơn bình thường, ngủ kém kéo dài, thường xuyên thức giấc, ngủ gà ban ngày, giảm khả năng tập trung hoặc huyết áp khó kiểm soát cũng nên được thông báo với bác sĩ thay vì nghĩ do tuổi tác.

Bác sĩ Trúc nhấn mạnh kiểm soát tốt bệnh nền, duy trì cân nặng hợp lý, vận động phù hợp với thể trạng, hạn chế rượu bia và các yếu tố làm ảnh hưởng chất lượng giấc ngủ, đồng thời xây dựng giờ ngủ và thức tương đối ổn định là những yếu tố quan trọng trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Với người có dấu hiệu nghi ngờ rối loạn hô hấp khi ngủ, việc thăm khám và thực hiện các phương pháp đánh giá giấc ngủ phù hợp có thể giúp phát hiện bệnh sớm hơn.

*Tên người bệnh đã được thay đổi