Chị Ngọc, 32 tuổi, mắc hội chứng buồng trứng đa nang, từng sảy thai ở tuần 18 sau thụ tinh trong ống nghiệm (IVF). Lần mang thai thứ hai, khi thai mới 11 tuần, chị bất ngờ bị đau bụng dữ dội vùng quanh rốn lan ra sau lưng, kèm buồn nôn.

Kết quả chụp MRI bụng cho thấy huyết khối lấp đầy tĩnh mạch cửa và tĩnh mạch mạc treo tràng trên, gần như gây tắc hoàn toàn. ThS.BS Trần Hữu Danh, Khoa Nội Tim mạch, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết đây là nguyên nhân khiến chị đau bụng, nôn ói kéo dài suốt một tuần.

Tĩnh mạch cửa có nhiệm vụ đưa máu từ hệ tiêu hóa (dạ dày, ruột, tụy, lách) về gan. Khi cục máu đông hình thành tại đây hoặc lan tới các tĩnh mạch lân cận, dòng máu nuôi gan sẽ bị cản trở, đe dọa chức năng gan và sức khỏe toàn thân.

Để tìm nguyên nhân, TS.BS Trần Vũ Minh Thư, Trưởng khoa Nội Tim mạch 2, chỉ định xét nghiệm đánh giá tình trạng tăng đông máu. Kết quả cho thấy bệnh nhân dương tính với lupus ban đỏ hệ thống và hội chứng kháng phospholipid (APS) – một rối loạn tự miễn khiến cơ thể sản sinh kháng thể bất thường, tấn công vào màng trong của mạch máu và kích hoạt hệ thống đông máu.

Theo bác sĩ Thư, khoảng 20–40% bệnh nhân lupus có kháng thể kháng phospholipid và một phần trong số này thỏa tiêu chuẩn chẩn đoán APS. Sự kết hợp lupus và APS làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối gấp nhiều lần, không chỉ ở tĩnh mạch sâu chi dưới mà còn ở các vị trí ít gặp như tĩnh mạch cửa, tĩnh mạch não hay tĩnh mạch tạng. Trong trường hợp này, các kháng thể đã khởi phát chuỗi phản ứng sinh học dẫn đến cục máu đông ở tĩnh mạch cửa và tĩnh mạch mạc treo tràng trên.

Khó khăn khi điều trị cho trường hợp này là bệnh nhân đang ở tam cá nguyệt thứ nhất, mong con nhiều năm. Trên giường bệnh, dù đau quặn bụng nhưng chị Ngọc luôn bày tỏ mong muốn thai nhi khỏe mạnh. “Vợ chồng tôi từng mất em bé đầu tiên sau nhiều năm kiên trì làm thụ tinh ống nghiệm, nay không muốn bi kịch xảy ra một lần nữa”, chị chia sẻ.

Các bác sĩ Tim mạch – Miễn dịch lâm sàng – Sản phụ khoa hội chẩn để tìm phác đồ điều trị tối ưu nhất, vừa kiểm soát tình trạng bệnh của mẹ vừa đảm bảo an toàn cho thai nhi. Chị Ngọc được dùng thuốc kháng đông và giảm đau phù hợp.

Ba ngày đầu chị còn đau bụng âm ỉ, khó ăn uống nên chỉ truyền dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch. Sang ngày thứ tư cơn đau giảm dần, chị bắt đầu tập ăn trở lại. Sau một tuần siêu âm thấy huyết khối giảm nhiều, chị Ngọc hết đau bụng, ăn uống và đi lại bình thường, thai phát triển tốt. Chị xuất viện, được căn dặn uống thuốc và tái khám đầy đủ. Thai kỳ của chị được xếp vào nhóm nguy cơ cao nên cần theo dõi sát sức khỏe mẹ và bé.

Bác sĩ Thư thông tin, lupus ban đỏ hệ thống là bệnh tự miễn có thể tấn công nhiều cơ quan như da, khớp, thận, mạch máu, hệ tiêu hóa… Hội chứng kháng phospholipid lại gây rối loạn cân bằng đông – chống đông, làm tăng nguy cơ tắc mạch. Khi hai tình trạng này cùng tồn tại, nguy cơ huyết khối và biến chứng thai kỳ (sảy thai, sinh non, tiền sản giật) tăng cao.

Phụ nữ mắc lupus hoặc APS lưu ý chỉ nên mang thai khi bệnh đã được kiểm soát ổn định, tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ, duy trì chế độ ăn lành mạnh, vận động nhẹ nhàng và nghỉ ngơi hợp lý. Đi khám ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như mệt mỏi, sốt, đau khớp, loét miệng, rụng tóc, thiếu máu hoặc sưng đau chi. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời không chỉ cứu mẹ, bảo vệ thai nhi mà còn giúp ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm do huyết khối gây ra.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi