Anh Tuấn, 45 tuổi, đau tức hông lưng dai dẳng do sỏi san hô choán gần hết đài bể thận phải, được tán sỏi qua da đường hầm nhỏ (mini-PCNL), sạch sỏi trong một lần, không cần truyền máu.

Anh Tuấn đau âm ỉ vùng hông lưng phải kéo dài nhiều tháng, uống thuốc giảm đau không đỡ. Kết quả siêu âm và X-quang hệ tiết niệu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho thấy một khối sỏi lớn choán gần hết đài bể thận phải, kích thước khoảng 4x5cm.

ThS.BS Nguyễn Tân Cương, Phó khoa Tiết niệu, Trưởng đơn vị Ung thư tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết anh Tuấn mắc dạng sỏi san hô (staghorn calculi) phân nhánh, mọc lan theo hình dạng đài bể thận giống gạc nai hoặc nhánh san hô. Sau khi đánh giá chức năng thận và mức độ lan rộng của sỏi, êkíp quyết định can thiệp bằng kỹ thuật tán sỏi thận qua da đường hầm nhỏ (mini-PCNL) thay vì mổ mở.

Dưới hướng dẫn của siêu âm kết hợp X-quang, bác sĩ chọc kim và nong tạo một đường hầm nhỏ đường kính 16F (khoảng 5-5,5 mm) từ ngoài da vào thận, không ghi nhận chảy máu trong lúc thao tác. Sỏi được tán vụn bằng laser công suất cao trong khoảng 90 phút, sau đó êkip nội soi kiểm tra cẩn thận các đài thận để gắp sạch những mảnh sỏi còn sót lại.

“Sỏi san hô là một trong những dạng sỏi phức tạp nhất của hệ tiết niệu vì mọc lan khắp đài bể thận. Mục tiêu điều trị không chỉ lấy sạch sỏi mà còn phải hạn chế tối đa nguy cơ chảy máu, nhiễm khuẩn và bảo tồn chức năng thận cho người bệnh”, bác sĩ Cương cho biết.

Kết thúc thủ thuật, bác sĩ đặt một ống thông JJ nối từ thận xuống bàng quang và một ống dẫn lưu thận qua da để theo dõi. Hậu phẫu, người bệnh ăn cháo sớm, nước tiểu hồng nhạt và trong dần, vết mổ khô, ít đau.

Một ngày sau mổ, anh Tuấn được rút ống dẫn lưu thận và ống thông tiểu, xuất viện sau 2 ngày sau. Hai tuần sau, anh tái khám để rút ống thông JJ và được tư vấn các biện pháp phòng ngừa sỏi tái phát.

Sỏi san hô hình thành khi sỏi phát triển lấp đầy bể thận và lan vào nhiều đài thận cùng lúc, thường liên quan đến tình trạng nhiễm khuẩn đường tiết niệu mạn tính hoặc rối loạn chuyển hóa khiến sỏi tái tạo liên tục. Vì chiếm gần trọn hệ thống đài bể thận, sỏi san hô khó lấy sạch trong một lần can thiệp hơn sỏi đơn độc thông thường. Nếu để lâu không điều trị, sỏi san hô có thể gây thận ứ nước kéo dài, nhiễm khuẩn tái đi tái lại, thậm chí dẫn tới suy giảm chức năng thận, do đó cần can thiệp sớm ngay khi phát hiện.

Theo hướng dẫn của Hội Niệu khoa châu Âu (EAU) và Hội Niệu khoa Mỹ (AUA), sỏi thận kích thước trên 20 mm – bao gồm sỏi san hô – được khuyến cáo can thiệp bằng tán sỏi thận qua da như lựa chọn hàng đầu, vì phương pháp này cho tỷ lệ sạch sỏi cao hơn và ít phải can thiệp bổ sung so với tán sỏi ngoài cơ thể hay nội soi niệu quản. AUA cũng khuyến cáo sỏi san hô nên được loại bỏ nếu bệnh nền của người bệnh không chống chỉ định phẫu thuật, do nguy cơ nhiễm khuẩn tái phát và tổn hại chức năng thận nếu để sỏi tồn tại kéo dài trong hệ tiết niệu.

Theo bác sĩ Cương, tán sỏi thận qua da đường hầm nhỏ (mini-PCNL) sử dụng đường hầm và dụng cụ nhỏ giúp giảm tổn thương mô thận, hạn chế chảy máu trong và sau mổ – vốn là biến chứng đáng lo ngại nhất của PCNL cỡ lớn khi điều trị sỏi san hô. PCNL tiêu chuẩn (đường hầm 24-30F) vẫn được chỉ định khi sỏi rất lớn, cần lấy khối lượng sỏi nhiều trong thời gian ngắn, nhưng đi kèm nguy cơ chảy máu và cần truyền máu cao hơn mini-PCNL.

“Với sỏi san hô 4×5 cm, đường hầm nhỏ vẫn đủ để tiếp cận và tán vụn toàn bộ khối sỏi bằng laser công suất cao, tránh nguy cơ chảy máu như đường hầm lớn”, bác sĩ Cương chia sẻ.

Sau can thiệp, nguy cơ tái phát sỏi vẫn còn nếu không thay đổi lối sống. Bác sĩ Cương khuyến cáo người bệnh nên uống đủ khoảng 2-2,5 lít nước mỗi ngày, giảm ăn mặn và hạn chế đạm động vật. Với người có nguy cơ tái phát cao, bác sĩ khuyến cáo nên phân tích thành phần sỏi và làm thêm các xét nghiệm chuyển hóa để tìm nguyên nhân, từ đó có hướng phòng ngừa phù hợp thay vì chỉ điều trị triệu chứng. Người có triệu chứng đau hông lưng dai dẳng, tiểu buốt, tiểu rắt kéo dài nên đi khám sớm để phát hiện sỏi thận khi còn nhỏ, tránh diễn tiến thành sỏi san hô phức tạp, khó điều trị hơn.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.