Bà Thu, 67 tuổi, ho hơn một năm không khỏi, sụt cân nghĩ do ung thư, đi khám được chẩn đoán kênh nhĩ thất bán phần gây tăng áp phổi.

Bà Thu ho dai dẳng từ hơn một năm trước. Lúc đầu bà ho khan, thỉnh thoảng húng hắng vài tiếng. Bà tự chữa trị theo phương pháp dân gian, triệu chứng giảm nhưng không hết hẳn. Vài tháng sau tình trạng nặng lên, bà ho từng cơn có đờm, nhiều đêm không ngủ được. Đi kèm là dấu hiệu mệt mỏi, sụt cân. Bà nghĩ do ăn uống kém chứ không phải bệnh lý nên chần chừ đi khám.

Gần đây bà Thu mệt nhiều khi gắng sức, đi bộ 200-300m phải dừng lại nghỉ, cơn ho vẫn không thuyên giảm. Cân nặng bà sụt còn 57kg (trước đó 61kg). Bà lo lắng mình bị ung thư, đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám.

ThS.BS Vũ Quốc Anh Thy, khoa Tim bẩm sinh, Trung tâm Tim mạch, cho biết bà Thu đề nghị khám tầm soát bệnh lý ung thư, kết quả âm tính. Tuy nhiên, hình ảnh siêu âm tim ghi nhận bà mắc dị tật tim bẩm sinh, đó là kênh nhĩ thất bán phần, biến chứng tăng áp phổi (áp lực động mạch phổi trung bình 36 mmHg, bình thường < 20 mmHg).

Kênh nhĩ thất là một dạng khiếm khuyết bẩm sinh liên quan đến vách nhĩ thất, với sự xuất hiện của lỗ thông giữa các buồng tim và các vấn đề về van tim. Hậu quả là gây rối loạn huyết động, làm giảm hiệu quả bơm máu của tim. Nếu không được điều trị kịp thời, kênh nhĩ thất có thể dẫn đến suy tim, tăng áp phổi.

Có ba loại kênh nhĩ thất gồm kênh nhĩ thất toàn phần, kênh nhĩ thất bán phần và kênh nhĩ thất thể trung gian. Bà Thu mắc kênh nhĩ thất bán phần, bao gồm các khiếm khuyết thông liên nhĩ lỗ tiên phát, 2 vòng van, 2 van nhĩ thất trái và phải, thường có thêm chẻ van nhĩ thất dẫn đến hở van từ nhẹ đến nặng.

Theo bác sĩ Thy, người lớn tuổi bị kênh nhĩ thất bán phần khó phát hiện vì ít biểu hiện triệu chứng ở giai đoạn sớm. Bệnh thường được chẩn đoán tình cờ trong quá trình thăm khám, điều trị các bệnh lý khác.

Bà Thu có triệu chứng ho kéo dài khả năng là do lỗ thủng ở tim gây tăng lưu lượng máu phổi dẫn đến nhiễm trùng đường hô hấp, viêm phổi tái lại. Nếu bệnh nhân không đi khám vì lo sợ mình mắc ung thư, bệnh không được phát hiện và chữa trị kịp thời sẽ khiến tình trạng tăng áp phổi nặng lên, suy tim, người bệnh kiệt sức dần và tử vong. Nếu phát hiện bệnh quá trễ, khi mức độ tăng áp phổi quá nặng, sẽ không thể phẫu thuật đóng lỗ thông và sửa van.

Cùng điều trị cho bà Thu, ThS.BS Nguyễn Minh Trí Viên, Cố vấn Phẫu thuật tim, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho hay kênh nhĩ thất chỉ có thể điều trị bằng ngoại khoa (phẫu thuật). Tuy nhiên, người lớn tuổi khi phẫu thuật tim thường đối mặt nhiều rủi ro như nhiễm trùng, viêm phổi, thuyên tắc mạch máu, tổn thương thần kinh và các cơ quan khác trong quá trình chạy máy tim phổi nhân tạo.

Do đó, bác sĩ luôn cân nhắc mặt lợi – hại trước khi quyết định có mổ tim cho bệnh nhân hay không. “Bà Thu không có bệnh lý nền, sức khỏe tốt, việc sửa chữa dị tật tim bẩm sinh sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống người bệnh”, bác sĩ Viên nhận định, thêm rằng đã có trường hợp cụ bà U70 mới phát hiện bệnh tim bẩm sinh, nhờ phẫu thuật nên sống khỏe đến năm 90 tuổi.

Bà Thu được thông tim chụp mạch máu để đo kháng lực động mạch phổi, chỉ số đo được là 2.3 đơn vị Wood (dưới 3 đơn vị Wood là đủ điều kiện phẫu thuật). Bác sĩ Viên cùng ê kíp tiến hành ca mổ vá lỗ thông liên nhĩ, sửa hai lá van cho người bệnh. Siêu âm sau phẫu thuật cho thấy lỗ thông đóng kín, van hoạt động tốt. Bà Thu đỡ ho nhiều, ăn uống bình thường, xuất viện sau một tuần.

Kênh nhĩ thất không thể ngăn ngừa vì bệnh xảy ra trong quá trình phát triển thai nhi và thường liên quan đến các yếu tố di truyền. Phụ nữ trước và khi mang thai có thể thực hiện một số biện pháp để giảm thiểu nguy cơ tổn thương tim bẩm sinh ở trẻ, bao gồm hạn chế sử dụng rượu, bia và thuốc lá; tiêm phòng đầy đủ trước khi mang thai; quản lý tốt bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường; dùng các loại vitamin theo chỉ định của bác sĩ, đặc biệt là axit folic.

Ngoài ra, thai phụ nên tuân thủ lịch khám, siêu âm thai định kỳ nhằm phát hiện sớm dị tật thai nhi. Trẻ sau sinh cần được khám sàng lọc các dị tật bẩm sinh. Nếu được chẩn đoán sớm và điều trị bệnh tim bẩm sinh đúng phác đồ, trẻ có thể phát triển khỏe mạnh như người bình thường. Người trưởng thành khi xuất hiện các dấu hiệu nghi bị bệnh tim bẩm sinh như khó thở, mệt mỏi, nhịp tim nhanh, nhiễm trùng phổi tái phát, sụt cân, nên đi khám ngay.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi