Chị Phương, 45 tuổi, có con gái chuẩn bị vào lớp 10, hơn một tháng nay chị lo lắng cho con ôn thi, mất ngủ, stress, vừa được bác sĩ chẩn đoán rối loạn lo âu.

Mỗi tối chị Phương chỉ ngủ khoảng 4-5 tiếng, giấc ngủ không sâu. “Từ lúc chọn trường cho con tôi đã bị căng thẳng, đến khi các trường công bố tỷ lệ chọi quá cao, tôi càng lo lắng cho con hơn”, chị Phương nói.

Sau một tháng thiếu ngủ, hay bị đau đầu và chóng mặt, hồi hộp, tim đập nhanh, chị đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM khám. BS.CKI Nguyễn Phương Trang, Trưởng Đơn vị Kích thích từ trường xuyên sọ, Khoa Thần kinh, chẩn đoán chị Phương bị phản ứng stress cấp tính kèm rối loạn lo âu. Chị được chỉ định điều trị dùng thuốc kết hợp kỹ thuật kích thích từ trường xuyên sọ. Thông qua thiết bị chuyên dụng, bác sĩ dùng sóng điện từ tác động lên các vùng vỏ não liên quan đến điều hòa cảm xúc, cải thiện và tái lập lại các liên kết thần kinh.

Sau liệu trình 5 buổi, tình trạng lo âu của chị Phương được cải thiện, ngủ tốt hơn. Kết hợp vệ sinh giấc ngủ, ăn uống, vận động phù hợp, bác sĩ tiên lương liệu trình điều trị cho chị Phương có thể kéo dài 4-6 tuần, được theo dõi sát nhằm điều chỉnh tần số, cường độ, vị trí não cần tác động sóng điện từ để kiểm soát ổn định, giảm triệu chứng hồi hộp và dễ ngủ hơn.

Trường hợp khác, chị Hạnh, 36 tuổi, có con trai chuẩn bị thi tốt nghiệp THPT, thường xuyên thức khuya cùng con ôn bài nên liên tục mất ngủ, hay giật mình giữa đêm, đau đầu và hồi hộp. Khi đến khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, chị được chỉ định đo đa ký giấc ngủ và kiểm tra chuyên sâu, kết quả ghi nhận rối loạn giấc ngủ liên quan căng thẳng, lo âu kéo dài. Sau điều trị bằng thuốc giảm triệu chứng kết hợp kích thích từ trường xuyên sọ, chị ngủ tốt hơn, giảm hồi hộp và tinh thần ổn định dần.

Bác sĩ Trang (trái) đang điều trị kích thích từ trường xuyên sọ cho chị Phương. Ảnh: Phòng khám Đa khoa Tâm Anh quận 7

“Thực tế có nhiều phụ huynh đến khám rơi vào trạng thái lo lắng, thiếu ngủ khi con bước vào các đợt thi quan trọng”, bác sĩ Trang nói thêm rằng một người nếu chỉ ngủ 4-5 tiếng mỗi ngày cộng với lo lắng quá mức, não bộ sẽ bị quá tải, không kịp phục hồi. Căng thẳng kéo dài làm tăng nồng độ hormone cortisol. Khi cortisol duy trì ở mức cao, não bộ dễ bị rối loạn hoạt động ở nhiều vùng quan trọng, như vùng hải mã (giữ vai trò then chốt trong việc ghi nhớ), hạch hạnh nhân (trung tâm xử lý cảm xúc, nỗi sợ). Hậu quả dễ rơi vào rối loạn lo lắng hoặc căng thẳng thần kinh cấp tính.

Căng thẳng còn làm tăng sinh gốc tự do gây tổn thương mạch máu não và các tế bào thần kinh. Từ đó, làm xuất hiện các triệu chứng như giảm trí nhớ, khó tập trung và tiếp nhận thông tin mới, dễ cáu gắt, nhạy cảm, thường xuyên lo lắng hoặc sợ hãi không rõ lý do. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể làm tăng nguy cơ rối loạn lo âu, trầm cảm.

Khi có các dấu hiệu mất ngủ kéo dài; thường xuyên lo âu, hồi hộp; đau đầu, chóng mặt lặp lại…, các bậc phụ huynh và học sinh nên đi khám tại bệnh viện để phát hiện sớm và can thiệp kịp thời, tránh tình trạng căng thẳng tiến triển âm thầm có thể gây tổn thương não. Tùy theo từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉnh định đo đa ký giấc ngủ hoặc đo điện não, chụp CT/MRI hoặc thực hiện các bài kiểm tra chuyên sâu để chẩn đoán đúng nguyên nhân, mức độ bệnh.

Bác sĩ Hoàng Quyết Tiến, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, dẫn thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy, cứ 7 người trên thế giới thì có một người sống chung với rối loạn tâm thần, trong đó rối loạn lo âu chiếm tỷ lệ cao. Tại Việt Nam, ước tính khoảng 15% dân số gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần, với xu hướng gia tăng trong các giai đoạn áp lực cao như thi cử, deadline công việc.

Để đồng hành cùng con hiệu quả trong các mùa thi, bác sĩ Tiến  khuyên các bậc phụ huynh cần ổn định tâm lý và tinh thần. Cả phụ huynh và học sinh cần duy trì lối sống cân bằng, sắp xếp thời gian học tập, làm việc và nghỉ ngơi hợp lý, chia nhỏ khung giờ học xen kẽ nghỉ ngơi giúp hạn chế căng thẳng, tăng hiệu quả tiếp thu. Đảm bảo ngủ đủ mỗi đêm, trẻ trong độ tuổi đi học 6-13 tuổi cần ngủ trung bình 10 giờ, thanh thiếu niên 14-25 tuổi nên ngủ khoảng 7-10 giờ, người từ 26 tuổi nên ngủ 7-9 giờ để não bộ có thời gian phục hồi và củng cố trí nhớ. Ban ngày, có thể ngủ thêm các giấc ngắn và duy trì vận động thể chất ít nhất 30 phút mỗi ngày.

Chế độ dinh dưỡng cần đảm bảo đầy đủ và cân bằng các nhóm thực phẩm gồm tinh bột (cơm, cháo, bún, phở…); chất đạm (thịt đỏ, thịt gia cầm, hải sản…); chất béo (dầu thực vật, bơ, mỡ…); các loại vitamin và khoáng chất từ rau củ quả. Nên tăng cường thực phẩm giàu omega 3 từ các loại cá béo (cá thu, cá hồi, cá ngừ…) và các loại hạt (macca, hạt điều). Hạn chế ăn thức ăn nhanh, đồ uống có cồn, nước tăng lực, cà phê.

Có thể bổ sung các dưỡng chất thiên nhiên như blueberry (việt quất) và ginkgo biloba (bạch quả) giàu anthocyanin và pterostilbene góp phần trung hòa gốc tự do, tăng cường kết nối và dẫn truyền tế bào thần kinh. Từ đó hỗ trợ tăng cường tuần hoàn máu lên não, giảm căng thẳng, cải thiện khả năng tập trung và trí nhớ.