Hà Nội –  Quang, 22 tuổi, được phẫu thuật tái tạo toàn bộ sụn chêm bằng kỹ thuật mới, sử dụng gân tự thân thay vì mảnh ghép nhân tạo hoặc mô hiến tặng.

Ba năm trước, Quang đá bóng gặp chấn thương, đứt dây chằng chéo trước, rách sụn chêm gối trái, được phẫu thuật tại bệnh viện địa phương. Bình phục sau một năm, Quang chơi lại thể thao, nhưng gần đây thấy tiếng lục cục bất thường, không thể ngồi xổm, cảm giác lỏng gối trái nên tới Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội khám chuyên sâu.

ThS.BS Nguyễn Quang Tôn Quyền, Phó khoa Chấn thương Chỉnh hình cho biết qua phim chụp cộng hưởng từ MRI, dây chằng chéo trước của Quang được tái tạo chắc chắn, nhưng sụn chêm trong đã bị cắt bỏ toàn bộ dẫn đến bệnh nhân vẫn có cảm giác lỏng gối.

“Sụn chêm làm nhiệm vụ giảm xóc, hấp thụ lực, làm vững khớp gối”, bác sĩ Quyền cho biết, thêm rằng với trường hợp rách sụn chêm phức tạp, không thể khâu bảo tồn, bác sĩ phẫu thuật loại bỏ một phần hoặc toàn bộ sụn chêm để cắt cơn đau, ngăn kẹt gối và giúp người bệnh vận động trở lại.

Nhưng theo bác sĩ Quyền, phẫu thuật này chỉ có hiệu quả tạm thời, thiếu sụn chêm, khớp gối chắc chắn sẽ thoái hóa sớm gây tái đau mạn tính, lỏng gối thứ phát, lệch trục chi, phải đục xương căn chỉnh.

Hiện y học có hai lựa chọn phổ biến cho người đã cắt bỏ sụn chêm là ghép sụn chêm nhân tạo và cấy ghép sụn chêm đồng loại từ người hiến tặng. Sụn chêm nhân tạo có độ bền hạn chế, nhất là với người trẻ, chơi thể thao, phẫu thuật có tỷ lệ thất bại cao. Ghép sụn chêm đồng loại phụ thuộc nguồn mô từ người hiến tặng chết não hoặc đã qua đời, hiện chưa phổ biến ở Việt Nam, có nguy cơ thải ghép.

Bác sĩ Quyền quyết định tái tạo toàn bộ sụn chêm trong cho Quang bằng gân tự thân – là kỹ thuật mới tại Việt Nam, triển vọng khôi phục chức năng sụn chêm, ngăn chặn nguy cơ thoái hóa khớp sớm.

Trước mổ, Quang được gây tê chân trái. Bác sĩ Quyền nội soi, kiểm tra giải phẫu khớp gối, rạch da cổ chân để lấy một phần gân cơ mác dài, khâu cuộn tạo hình chữ C như vành sụn chêm bằng chỉ siêu bền, phù hợp với giải phẫu gối của người bệnh.

Bác sĩ Quyền khoan 3 đường hầm ở đầu trên xương chày, đưa mảnh ghép vào khớp qua đường nội soi để buộc cố định. Kiểm tra thấy mảnh ghép đúng vị trí, che phủ đầu xương tốt, vững, bác sĩ đóng vết mổ.

Hậu phẫu, Quang không đau, tập phục hồi chức năng ngay trong ngày để tránh teo cơ, dính khớp. Bác sĩ Quyền hướng dẫn Quang đeo nẹp gối, dùng nạng đi lại, tránh tỳ đè trong 6 tuần đầu để bảo vệ mảnh ghép. Sau đó, người bệnh tập chịu lực tăng dần để có thể khôi phục hoàn toàn vận động sau 3-6 tháng.

Bác sĩ Quyền cho biết gân tự thân vốn là chất liệu quen thuộc trong lĩnh vực chấn thương chỉnh hình, hiện được sử dụng rất phổ biến để tái tạo dây chằng tổn thương do đặc tính sinh học tương đồng, dễ “dây chằng hóa”.

Nhưng tái tạo sụn chêm từ gân tự thân là kỹ thuật khó, do sợi gân vốn thẳng và chịu lực kéo theo phương dọc, nay được tạo hình vành tròn để chịu lực nén theo phương ngang. Bản chất mô gân khác với mô sụn, môi trường khớp gối lại ít mạch máu nuôi nên sợi gân khó “sụn chêm hóa”.

Trong khoảng 5 năm gần đây, các bác sĩ trên thế giới đã thực hiện nhiều thử nghiệm để hoàn thiện kỹ thuật tái tạo sụn chêm bằng gân tự thân, qua thời gian theo dõi thấy kết quả rất khả quan. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, bác sĩ Quyền đã thực hiện các ca tái tạo sụn chêm bằng gân tự thân từ năm 2025, theo dõi 6-12 tháng ghi nhận mảnh ghép sống tốt, người bệnh khôi phục toàn bộ vận động, điểm chức năng khớp gối (Lysholm) đạt trên 90/100 điểm.

Kinh nghiệm của bác sĩ Quyền cho thấy khi tái tạo sụn chêm bằng gân tự thân nên chọn đúng mảnh ghép từ phần xa của gân mác dài để đạt được kích thước lớn, độ cứng gần giống nhất với sụn chêm. Mảnh ghép tái tạo cần được khâu quanh chu vi và cố định về trung tâm mâm chày (centralization), giúp cải thiện lực chịu nén, tránh bị giãn theo thời gian.

Bác sĩ Quyền khuyến cáo người bệnh đã phẫu thuật cắt bỏ sụn chêm nên tránh vận động cường độ cao, duy trì cân nặng hợp lý, tránh các động tác như squat, ngồi xổm, vặn xoắn gối. Nên theo dõi định kỳ 6-12 tháng tại bệnh viện chuyên khoa sâu để phát hiện bất thường, xử trí sớm bằng kỹ thuật phù hợp, tránh suy giảm vận động do thoái hóa.

*Tên người bệnh đã được thay đổi