Đầu tháng 12, chị Hằng, 55 tuổi, Việt kiều Mỹ, quyết định bay về Việt Nam với lý do rất “đặc biệt”: không phải để du lịch hay đoàn tụ gia đình, mà vào bệnh viện đăng ký phẫu thuật robot sau nhiều tháng lo lắng trước tình trạng xuất huyết bất thường hậu mãn kinh.

Sau hơn 10 năm sống tại bang California, bận rộn với tiệm nail, chị Hằng chưa từng nghĩ có ngày mình trở về Việt Nam để chữa bệnh. Gần đây, chị bị xuất huyết âm đạo bất thường dù đã mãn kinh 5 năm. Khám tại Mỹ, chị phải chờ để làm thêm xét nghiệm, thời gian kéo dài khiến nỗi lo bệnh lý ác tính ngày càng lớn. “Quá lo lắng, tôi quyết định đặt vé khẩn về Việt Nam”, chị kể.

Vừa đáp sân bay Tân Sơn Nhất, chị đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, cách sân bay khoảng 2 km để thăm khám. Qua siêu âm và đánh giá lâm sàng, BS.CKII Nguyễn Bá Mỹ Nhi, Giám đốc Trung tâm Sản Phụ khoa, chẩn đoán chị Hằng sa tử cung độ 3 – mức độ nặng, ảnh hưởng rõ đến chất lượng sống. Ê kíp thống nhất áp dụng phẫu thuật robot nhằm tối ưu hiệu quả điều trị, giảm xâm lấn và rút ngắn thời gian hồi phục.

Trong phòng mổ, bác sĩ Mỹ Nhi không đứng trực tiếp bên bàn mổ như phẫu thuật truyền thống mà ngồi tại bàn điều khiển cách đó vài mét. Qua kính 3D phóng đại gấp 10-15 lần, mọi cấu trúc nhỏ nhất vùng chậu hiện lên rõ nét. Cánh tay robot có khả năng xoay 540 độ giúp thao tác chính xác trong khoang chậu vốn hẹp và khó tiếp cận. Toàn bộ tử cung bị sa được treo cố định bằng mảnh ghép nhân tạo, giúp bảo tồn thay vì phải cắt bỏ cơ quan này.

Sau 2 giờ, ca mổ hoàn tất. Chị Hằng hồi phục sức khỏe, ít đau, đi lại dễ dàng.

Chị Hằng không phải trường hợp cá biệt. Thời gian gần đây, các bệnh viện lớn tại TP HCM và Hà Nội ghi nhận ngày càng nhiều Việt kiều từ Mỹ, Canada, châu Âu, Australian trở về nước để điều trị các bệnh lý phức tạp bằng phẫu thuật robot như: ung thư tuyến tiền liệt, ung thư thận, bướu thận, sa tạng chậu, u phụ khoa, bệnh tiêu hóa, tiết niệu, lồng ngực…

Hai tháng trước, ông Lâm, 73 tuổi, khám sức khỏe tại Mỹ phát hiện ung thư tuyến tiền liệt. Thời gian chờ đợi sinh thiết và điều trị ở Mỹ quá lâu, lo ngại bệnh tiến triển nhanh, ông quyết định về nước. Tại TP HCM, PGS.TS.BS Vũ Lê Chuyên, Giám đốc Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, ghi nhận chỉ số PSA của người bệnh vượt ngưỡng, sinh thiết tuyến tiền liệt cho kết quả ung thư, giai đoạn T2. Chỉ trong 10 ngày đến TP HCM, PGS Chuyên cùng êkíp bác sĩ khoa Tiết niệu thực hiện phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt tận gốc triệt căn ung thư cho ông Lâm, với sự hỗ trợ của robot Da Vinci Xi.

“Quy trình thăm khám, sinh thiết, hội chẩn và lên lịch mổ rất nhanh.  Quan trọng hơn, tôi được trao đổi bằng tiếng mẹ đẻ, bác sĩ giúp tôi hiểu thấu bệnh tình và phác đồ điều trị nên thấy yên tâm hơn rất nhiều”, ông Lâm chia sẻ sau ca phẫu thuật robot cắt tuyến tiền liệt triệt để.

Câu chuyện chị Thương, ông Lâm phản ánh nhu cầu ngày càng lớn của cộng đồng người Việt ở nước ngoài trở về quê hương điều trị bệnh, đặc biệt là với các kỹ thuật cao.

Theo thống kê, hiện có gần 6 triệu người Việt Nam sinh sống tại nước ngoài tại hơn 100 quốc gia. Trong đó riêng tại Mỹ có hơn 2,2 triệu người, số còn lại tập trung chủ yếu ở Úc, Canada, Pháp, Đức, Nhật Bản và các nước Đông Nam Á. Phần lớn cộng đồng này đang bước vào độ tuổi trung niên – cao tuổi, nhu cầu chăm sóc sức khỏe và can thiệp y khoa chuyên sâu ngày càng tăng.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, năm 2024 ghi nhận hơn 13.000 lượt khách từ nước ngoài đến khám và điều trị. Riêng phẫu thuật robot, tỷ lệ bệnh nhân Việt kiều và người nước ngoài tại mỗi chuyên khoa chiếm khoảng 15-20%. PGS.TS.BS Vũ Lê Chuyên cho biết, đông nhất là bệnh nhân khoa tiết niệu gần 1/6 là bệnh nhân từ nước ngoài, Việt kiều. Con số này được dự báo sẽ tiếp tục tăng khi nhiều Việt kiều bước vào độ tuổi cần can thiệp y khoa phức tạp.

“Họ chọn mổ robot vì tin tưởng tay nghề bác sĩ Việt Nam. Mặt khác, chi phí phẫu thuật ở ngoại quốc rất đắt đỏ, cũng tác động không nhỏ”, PGS Chuyên nói.

Theo các chuyên gia, chi phí phẫu thuật robot tại Việt Nam chỉ bằng khoảng 30-40% so với Mỹ hoặc châu Âu, trong khi sử dụng cùng hệ thống robot thế hệ mới. Hiện mức giá phẫu thuật robot tại Mỹ dao động 15.000-22.000 USD, tại Thái Lan khoảng 10.000 USD và Singapore từ 22.000-60.000 USD, trong khi tại Việt Nam chỉ khoảng 5.000–7.000 USD (tương đương 120-180 triệu đồng). “Thời Việt Nam chưa có mổ robot, khách phải đi sang Singapore điều trị, vừa xa nhà, bất đồng ngôn ngữ và gánh thêm nhiều chi phí đắt đỏ”, bác sĩ Mỹ Nhi nói.

“Chi phí mổ với robot ở tại Việt Nam có thể nói rẻ nhất thế giới”, PGS Chuyên nói và kể thêm khi đi họp tại các Hội nghị y khoa Á – Âu, các nước đều quan tâm vì sao Việt Nam có giá thấp như vậy.

PGS Chuyên lý giải, các bệnh viện Việt Nam khai thác robot với tần suất cao, phục vụ nhiều chuyên khoa, đồng thời chi phí nhân lực và vận hành thấp hơn. Nhiều đơn vị lựa chọn đầu tư dài hạn, chấp nhận lợi nhuận thấp để người Việt không phải ra nước ngoài chữa bệnh, đồng thời thu hút bệnh nhân quốc tế.

Phẫu thuật robot Da Vinci cho người lớn được triển khai tại Việt Nam từ năm 2016.  Hiện Việt Nam mới có các cơ sở triển khai phẫu thuật robot như bệnh viện Bình Dân, Chợ Rẫy, K Tân Triều, Đa khoa Tâm Anh TP HCM. Con số này khiêm tốn so với 58 hệ thống tại Đông Nam Á và hơn 9.000 máy trên toàn cầu. Tuy nhiên, tính đến nay Việt Nam đã thực hiện thành công hơn 6.000 ca phẫu thuật bằng các hệ thống Robot Da Vinci và chính thức xuất hiện trên bản đồ mổ robot thế giới từ năm 2022.

PGS.TS.BS Vũ Lê Chuyên cho biết, chi phí phẫu thuật với robot tại Việt Nam không chênh lệch nhiều so với các khoản bảo hiểm y tế đang chi trả cho những phương pháp điều trị ung thư khác như xạ trị, hóa trị hay thuốc đặc hiệu. Chẳng hạn, với ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn muộn, riêng tiền thuốc có thể lên đến khoảng 30 triệu đồng mỗi tháng, tương đương 360 triệu đồng mỗi năm và gần 1,8 tỷ đồng trong 5 năm. Trong khi đó, phẫu thuật robot chỉ thực hiện một lần, chi phí khoảng 150 triệu đồng, thấp hơn rất nhiều so với điều trị nội khoa kéo dài nhiều năm.

TS.BS Dương Huy Lương – Phó cục trưởng Cục quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế), cho biết phẫu thuật robot đòi hỏi trình độ chuyên môn cao, quy trình đào tạo nghiêm ngặt và chỉ triển khai được tại những trung tâm y tế đủ mạnh. Việc ngày càng nhiều Việt kiều và bệnh nhân quốc tế tin tưởng lựa chọn Việt Nam điều trị cho thấy uy tín của đội ngũ bác sĩ và hệ thống y tế Việt Nam đang được khẳng định trên trường quốc tế.

Hiện Bộ Y tế đang xây dựng đề án phát triển du lịch y tế, trong đó xác định mục tiêu thu hút người nước ngoài và Việt kiều về Việt Nam kết hợp điều trị bệnh và du lịch. Từ các dịch vụ phổ biến như nha khoa, thẩm mỹ cho đến các kỹ thuật cao như phẫu thuật nội soi, phẫu thuật robot, đều được kỳ vọng trở thành thế mạnh.

Xu hướng Việt kiều trở về điều trị bệnh bằng robot phản ánh uy tín của ngành y tế trên trường quốc tế. Chị Tình, 45 tuổi, là chủ chuỗi cửa hàng nail tại Mỹ cho biết, gia đình chị định cư tại Mỹ từ lâu, có bảo hiểm y tế, kinh tế dư giả, đủ điều kiện can thiệp phẫu thuật tại Mỹ nhưng chị vẫn chọn Việt Nam điều trị. Chị được bác sĩ Mỹ Nhi phẫu thuật cắt tử cung điều trị tiền ung thư do nhiễm virus HPV kéo dài.

“Không phải mổ ở xứ sở robot thì tốt hơn, vì kết quả điều trị phụ thuộc vào con người, robot không tự mổ. Tôi chọn về Việt Nam vì tin tưởng đây có bác sĩ giỏi nhất cho ca bệnh của mình”, chị nói.

Theo các chuyên gia, xu hướng Việt kiều về nước điều trị không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, giúp giảm thất thoát ngoại tệ khi người dân không phải chi 50.000-100.000 USD để chữa bệnh ở nước ngoài  mà còn tạo động lực cho các bệnh viện trong nước tiếp tục đầu tư công nghệ cao, phát triển AI y tế, phẫu thuật robot, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

“Việt Nam hoàn toàn có cơ hội trở thành điểm đến y tế mới của khu vực Đông Nam Á, nếu biết tận dụng lợi thế về chi phí, tay nghề bác sĩ và sự đồng cảm văn hóa với người Việt ở khắp nơi trên thế giới”, BS Huy Lương nhận định.

Với chị Hằng, sau ca phẫu thuật thành công, chị dự định sẽ dành thời gian thăm gia đình, du lịch Việt Nam rồi quay lại Mỹ vào đầu năm 2026. “Tôi tin tưởng, tự hào với y tế Việt Nam. Nếu không may có vấn đề sức khỏe lớn, tôi sẽ tiếp tục về nước”, chị nói.

Mỗi chuyến bay hồi hương về nước chữa bệnh của những Việt kiều như chị Hằng không chỉ mang niềm hy vọng cải thiện sức khỏe, mà còn mang lại cơ hội phát triển cho y tế nước nhà: giữ lại ngoại tệ, thúc đẩy đầu tư công nghệ cao, nâng chuẩn đào tạo nhân lực và từng bước đưa Việt Nam trở thành điểm đến y tế của khu vực.

Để kịp đáp ứng, phục vụ làn sóng Việt kiều, người nước ngoài tiếp tục đến Việt Nam mổ robot, phòng mổ bệnh viện Tâm Anh luôn sáng đèn, có thời điểm bác sĩ phẫu thuật tới 11 giờ đêm. Năm 2026, bệnh viện tiếp tục trang bị thêm hệ thống Robot Da Vinci Xi thứ 2 nhằm mở rộng năng lực tiếp nhận, rút ngắn thời gian chờ đợi, đồng thời khẳng định cam kết đầu tư dài hạn cho y học công nghệ cao, đưa Việt Nam trở thành điểm đến uy tín của phẫu thuật robot trong khu vực và trên bản đồ du lịch y tế quốc tế.