Ông Thông, 47 tuổi, có túi phình ở điểm giao động mạch não nhưng không biết; nay vỡ, máu lan rộng che khuất tầm nhìn, được vi phẫu cứu thành công.

Trước nhập viện, ông Thông vẫn sinh hoạt, làm việc bình thường, thỉnh thoảng đau đầu thoáng qua, đôi lúc nhìn mờ nhưng không kéo dài. Nghĩ do căng thẳng, mệt mỏi, ông nghỉ ngơi rồi tiếp tục công việc. Mới đây, khi đang ngồi uống cà phê, ông bất ngờ ôm đầu, than đau dữ dội rồi gục xuống bàn. Người xung quanh nhanh chóng đưa ông đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cấp cứu.

BS.CKI Nguyễn Văn Hào, khoa Cấp cứu, cho biết người bệnh nhập viện trong tình trạng nguy kịch, kích thích vật vã, không thực hiện được theo y lệnh, kèm khó thở. Ê-kíp lập tức hỗ trợ hô hấp, kích hoạt quy trình Code Stroke – ưu tiên lối riêng cấp cứu đột quỵ.

Kết quả chụp CT 1975 phát hiện túi phình kích thước khoảng 8mm, bờ không đều, nằm tại vùng giao nhau giữa động mạch não trước và động mạch thông trước, nghi đã vỡ. Máu tràn rộng vào khoang dưới nhện ở cả hai bán cầu, lan dọc liềm đại não, lều tiểu não và vào hệ thống não thất, kèm dãn não thất và phù nhu mô não hai bên. Người bệnh được hội chẩn khẩn, thống nhất phương án phẫu thuật kẹp cổ túi phình.

ThS.BS.CKII Mai Hoàng Vũ, khoa Ngoại Thần kinh – Cột sống, Trung tâm Khoa học Thần kinh, cho biết đây là trường hợp đột quỵ xuất huyết do vỡ túi phình mạch não có diễn tiến nặng. Dù túi phình chỉ khoảng 8 mm, lượng máu thoát ra đã lan rộng trong các khoang chứa dịch não tủy, tràn vào não thất. Nếu không khẩn trương xử lý nguồn chảy máu, người bệnh có nguy cơ tái vỡ túi phình, dãn não thất, phù não và tổn thương thần kinh không hồi phục.

Theo bác sĩ Vũ, ca phẫu thuật gặp nhiều thách thức do túi phình nằm tại phức hợp động mạch thông trước, nơi kết nối hệ thống động mạch não trước hai bên và có nhiều nhánh mạch nhỏ nuôi não. Thành túi đã tổn thương, trong khi máu xuất huyết che khuất các mốc giải phẫu, gây khó khăn cho việc tiếp cận và nhận diện cổ túi phình.

Ê-kíp tiến hành vi phẫu dưới sự hỗ trợ của hệ thống kính vi phẫu K.Zeiss Kinevo 900 ứng dụng AI và có chức năng chụp huỳnh quang 3D, giúp phóng đại các cấu trúc mạch máu nằm sâu trong não hàng chục lần. Bác sĩ bóc tách cẩn trọng, tiếp cận cổ túi phình và đặt clip titan chuyên dụng nhằm đóng kín đường máu đi vào túi phình, đồng thời bảo tồn các nhánh động mạch nuôi não.

Sau khi đặt clip, các bác sĩ tiêm chất chỉ thị huỳnh quang indocyanine green (ICG) vào tĩnh mạch, sử dụng chức năng chụp mạch huỳnh quang tích hợp trên hệ thống kính vi phẫu để quan sát dòng máu lưu thông theo thời gian thực, xác định túi phình đã được loại khỏi tuần hoàn và các nhánh động mạch xung quanh vẫn được tưới máu tốt.

Sau phẫu thuật, ông Thông tỉnh táo, sức khỏe dần cải thiện, các triệu chứng thần kinh thuyên giảm. Một tuần sau, người bệnh có thể đi lại và bắt đầu tập vật lý trị liệu để phục hồi khả năng vận động. Bác sĩ tiếp tục theo dõi, phòng ngừa các biến chứng muộn của xuất huyết dưới nhện như co thắt mạch máu não, thiếu máu não và não úng thủy.

Theo bác sĩ Vũ, trường hợp của ông Thông cho thấy nguy hiểm của túi phình mạch não nằm ở khả năng tồn tại âm thầm trong nhiều năm mà người bệnh không hay biết. Phần lớn túi phình nhỏ chưa vỡ không gây triệu chứng. Một số trường hợp có thể xuất hiện đau đầu, nhìn đôi, sụp mi hoặc thay đổi thị lực khi túi phình phát triển, chèn ép các dây thần kinh lân cận. Những biểu hiện này dễ bị nhầm với các bệnh lý thông thường, trong khi nhiều người chỉ tình cờ phát hiện túi phình khi chụp mạch máu não vì nguyên nhân khác.

Túi phình hình thành khi một đoạn thành động mạch suy yếu, giãn phồng dưới áp lực dòng máu. Khi thành túi rách, máu từ động mạch thoát đột ngột vào khoang dưới nhện, gây tăng áp lực nội sọ, ảnh hưởng đến lượng máu nuôi não, có thể khiến người bệnh hôn mê hoặc tử vong nhanh chóng.

Bác sĩ Vũ lưu ý, khám sức khỏe tổng quát định kỳ giúp đánh giá nhiều vấn đề sức khỏe, song các xét nghiệm máu, siêu âm, điện tim, X-quang hay CT não thông thường không chuyên dùng để phát hiện túi phình mạch não. Hiện nay, kỹ thuật CT mạch máu não (CTA) bằng CT 100.000 lát cắt hoặc MRI mạch máu não (MRA) bằng MRI 1,5-3 Tesla giúp bác sĩ phát hiện sớm các bất thường như túi phình, dị dạng mạch máu não ngay cả khi chưa có triệu chứng, đồng thời đánh giá vị trí, kích thước và đặc điểm tổn thương. Trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định chụp mạch số hóa xóa nền (DSA) để khảo sát chi tiết, lựa chọn phương án điều trị phù hợp.

Người có từ hai người thân bậc một (cha mẹ, anh chị em ruột hoặc con) từng mắc túi phình mạch não hoặc xuất huyết dưới nhện do vỡ túi phình nên trao đổi với bác sĩ về việc tầm soát. Người tăng huyết áp, hút thuốc lá hoặc có triệu chứng thần kinh bất thường cần được đánh giá nguy cơ để chỉ định kiểm tra phù hợp. Nếu phát hiện túi phình chưa vỡ, bác sĩ sẽ căn cứ vào kích thước, vị trí, hình dạng và các yếu tố nguy cơ để quyết định theo dõi hay can thiệp, phòng ngừa biến chứng.

Đặc biệt, khi xuất hiện cơn đau đầu đột ngột, dữ dội như búa bổ, có thể kèm nôn ói, cứng gáy, rối loạn ý thức hoặc ngất, cần nghĩ đến nguy cơ xuất huyết dưới nhện, ngay cả khi không có dấu hiệu méo miệng, yếu liệt hay nói khó. Bác sĩ khuyến cáo người bệnh cần gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu đột quỵ ngay, không tự dùng thuốc giảm đau rồi chờ triệu chứng thuyên giảm, tránh bỏ lỡ thời điểm điều trị.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.