Hà Nội – Chị Hương, 45 tuổi, mắc u tuyến yên khiến khuôn mặt và tứ chi to ra bất thường, như nhân vật hoạt hình.

Khoảng 5 năm gần đây, chị Hương thấy cơ thể âm thầm biến đổi mạnh: bàn tay, bàn chân dần to ra, đầu và khuôn mặt lớn hơn, mũi phổng, môi dày, lưỡi bè, trán và hai chân mày lồi còn răng thưa dần. Nghĩ mình chỉ bị béo lên, chị không đi khám. Một tháng gần đây, Chị Hương thấy đau nửa đầu trái, buốt sau gáy, tê bì hai tay và mờ mắt nên tới Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội kiểm tra chuyên sâu.

TS.BSNT Nguyễn Đức Anh, Trưởng khoa Ngoại Thần kinh – Cột sống, cho biết người bệnh có biểu hiện của chứng to đầu chi, hay to viễn cực (Acromegaly) – xương và mô mềm ở phần xa, đầu cực cơ thể đồng loạt to ra hoặc dày lên bất thường.

Đây là bệnh lý ít gặp, song hình thái người bệnh rất điển hình, dễ nhận biết. Kiểu hình của những người bệnh này từng truyền cảm hứng cho hãng phim DreamWorks xây dựng nhân vật hoạt hình Shrek (Gã chằn tinh tốt bụng) quen thuộc trong văn hóa đại chúng, theo bác sĩ Đức Anh.

To đầu chi thường do dư thừa hormone tăng trưởng GH ở tuổi trung niên, nên chị Hương được xét nghiệm máu chuyên sâu, phát hiện mức GH tăng gấp 20 lần người bình thường. Phim chụp cộng hưởng từ MRI phát hiện khối u lớn 25×35 mm ở tuyến yên, đang phát triển ra hai bên, bao quanh động mạch cảnh trong, đè ép các dây thần kinh giao thoa thị giác gây mờ mắt và tiết hormone GH quá mức.

Bác sĩ Đức Anh chỉ định phẫu thuật cắt bỏ u bằng nội soi qua đường mũi cho chị Hương để triệt căn. Kỹ thuật không rạch da đầu, không mở hộp sọ, không để lại sẹo nên đảm bảo thẩm mỹ.

Ngày mổ, chị Hương được gây mê nội khí quản. Bác sĩ cố định đầu người bệnh, lắp đặt Hệ thống định vị thần kinh Neuro-Navigation, đối chiếu với phim chụp MRI để tái tạo hình ảnh lập thể 3D của não bộ người bệnh, khối u tuyến yên cùng các bó sợi thần kinh thị giác xung quanh.

Bác sĩ Đức Anh mô phỏng cắt u, xoay lật các góc nhìn, xác định các đường mổ tối ưu, giảm xâm lấn. Người bệnh được đeo kính phát ánh sáng chuyên dụng, kết nối với Hệ thống Giám sát điện sinh lý thần kinh (IONM) để theo dõi tín hiệu gợi thị giác trong suốt ca mổ, cảnh báo bác sĩ tránh phạm phải các dây thần kinh thị giác trong khi cắt u, bảo tồn toàn bộ chức năng thị giác.

Trong khoảng hơn 2 tiếng, bác sĩ Đức Anh sử dụng thiết bị nội soi qua mũi chị Hương, tiếp cận hố yên qua thành trước xoang bướm, phẫu tích và cắt bỏ từng phần cho tới khi loại bỏ hết khối u. Êkíp vá màng cứng, gia cố nền sọ, tái tạo vách ngăn mũi và cầm máu.

Hậu phẫu, chị Hương hồi tỉnh tốt, có thể ăn uống, đứng dậy và đi lại nhẹ nhàng ngay ngày đầu. Vật liệu cầm máu trong mũi được tháo bỏ sau 3 ngày. Chị Hương xuất viện vào ngày thứ 5 sau theo dõi, không có biến chứng chảy máu hay rò dịch não tủy. Chỉ số hormone tăng trưởng GH sau mổ giảm về ngưỡng bình thường, chị hết đau đầu, giảm tê tay, thị lực dần cải thiện.

Bác sĩ Đức Anh cho biết tuyến yên là tuyến nội tiết ở đáy não, tiết hormone tăng trưởng GH để thúc đẩy phát triển xương, cơ và các mô. Các khối u phát triển từ tuyến yên thường lành tính, song có thể gây tăng tiết GH. Ở trẻ em, tình trạng gây ra chứng người khổng lồ (Gigantism), thúc đẩy chiều cao bất thường, gây suy giảm sức khỏe xương khớp, tim mạch và tuổi thọ.

Tăng GH ở tuổi trung niên, khi các đầu sụn tăng trưởng đã đóng lại, khiến các đầu cực cơ thể to ra theo chiều ngang, gây chứng to đầu chi, không điều trị có thể gây nhiều biến chứng như tiểu đường, tăng nguy cơ ung thư đại tràng, phì đại cơ tim, suy tim, suy hô hấp…

Bác sĩ Đức Anh cho biết chứng to đầu chi thường tiến triển âm thầm, dễ nhầm với tình trạng tăng cân, béo phì. Người bệnh nên chú ý các đặc điểm như bàn tay, bàn chân lớn dần, nhẫn hoặc giày dép nhanh chật, khuôn mặt thô hơn, răng thưa, mũi và môi dày lên, giọng nói trầm hơn hoặc tăng tiết mồ hôi bất thường.

Người bệnh có triệu chứng nên tới bệnh viện đa chuyên khoa để được khám chuyên sâu, các bác sĩ chẩn đoán hình ảnh, thần kinh, nội tiết phối hợp chẩn đoán bệnh chính xác và điều trị kịp thời. Bác sĩ có thể loại bỏ u tuyến yên qua nội soi đường mũi, kết hợp nhiều công nghệ hỗ trợ phẫu thuật chính xác, đảm bảo an toàn, triệt căn, phòng ngừa tái phát.