Dung, 6 tuổi, đau bụng, nôn ói liên tục sau khi bữa ăn. Gia đình tưởng bé bị rối loạn tiêu hóa thông thường nhưng khi vào cấp cứu, bác sĩ phát hiện bé bị viêm tụy cấp với chỉ số men tụy tăng gấp 47 lần bình thường.

BS.CKI Lâm Bội Hy, khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết thời điểm nhập viện, Dung đau bụng vùng quanh rốn, nôn nhiều lần, dịch nôn có màu vàng và trong.

Kết quả xét nghiệm máu ghi nhận nồng độ lipase (một loại enzym tiêu hóa do tụy tiết ra) lên đến 2.779 U/L, cao hơn 47 lần giới hạn bình thường (60 U/L). Siêu âm ổ bụng đồng thời ghi nhận hình tụy tăng kích thước, có dấu hiệu viêm quanh tuyến tụy.

Theo tiêu chuẩn chẩn đoán Viêm tụy cấp ở trẻ em (ISNPIRE/NASPGHAN), bệnh nhi cần thỏa mãn ít nhất 2 trong 3 yếu tố: đau bụng đặc trưng, men tụy tăng cao gấp 3 lần bình thường trở lên, và hình ảnh học ghi nhận tổn thương tụy. Đối chiếu với trường hợp của bé Dung, bác sĩ Hy xác định bé bị viêm tụy cấp mức độ nhẹ đến trung bình.

Trước đó, Dung bất ngờ đau bụng, buồn nôn. Chỉ trong vài giờ, bé nôn ba lần, cơn đau không giảm nên nhập viện cấp cứu.

Chị Duyên, mẹ bé cho biết bé rất thích ăn bánh kẹo, đồ ngọt và các món nhiều dầu mỡ như gà chiên, thực phẩm chiên rán. Trước ngày nhập viện, Dung ăn khá nhiều bánh ngọt, xôi khúc, thịt gà. Khi con xuất hiện triệu chứng, gia đình chỉ nghĩ bé bị rối loạn tiêu hóa do ăn uống.

Tuyến tụy nằm ở vùng thượng vị, phía sau dạ dày, đóng vai trò tiết ra các enzyme tiêu hóa (như Lipase, Amylase) giúp tiêu hóa chất béo, đạm và đường, đồng thời tiết hormone insulin điều hòa đường huyết. Ở trạng thái bình thường, các enzyme này tồn tại ở dạng bất hoạt và chỉ được kích hoạt khi chảy xuống ruột non. Viêm tụy cấp xảy ra khi các enzyme này bị kích hoạt ngay trong lòng tuyến tụy, gây ra quá trình “tự tiêu hủy” và viêm mô tụy

Theo bác sĩ Hy, viêm tụy cấp ở trẻ em không phổ biến như các bệnh lý tiêu hóa thông thường. Triệu chứng ban đầu có thể giống viêm dạ dày ruột hoặc rối loạn tiêu hóa, khiến gia đình dễ chủ quan.

Giải thích về mối liên hệ giữa bữa ăn và bệnh lý, BS.CKI Lâm Bội Hy nhấn mạnh: Bữa ăn nhiều mỡ hoặc đồ ngọt không phải là nguyên nhân trực tiếp tự gây ra viêm tụy ở một trẻ khỏe mạnh hoàn toàn. Tuy nhiên, chất béo đóng vai trò là yếu tố kích hoạt (trigger). Khi trẻ nạp lượng lớn chất béo, tuyến tụy bị kích thích tăng tiết enzyme mạnh mẽ. Trên nền trẻ có sẵn các yếu tố nguy cơ tiềm ẩn, điều này có thể trở thành “giọt nước tràn ly” khởi phát cơn viêm tụy cấp.

Ngoài ra, bệnh còn có thể liên quan đến sỏi mật, bất thường đường mật, chấn thương bụng, nhiễm trùng, tác dụng phụ của thuốc, rối loạn chuyển hóa như tăng mỡ máu, tăng canxi máu hoặc yếu tố di truyền. Một số trường hợp không xác định được nguyên nhân.

Dung được truyền dịch để bù lượng nước và điện giải mất do nôn ói, sử dụng thuốc giảm tiết axit dạ dày. Trong giai đoạn đầu, bác sĩ tạm thời cho bé nhịn ăn, theo dõi chặt chẽ tình trạng đau bụng, nôn ói. Khi triệu chứng cải thiện, bác sĩ điều chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp theo khả năng dung nạp, tránh để trẻ phải nhịn ăn kéo dài không cần thiết.

Sau 7 ngày điều trị tích cực, Dung phục hồi rất tốt : hết đau bụng, không còn nôn ói, ăn uống trở lại bình thường. Xét nghiệm kiểm tra ghi nhận lipase giảm còn 211 U/L. Bé được xuất viện, hướng dẫn chế độ ăn và tái khám theo lịch hẹn.

Bác sĩ Hy lưu ý viêm tụy cấp ở trẻ thường biểu hiện bằng đau bụng vùng trên rốn hoặc quanh rốn, kèm buồn nôn, nôn ói, chán ăn. Cơn đau có thể xuất hiện đột ngột, kéo dài, đôi khi lan ra sau lưng. Trường hợp nặng, trẻ có thể sốt, bụng chướng, mệt lả hoặc mất nước.

Các triệu chứng này dễ nhầm với rối loạn tiêu hóa, viêm dạ dày ruột hoặc ngộ độc thực phẩm. Tuy nhiên, đau bụng do viêm tụy cấp thường kéo dài, có thể tăng dần, kèm nôn ói nhiều lần, trẻ khó ăn uống. Để chẩn đoán, bác sĩ kết hợp thăm khám, xét nghiệm men tụy trong máu và siêu âm bụng.

Viêm tụy cấp nếu diễn tiến nặng có thể gây tụ dịch quanh tụy, hoại tử mô tụy, thậm chí suy hô hấp, suy thận hoặc suy đa cơ quan, đe dọa tính mạng. Bệnh cần được theo dõi và điều trị phù hợp để hạn chế biến chứng.

Bác sĩ Hy khuyến cáo phụ huynh đưa trẻ đi khám sớm nếu đau bụng kéo dài hoặc dữ dội, nhất là khi kèm nôn ói liên tục, sốt, bụng chướng, mệt lả hoặc không ăn uống được. Không nên tự điều trị tại nhà vì có thể làm chậm phát hiện bệnh dẫn đến biến chứng nguy hiểm.

Bác sĩ lưu ý, cha mẹ nên hạn chế cho trẻ ăn nhiều bánh kẹo, nước ngọt, thực phẩm chiên rán, giàu chất béo; tăng cường rau xanh, trái cây và duy trì chế độ ăn cân đối. Trẻ từng mắc viêm tụy cấp cần tái khám theo hẹn để phòng ngừa tái phát.

* Tên người bệnh đã được thay đổi