Chị Hồng, 35 tuổi, đau âm ỉ thắt lưng ba năm, gần đây tiểu khó kiểm soát và đau tầng sinh môn, bác sĩ xác định nang Tarlov lớn chèn ép rễ thần kinh.

Chị Hồng gặp các triệu chứng trong thời gian dài, điều trị không khỏi, dẫn đến căng thẳng, trầm cảm, phải nghỉ việc. ThS.BS.CKII Chu Tấn Sĩ, Trưởng khoa Ngoại Thần kinh – Cột sống, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết nang Tarlov (nang rễ thần kinh) là túi chứa dịch não tủy hình thành do sự phình giãn của bao rễ thần kinh, thường liên quan yếu tố bẩm sinh từ giai đoạn phát triển phôi thai. Cấu trúc này khiến dịch não tủy có xu hướng đi vào nang theo cơ chế “van một chiều” nhưng khó thoát ra. Theo thời gian, dịch tích tụ làm nang lớn dần, tăng áp lực và chèn ép các rễ thần kinh lân cận.

Trước đó, chị Hồng đã điều trị nội khoa nhiều bệnh lý khác nhau ở vùng đau như thoát vị đĩa đệm thắt lưng, viêm khớp cùng chậu, hội chứng cơ hình lê và rối loạn sàn chậu… nhưng triệu chứng không cải thiện rõ rệt, chỉ vài hôm là cơn đau lại tái phát. Gần đây, chị xuất hiện tê lan xuống vùng tầng sinh môn, cảm giác nặng tức vùng xương cùng và tiểu khó kiểm soát.

Kết quả chụp MRI 3 Tesla cho thấy chị Hồng có hai nang Tarlov tại vị trí S2-S3, kích thước lớn 3×2 cm. “Khoảng 90% các triệu chứng đau và tiểu khó kiểm soát của chị Hồng xuất phát từ nang này do có kích thước lớn gây chèn ép trực tiếp lên các rễ thần kinh cùng”, bác sĩ Tấn Sĩ nói.

Trường hợp chị Hồng, nang xuất hiện ở cột sống S2-S3 là nơi các rễ thần kinh chi phối cảm giác vùng tầng sinh môn và chức năng tiểu tiện, đại tiện. Khi bị chèn ép kéo dài, người bệnh không chỉ đau kiểu thần kinh mà còn rối loạn kiểm soát bàng quang hoặc rối loạn chức năng sinh dục. Đây là lý do nhiều trường hợp bị nhầm với bệnh lý cột sống hoặc rối loạn cơ sàn chậu nếu không đánh giá kỹ.

Khác với nhiều loại nang lành tính khác, nang Tarlov không chỉ là túi dịch đơn thuần mà còn liên quan trực tiếp đến mô thần kinh. Thành nang thường chứa các sợi thần kinh hoặc bám dính chặt với rễ thần kinh, khiến việc can thiệp trở nên khó khăn hơn. Nếu không được điều trị đúng, nang có thể tiếp tục tăng kích thước, làm triệu chứng nặng dần. Tình trạng chèn ép kéo dài có nguy cơ dẫn đến đau mạn tính, rối loạn tiểu tiện kéo dài hoặc mất kiểm soát hoàn toàn, gây tổn thương thần kinh không hồi phục.

Chị Hồng được chỉ định phẫu thuật loại bỏ nang và giải phóng chèn ép thần kinh. Trước mổ, bác sĩ phân tích kỹ phim MRI để đánh giá kích thước, hướng chèn ép và mối liên quan của nang với từng rễ thần kinh, từ đó lựa chọn đường vào ngắn nhất, hạn chế xâm lấn.

Trong mổ, ê-kíp sử dụng hệ thống C-arm định vị chính xác tầng S2-S3, rạch da đường nhỏ, tách cơ theo thớ tự nhiên và mở cửa sổ xương giới hạn để tiếp cận tổn thương. Dưới kính vi phẫu tích hợp K.Zeiss Kinevo 900 với khả năng phóng đại cao và tái tạo hình ảnh 3D, bác sĩ phẫu tích cẩn thận các rễ thần kinh, bộc lộ và rạch vỏ bao nang, hút dịch, giải áp, bảo tồn tối đa các rễ thần kinh xung quanh. Những thao tác này đòi hỏi độ chính xác cao vì chỉ cần kéo căng hoặc chạm mạnh vào rễ thần kinh cũng có thể gây đau hoặc rối loạn chức năng sau mổ.

Sau khi xử lý nang, bác sĩ khâu tạo hình bao nang theo các rễ thần kinh để tái lập cấu trúc giải phẫu tự nhiên, hạn chế dịch tái tích tụ, đồng thời gia cố bằng màng cứng nhân tạo nhằm giảm nguy cơ rò dịch não tủy và tái phát. Sự tiến bộ của kỹ thuật tạo hình rễ thần kinh hiện nay còn cho phép can thiệp trực tiếp vào cơ chế gây tổn thương, góp phần giảm nguy cơ nang tái phát lâu dài.

Hậu phẫu, chị Hồng hết cơn đau vùng mông và cùng cụt, cảm giác tê cải thiện, chức năng tiểu tiện dần ổn định. Người bệnh vận động sớm sau một ngày và sinh hoạt gần như bình thường sau vài ngày theo dõi tại bệnh viện.

Theo bác sĩ Tấn Sĩ, nang Tarlov thường gặp ở độ tuổi 30-60, phổ biến hơn ở nữ giới, đa số phát triển âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng hoặc chỉ đau âm ỉ vùng thắt lưng – cùng, dễ bị nhầm với các bệnh lý cột sống thông thường. Khi nang lớn dần và gây chèn ép rễ thần kinh, người bệnh mới xuất hiện đau lan xuống mông, chân, tê vùng tầng sinh môn hoặc rối loạn tiểu tiện.

Bác sĩ khuyến cáo, người đau thắt lưng – cùng kéo dài kèm theo tê vùng yên ngựa, rối loạn tiểu tiện hoặc đại tiện không nên chủ quan. Ngoài các bệnh lý thường gặp như thoát vị đĩa đệm, người bệnh cần được đánh giá đầy đủ để phát hiện các nguyên nhân như nang Tarlov, từ đó có hướng điều trị phù hợp, tránh biến chứng lâu dài.