Hà Nội – Anh Phi, 38 tuổi, đi khám vì suy giảm sinh lực sau biến chứng quai bị, bất ngờ phát hiện vô tinh, được bác sĩ vi phẫu tìm tinh trùng và trữ đông để bảo tồn cơ hội sinh thêm con trong tương lai.

Anh Phi từng có một con gái với cuộc hôn nhân cũ. Trước khi tái hôn, anh đi khám nam khoa do gần đây thường xuyên mệt mỏi, suy giảm sinh lực và ham muốn tình dục. Kết quả tinh dịch đồ không phát hiện tinh trùng trong mẫu tinh dịch.

Anh đến khám chuyên sâu tại Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội (IVF Tâm Anh). Các xét nghiệm nồng độ hormone kích thích nang (FSH) và hormone hoàng thể hóa (LH) lần lượt là 33,5 mIU/mL và 19,6 mIU/mL, đều cao gần gấp ba lần bình thường, cho thấy tinh hoàn suy giảm chức năng sinh tinh và cơ thể phải tăng tiết hormone để kích thích tinh hoàn hoạt động. Siêu âm ghi nhận thể tích tinh hoàn phải khoảng 4,37 g, tinh hoàn trái 3,93 g, chỉ bằng khoảng một phần ba kích thước bình thường.

ThS.BS Nguyễn Huy Hoàng, Trung tâm IVF Tâm Anh Hà Nội, khai thác bệnh sử ghi nhận anh Phi từng mắc quai bị 3 năm trước. Sau đợt bệnh, hai tinh hoàn teo nhỏ dần theo thời gian. Bác sĩ chẩn đoán người bệnh thuộc nhóm vô tinh không tắc nghẽn do teo tinh hoàn sau mắc quai bị.

Bác sĩ Hoàng lý giải, virus quai bị có thể gây viêm tinh hoàn cấp. Quá trình viêm khiến các tế bào mầm sinh tinh bị tổn thương không thể phục hồi, dẫn đến giảm số lượng, hình thái và khả năng hoạt động của tinh trùng, tinh hoàn xơ và teo nhỏ dần.

Biến chứng viêm tinh hoàn xảy ra ở khoảng 20-25% nam giới mắc quai bị sau tuổi dậy thì, trong đó khoảng một nửa diễn tiến thành teo tinh hoàn, bác sĩ Hoàng cho biết. Người bệnh có thể bị giảm khả năng sinh sản, giảm testosterone, suy giảm ham muốn tình dục hoặc rối loạn cương. Tuy nhiên, ngay cả khi tinh dịch không còn tinh trùng, quá trình sinh tinh trong tinh hoàn đôi khi vẫn chưa mất hoàn toàn. Ở người vô tinh không tắc nghẽn, tổn thương sinh tinh thường không xảy ra đồng đều trên toàn bộ tinh hoàn. Một số ống sinh tinh vẫn có thể còn hoạt động và tạo ra rất ít tinh trùng nhưng không đủ để xuất hiện trong tinh dịch.

“Để có cơ hội sinh thêm con, anh Phi cần được vi phẫu tìm tinh trùng trong tinh hoàn”, bác sĩ Hoàng nói. Đồng thời cho biết, hiện kỹ thuật vi phẫu trích mô tinh hoàn tìm tinh trùng (micro-TESE) là phương pháp điều trị hiệu quả nhất. Dưới kính hiển vi phóng đại 20-30 lần, bác sĩ có thể tìm kiếm những ống sinh tinh còn hoạt động để thu tinh trùng.

Theo bác sĩ Hoàng, so với phương pháp TESE truyền thống, micro-TESE có tỷ lệ tìm thấy tinh trùng khoảng 60% ở nhóm vô tinh không tắc nghẽn nói chung, trong khi những trường hợp vô tinh do biến chứng quai bị có tỷ lệ thành công tới gần 100%. Bác sĩ chỉ lấy mô tại những vùng còn khả năng sinh tinh thay vì lấy mô ngẫu nhiên nên lượng mô lấy ra chỉ bằng khoảng 1/10 phương pháp cũ, giúp giảm nguy cơ chảy máu, nhiễm trùng, tổn thương mô tinh hoàn và hạn chế suy giảm nội tiết sau mổ. Chất lượng phôi tạo ra từ tinh trùng thu được bằng micro-TESE khi thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) cũng tương đương với tinh trùng lấy từ tinh dịch.

Sau khi tư vấn, anh Phi đồng ý thực hiện vi phẫu micro-TESE. Sau khoảng 3 giờ tìm kiếm, êkíp phát hiện một số ống sinh tinh còn tiềm năng ở tinh hoàn phải nên chỉ lấy mô tại vị trí này và bảo tồn tinh hoàn trái nhằm duy trì tối đa chức năng nội tiết cho người bệnh.

Mẫu mô ngay sau đó được chuyển đến phòng Labo siêu sạch đạt chuẩn ISO 5. Các chuyên viên phôi học tách nhỏ từng mảnh mô, quan sát dưới kính hiển vi đảo ngược, sau đó lọc rửa, ly tâm loại bỏ mảnh vụn mô, tế bào chết và tế bào viêm. Sau nhiều lần rà soát từng vi trường với độ phóng đại trên 200 lần, êkíp tìm thấy số lượng tinh trùng đủ để trữ đông 3 ống.

Lượng tinh binh này được pha với môi trường bảo vệ đông lạnh và bảo quản bằng công nghệ thủy tinh hóa trong nitơ lỏng ở nhiệt độ -196 độ C. Trong điều kiện này, toàn bộ hoạt động sinh học của tế bào tạm ngừng, giúp tinh trùng duy trì trạng thái ổn định trong nhiều năm. Khi có nhu cầu sinh con, mẫu sẽ được rã đông để thực hiện tiêm tinh trùng vào bào tương noãn (ICSI), tạo phôi và chuyển phôi vào tử cung người vợ.

“Dự kiến sau khi kết hôn vào đầu năm tới vợ chồng tôi sẽ thực hiện IVF”, anh Phi chia sẻ.

Theo bác sĩ Hoàng, nam giới từng có con không đồng nghĩa khả năng sinh sản sẽ luôn bình thường. Các bệnh lý mắc phải như quai bị, chấn thương tinh hoàn, giãn tĩnh mạch thừng tinh, viêm nhiễm đường sinh dục, rối loạn nội tiết, tác động của điều trị hóa trị, xạ trị… đều có thể làm suy giảm khả năng sinh tinh, thậm chí dẫn đến vô tinh. Nhiều nghiên cứu cho thấy từ sau tuổi 40, chất lượng tinh trùng còn có xu hướng suy giảm, tỷ lệ đứt gãy DNA tinh trùng tăng, có thể ảnh hưởng đến khả năng thụ thai tự nhiên và kết quả điều trị hỗ trợ sinh sản.

Khám sức khỏe tiền hôn nhân không chỉ cần thiết với người kết hôn lần đầu mà còn nên thực hiện ở những người chuẩn bị tái hôn hoặc có kế hoạch sinh thêm con. Việc thăm khám giúp đánh giá toàn diện sức khỏe sinh sản, phát hiện sớm các bất thường về chức năng sinh tinh, nội tiết sinh dục cũng như các bệnh lý có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản hoặc sức khỏe thai nhi trong tương lai.

Đối với nam giới, khám trước khi có kế hoạch sinh con thường bao gồm khám nam khoa, khai thác tiền sử bệnh tật và sinh sản, xét nghiệm tinh dịch đồ, xét nghiệm nội tiết khi cần thiết, siêu âm tinh hoàn và tầm soát các bệnh lây truyền qua đường tình dục hoặc bệnh lý di truyền theo chỉ định. Trong nhiều trường hợp, chỉ một xét nghiệm tinh dịch đồ đơn giản đã có thể phát hiện tình trạng vô tinh, thiểu tinh hoặc các bất thường về chất lượng tinh trùng để can thiệp kịp thời.

Bác sĩ Hoàng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, khuyến cáo, khi phát hiện tinh trùng còn hiện diện trong tinh hoàn nhưng có nguy cơ tiếp tục suy giảm theo thời gian, người bệnh nên cân nhắc trữ đông tinh trùng để bảo tồn khả năng sinh sản. Việc lưu trữ ngay sau khi thu nhận được tinh trùng giúp tránh phải can thiệp thêm các cuộc vi phẫu tìm tinh trùng trong tương lai, đồng thời chủ động nguồn tinh trùng cho kế hoạch sinh con. Phương pháp này cũng được chỉ định cho nam giới trước khi hóa trị, xạ trị, phẫu thuật có nguy cơ ảnh hưởng chức năng sinh sản hoặc những người muốn bảo tồn khả năng sinh sản do kết hôn và sinh con muộn.

*Tên người bệnh đã được thay đổi