Rò động tĩnh mạch màng cứng khiến tủy ngực của bà Hồng, 68 tuổi, phù và xuất hiện khoang rỗng, dẫn đến yếu liệt hai chân, mất kiểm soát tiểu tiện. Một ngày sau can thiệp bít lỗ rò, bà có thể tập đi trở lại.
Hai tuần trước, trong lúc đi bộ thể dục, bà Hồng đột ngột tê rần từ vùng hông xuống hai chân. Cảm giác đau, nặng chân tăng dần, khiến bà đi lại ngày càng khó khăn. Bà đến cơ sở y tế gần nhà và được điều trị theo hướng bệnh cơ xương khớp nhưng không cải thiện.
Những ngày sau, hai chân yếu nhanh, bà không thể tự đứng dậy, đồng thời xuất hiện tình trạng tiểu tiện không tự chủ. Gia đình đưa bà đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ). Khi nhập viện, bà Hồng yếu hai chân, đi lại khó khăn. Khám thần kinh ghi nhận sức cơ hai chân giảm, phản xạ gân xương giảm và dấu Babinski dương tính hai bên, gợi ý tổn thương tủy sống.
Bác sĩ CKII Dương Đình Hoàn, Trưởng Đơn vị Can thiệp thần kinh, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp, nhận định diễn tiến yếu liệt nhanh kèm rối loạn tiểu tiện không phù hợp với thoái hóa cột sống thông thường. Đây là những dấu hiệu gợi ý tủy sống đang bị tổn thương, cần tìm nguyên nhân mạch máu hoặc thần kinh.
Kết quả chụp MRI cột sống ngực bằng máy 3.0 Tesla MAGNETOM Lumina cho thấy một khoang rỗng trong tủy kéo dài từ đốt sống ngực T7 đến hết chiều dài tủy. Đồng thời, nhiều mạch máu giãn ngoằn ngoèo xuất hiện trong ống sống đoạn T7-T10 và có biểu hiện bắt thuốc sớm ở thì động mạch.
Đây là những dấu hiệu gợi ý rò động tĩnh mạch màng cứng tủy ngực, một bất thường mạch máu hiếm gặp khiến máu từ động mạch chảy trực tiếp vào hệ tĩnh mạch quanh tủy, thay vì đi qua mạng mao mạch như bình thường.
Để xác định chính xác vị trí và đường cấp máu của lỗ rò, êkíp tiếp tục chụp mạch máu tủy bằng hệ thống chụp mạch số hóa xóa nền (DSA). Kết quả xác định lỗ rò nằm ở vùng ngực, được cấp máu từ nhánh động mạch liên sườn T9 bên trái, sau đó dòng máu bất thường đổ trực tiếp vào đám rối tĩnh mạch trong ống sống.
Theo bác sĩ Hoàn, khi có lỗ rò, dòng máu động mạch áp lực cao đi thẳng vào hệ tĩnh mạch quanh tủy. Tình trạng này làm tăng áp lực tĩnh mạch, cản trở quá trình máu thoát khỏi tủy, gây ứ máu, phù và thiếu oxy mô tủy.
Nếu kéo dài, tủy sống có thể bị tổn thương chức năng vận động và cảm giác. Khoang rỗng ghi nhận trên MRI ở bà Hồng là hậu quả của tình trạng tổn thương tủy do rối loạn tuần hoàn, không phải một “túi rỗng” có sẵn trong tủy.
Người bệnh có thể ban đầu chỉ đau lưng, tê hoặc nặng chân, rất dễ nhầm với thoái hóa cột sống. Khi tổn thương tiến triển, người bệnh có thể yếu hai chân, mất khả năng đi lại và rối loạn chức năng bàng quang. Nếu nguyên nhân không được xử lý trước khi tổn thương tủy trở nên không hồi phục, nguy cơ để lại di chứng vận động là rất lớn.
“Điều trị thuốc không thể loại bỏ đường rò. Hai phương án điều trị là phẫu thuật và can thiệp nội mạch; lựa chọn tùy giải phẫu lỗ rò, động mạch nuôi, khả năng tiếp cận và tình trạng bệnh nhân. Trong khi đó, phẫu thuật mở cột sống để xử lý lỗ rò có mức độ xâm lấn cao hơn, đặc biệt ở người lớn tuổi, với nguy cơ mất máu, nhiễm trùng, biến chứng gây mê và thời gian hồi phục lâu hơn”, bác sĩ CKI Nguyễn Trung Đức, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp, cho biết.
Sau hội chẩn, êkíp lựa chọn can thiệp nội mạch nhằm xử lý trực tiếp nguyên nhân gây tổn thương tủy. Qua một đường chọc nhỏ tại động mạch đùi phải, bác sĩ đưa vi ống thông theo hệ mạch đến nhánh động mạch liên sườn T9 trái, tiếp cận siêu chọn lọc vị trí lỗ rò và bơm vật liệu gây tắc mạch chuyên dụng.
Hình ảnh DSA kiểm tra ngay sau can thiệp cho thấy dòng máu bất thường qua lỗ rò đã được bít hoàn toàn.
Một ngày sau thủ thuật, bà Hồng có thể cử động hai chân và bắt đầu tập đi dưới sự hỗ trợ của nhân viên y tế. Sau hai ngày theo dõi, bà tự đứng và bước đi, được xuất viện, tiếp tục phục hồi chức năng để cải thiện sức cơ và khả năng vận động.
Bác sĩ Đức cho biết với các bệnh lý mạch máu tủy, việc xác định đúng nguyên nhân có ý nghĩa quyết định. MRI giúp phát hiện những dấu hiệu tổn thương tủy và bất thường mạch máu, trong khi chụp mạch DSA giúp xác định chính xác vị trí lỗ rò, động mạch nuôi và đường dẫn lưu để bác sĩ lựa chọn phương án điều trị phù hợp.
Rò động tĩnh mạch màng cứng tủy thường gặp ở người lớn tuổi và có thể diễn tiến âm thầm. Các triệu chứng ban đầu như đau lưng, tê, nặng hoặc yếu chân dễ bị quy cho bệnh xương khớp. Khi xuất hiện yếu hai chân tăng nhanh, đi lại khó khăn, thay đổi cảm giác hoặc rối loạn tiểu tiện, người bệnh cần được khám chuyên khoa thần kinh sớm để loại trừ tổn thương tủy.
Điều trị khi tủy chưa bị tổn thương không hồi phục giúp tăng cơ hội bảo tồn và phục hồi chức năng vận động.
*Tên của người bệnh đã được thay đổi
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
