Nhiều người bị nổi mề đay lâu năm, giảm chất lượng sống đáng kể do ngứa kéo dài, mất ngủ, kiêng khem nhiều nhưng bệnh dễ tái phát mà không xác định được nguyên nhân.

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Phúc Tân, khoa Miễn dịch Lâm sàng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ), cho biết một trong những khó khăn khi điều trị mề đay mạn là không dễ xác định nguyên nhân cụ thể. Phần lớn các ca bệnh không tìm được “thủ phạm” rõ ràng, trong khi có nhiều yếu tố có thể khiến triệu chứng nặng hơn.

Thực tế này cũng được ghi nhận trong các nghiên cứu quốc tế. Một tổng quan trên Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH) cho biết khoảng 80% – 90% trường hợp mề đay mạn được xếp vào nhóm vô căn, tức không xác định được tác nhân bên ngoài rõ ràng. Các nghiên cứu gần đây cho thấy mề đay mạn tự phát có thể liên quan nhiều cơ chế bệnh sinh khác nhau, trong đó có sự rối loạn hoạt động của tế bào miễn dịch và tự kháng thể, thay vì chỉ do một dị nguyên cụ thể.

Mề đay kéo dài hoặc tái phát hơn 6 tuần được gọi là mề đay mạn tính, gặp ở cả nam và nữ, trong đó tỷ lệ nữ giới thường mắc nhiều hơn. Bệnh xảy ra khi các tế bào miễn dịch ở da, đặc biệt là dưỡng bào, được hoạt hóa và giải phóng histamine cùng nhiều chất trung gian khác. Các chất này làm giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch, tạo những mảng phù, sẩn đỏ và gây ngứa.

Ở mề đay mạn tự phát, quá trình này có thể diễn ra mà không xác định được tác nhân bên ngoài cụ thể. Do đó, người bệnh có thể nổi mề đay lặp đi lặp lại, dù đã cố gắng loại bỏ nhiều yếu tố nguy cơ.

Theo bác sĩ Tân, cần phân biệt nguyên nhân với yếu tố kích hoạt hoặc làm nặng triệu chứng. Thời tiết thay đổi, vận động, ma sát, áp lực tâm lý hoặc một số thực phẩm có thể khiến mề đay xuất hiện hoặc nặng hơn ở một số người, nhưng không phải lúc nào cũng là nguyên nhân gốc của bệnh.

Điều này khiến nhiều người rơi vào vòng luẩn quẩn tìm “thủ phạm”. Như chị Sáu (45 tuổi, Tây Ninh), bắt đầu nổi mề đay sau lần sinh con thứ hai. Ban đầu các mảng đỏ và ngứa chỉ xuất hiện thưa thớt nên chị nghĩ mình bị dị ứng thông thường. Khoảng ba năm trở lại đây, bệnh tái phát thường xuyên hơn, nhất là khi thời tiết thay đổi. Các mảng phù đỏ dày đặc ở nhiều vùng trên cơ thể, gây ngứa dữ dội về đêm.

Có thời điểm chị chỉ ngủ được 3-4 giờ mỗi ngày. Nghi ngờ thức ăn là nguyên nhân, chị lần lượt loại bỏ nhiều món khỏi thực đơn. Tuy nhiên, tình trạng mề đay vẫn tái phát gần như mỗi tuần.

Không tìm được yếu tố gây bệnh cũng là vấn đề của anh Thức (32 tuổi, TP.HCM). Anh đã sống chung với mề đay nhiều năm, điều trị tại nhiều nơi nhưng các đợt nổi ban đỏ không thuyên giảm. Anh từng sử dụng nhiều loại thuốc, trong đó có thuốc ức chế miễn dịch, song bệnh chưa được kiểm soát ổn định, thuộc nhóm mề đay khó kiểm soát, kháng trị.

Những lúc căng thẳng, nhất là khi phải gặp đối tác hoặc khách hàng, anh cảm thấy tần suất ngứa tăng lên. Bản thân anh không ghi nhận bệnh lý đi kèm, không có tiền sử gia đình mắc bệnh dị ứng.

Theo bác sĩ Tân, khi không có bằng chứng rõ ràng về một loại thực phẩm hay tác nhân cụ thể, người bệnh không nên kiêng khem quá mức. Việc ghi nhận thời điểm xuất hiện mề đay, mức độ ngứa, các yếu tố đi kèm và đáp ứng với điều trị sẽ giúp bác sĩ đánh giá bệnh chính xác hơn.

Với mề đay mạn, mục tiêu không chỉ là tìm nguyên nhân mà quan trọng hơn là kiểm soát triệu chứng và đưa bệnh về trạng thái ổn định. Tuy nhiên, đây cũng là thách thức ở một nhóm người bệnh không đáp ứng với các phác đồ thông thường.

Theo bác sĩ Tân, một số người vẫn tiếp tục nổi mề đay dù đã được tăng liều thuốc kháng histamine đến 4 lần như trường hợp của anh Thức. Khi đó, bác sĩ cần đánh giá lại diễn tiến bệnh, mức độ đáp ứng, các yếu tố làm nặng và khả năng có bệnh lý đi kèm để điều chỉnh hướng điều trị.

Anh Thức được chuyển sang điều trị bằng thuốc sinh học mỗi tháng một lần. Phương pháp này tác động vào các cơ chế miễn dịch liên quan đến bệnh, giúp kiểm soát tình trạng nổi mề đay và ngứa ở những người đáp ứng chưa đầy đủ với phác đồ thông thường. Sau 2 lần tiêm, các đợt nổi mề đay và ngứa của anh giảm rõ rệt. Bác sĩ tiếp tục theo dõi để đánh giá mức độ kiểm soát và điều chỉnh phác đồ khi cần.

Với chị Sáu, bác sĩ đánh giá diễn tiến bệnh, các yếu tố liên quan và đáp ứng với những phương pháp đã điều trị trước đó để xây dựng phác đồ phù hợp. Sau 2 tuần điều trị, tình trạng ngứa và các đợt nổi mề đay giảm rõ, chị ngủ tốt hơn.

Theo bác sĩ Tân, mề đay mạn có thể kéo dài và mức độ kiểm soát thay đổi theo thời gian. Người bệnh nên theo dõi tần suất nổi mề đay, mức độ ngứa, ảnh hưởng đến giấc ngủ và những yếu tố đi kèm để cung cấp thông tin cho bác sĩ. Nếu bệnh tái phát nhiều lần, gây mất ngủ hoặc không đáp ứng với thuốc kháng histamine, người bệnh nên đến bệnh viện khám thay vì tự tăng liều, đổi thuốc hay kiêng khem quá mức. Không tự sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc ngừng thuốc khi chưa có chỉ định.

*Tên nhân vật đã được thay đổi