Anh Thọ 46 tuổi, ho, ớn lạnh, sốt kéo dài tưởng do lao phổi song bác sĩ chẩn đoán viêm nội tâm mạc nhiễm trùng, có khối sùi, hở van tim.

Anh Thọ bị hở van hai lá nặng 12 năm qua, từ chối phẫu thuật, uống thuốc một thời gian ngắn sức khỏe chưa có bất thường nên cũng không tái khám. Giữa năm ngoái, anh ho khan kèm đau tức ngực, cuối năm sốt kéo dài kèm ớn lạnh, thỉnh thoảng ho ra máu. Sợ bị lao phổi nên anh đến một bệnh viện ở TP HCM khám, bác sĩ xác định nguyên nhân ho không phải do bệnh lao.

Kết quả siêu âm tim, điện tâm đồ và các xét nghiệm khác tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM sau đó phát hiện anh Thọ có khối sùi lớn 18×9 mm trên van hai lá, hở van hai lá nặng, rối loạn nhịp tim, dấu hiệu suy tim. Anh Thọ được chẩn đoán bị viêm nội tâm mạc nhiễm trùng.

“Đây là tình trạng van tim hoặc các van bị viêm do vi khuẩn xâm nhập qua da, đường tiêu hóa… theo đường máu đến tim”, ThS.BS.CKII Nguyễn Thị Ngọc, khoa Nội Tim mạch giải thích, nói thêm bệnh không điều trị kịp thời gây hở van cấp tính, suy tim, giãn buồng tim, áp xe trong tim. Trường hợp mảnh sùi lớn di chuyển làm tắc nghẽn mạch máu trong não có thể gây đột quỵ não, triệu chứng gồm nói khó, nói đớ, liệt, yếu hoặc tê một bên người.

Êkíp bác sĩ ban đầu dùng thuốc kháng sinh để kiểm soát nhiễm trùng. Sau 5 ngày, anh Thọ vẫn mệt, bạch cầu trong máu tăng nhưng các chỉ số khác cho thấy tình trạng nhiễm trùng không đáp ứng thuốc. Êkíp điều trị quyết định đổi phác đồ, bệnh nhân cải thiện sức khỏe. Sau 12 ngày, anh Thọ đột ngột sốt cao 40 độ C, mệt nhiều, huyết áp thấp khoảng 80/56 mmHg, bạch cầu giảm mạnh, chỉ số nhiễm trùng tăng, khối sùi di động, tăng kích thước, lan sang lá sau của van hai lá.

Bác sĩ ngưng thuốc kháng sinh lần thứ hai do chưa đạt hiệu quả và có thể gây tác dụng phụ, đổi phác đồ điều trị lần nữa. Song song, Trung tâm Tim mạch hội chẩn khẩn, quyết định phẫu thuật cho người bệnh.

ThS.BS Trần Thúc Khang, Phó khoa Ngoại Tim mạch, cho biết bệnh nhân viêm nội tâm mạc nhiễm trùng cần điều trị kháng sinh 6 tuần, tuy nhiên sau 2 tuần nếu có chỉ định như suy tim nặng, sùi quá lớn… có thể phẫu thuật. Anh Thọ phải mổ sớm vì nhiễm trùng không đáp ứng với kháng sinh, khối sùi rất lớn và di động, suy tim diễn tiến xấu.

“Nếu chờ thêm nữa, nguy cơ khối sùi ở van bung ra, di chuyển gây tắc mạch não (đột quỵ), tắc các mạch tạng (nhồi máu tạng), tắc các mạch máu ở tứ chi (tắc mạch cấp tính ở chi)… khả năng tử vong cao”, bác sĩ Khang cho biết.

Cuộc mổ kéo dài 5 tiếng, quan sát trong lúc mổ ghi nhận lá trước và một phần lá sau của van hai lá tổn thương nặng do nhiễm trùng, êkíp cắt trọn khối sùi, thay van hai lá nhân tạo. Tuy nhiên theo bác sĩ Khang, vấn đề phức tạp nhất là phác đồ thuốc thứ ba mới khởi động, van nhân tạo có thể bị bung, các tổn thương ngoài tim nếu nhiễm trùng diễn tiến xấu. Do đó, trong và sau mổ, bệnh nhân vẫn tiếp tục liệu trình kháng sinh mới, kết hợp điều trị tình trạng tim mạch sau thay van.

Những ngày đầu hậu phẫu không ghi nhận biến chứng ngoại khoa. Tuy nhiên, 6 ngày sau mổ, người bệnh đột ngột giảm tiểu cầu nghiêm trọng còn 1 K/uL (bình thường là 150-400 K/uL). Bác sĩ ngưng thuốc kháng đông, theo dõi sát chức năng của van nhân tạo, nhằm ngăn ngừa nguy cơ hình thành huyết khối gây kẹt van.

Cùng lúc, êkíp truyền tiểu cầu cho bệnh nhân nhưng chỉ số này tiếp tục giảm sâu, ghi nhận chảy máu ít trong trung thất (một khoang trong lồng ngực), tràn dịch màng phổi lượng trung bình. Tầm soát nguyên nhân giảm tiểu cầu là vấn đề khẩn cấp đặt ra.

Êkíp Trung tâm Tim mạch hội chẩn khẩn với các chuyên khoa Huyết học, Miễn dịch, Nhiễm khuẩn, Gây mê, Chẩn đoán hình ảnh… quyết định sử dụng thuốc điều trị ức chế miễn dịch, truyền tiểu cầu và kháng sinh mới cho người bệnh. “Quyết định sử dụng thuốc ức chế miễn dịch có thể là thách thức”, bác sĩ Ngọc cho biết.

Trường hợp không sử dụng, tiểu cầu tiếp tục giảm mạnh, có thể gây xuất huyết não và các tạng dẫn đến tử vong. Trường hợp sử dụng, thuốc có thể khởi phát lại tình trạng viêm nội tâm mạc nhiễm trùng sau mổ, nguy cơ cao không giữ được van nhân tạo. “Chỉ trong vài ngày, bệnh diễn tiến phức tạp, êkíp phải chạy đua với thời gian, buộc đưa ra lựa chọn và chấp nhận các nguy cơ có thể xảy ra”, bác sĩ Ngọc nói.

Anh Thọ được sử dụng thuốc ức chế miễn dịch trong 7 ngày. Khi chỉ số tiểu cầu tăng lên, bác sĩ kết hợp dùng kháng đông liều thấp và tăng dần cho đến khi đạt mức tiêu chuẩn. Liệu trình kháng sinh cũng được duy trì 4 tuần sau mổ. Bác sĩ Khang cho biết hiện van nhân tạo hoạt động ổn định, không rò, chức năng tim tốt, tình trạng nhiễm trùng được kiểm soát hoàn toàn. Anh Thọ không ho, đau ngực, sức khỏe bình thường, xuất viện và tái khám theo lịch hẹn.

*Tên người bệnh đã được thay đổi