Ăn kiêng nghiêm ngặt 6 ngày sau đó “ăn xả” trong 1 ngày, Thảo (25 tuổi) giảm cân quá nhanh nhưng phải nhập viện vì viêm tụy cấp.

Cao 1m55 nặng 70kg, Thảo quyết định thực hiện kế hoạch giảm cân nghiêm ngặt với mục tiêu nhanh chóng lấy lại vóc dáng thon gọn. 6 ngày trong tuần, chị chỉ ăn bông cải xanh luộc, rau bina luộc, ức gà luộc, trái cây ít đường, hầu như không dùng dầu ăn, nước sốt cũng như tinh bột. Chị cố gắng giới hạn lượng calo nạp vào mỗi ngày dưới 100kcal. Ngày còn lại trong tuần, Thảo thực hiện “ăn xả”, ăn thoải mái những món mình thích như lẩu, gà rán, mỳ cay, trà sữa, kem, bánh ngọt…

Trong tháng đầu tiên, chị giảm được 7kg nhưng sau khi “ăn xả” lần 5 với suất gà rán kèm khoai tây chiên, lẩu hải sản cay, chị bất ngờ đau dữ dội vùng bụng, thắt lưng, nôn ói liên tục, nóng sốt, được gia đình đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ). Tại đây, các bác sĩ chẩn đoán chị bị viêm tụy cấp với mức amylase huyết thanh tăng gấp ba lần (mức bình thường 22 – 80 U/I), lipase cũng tăng gấp 3 lần (bình thường dưới 60 U/I).

Amylase là một nhóm enzym được sản xuất chủ yếu bởi tuyến tụy và tuyến nước bọt, tham gia vào quá trình tiêu hóa, phân giải các carbohydrate phức tạp (như tinh bột) thành các dạng đơn giản hơn, dễ hấp thu. Khi nhu mô tụy bị tổn thương, amylase được giải phóng vào máu một cách đột ngột khiến nồng độ amylase trong huyết thanh tăng nhanh. Lipase là một enzyme tiêu hóa của tuyến tụy, có nhiệm vụ phân giải mỡ và triglyceride thành acid béo và glycerol. Tương tự amylase máu, nồng độ lipase trong máu cũng tăng cao trong trường hợp viêm tụy cấp.

Người bệnh được bù dịch tích cực qua đường tĩnh mạch, giảm đau. Sau khi sức khỏe ổn định, chị Thảo được tư vấn khám giảm cân và điều chỉnh rối loạn nội tiết.

Thạc sĩ bác sĩ Hoàng Thị Hồng Linh, khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, chính chế độ ăn kiêng khắc nghiệt và ăn bù sau đó đã phá hủy tuyến tụy của người bệnh.

“Một số người cho rằng chỉ cần ăn một bữa mỗi ngày hoặc nhịn ăn 6 ngày, ăn xả 1 ngày là có thể giảm cân nhanh hơn. Tuy nhiên, cách làm này rất dễ khiến tuyến tụy bị quá tải và tổn thương nghiêm trọng”, bác sĩ Linh nói.

Việc ăn kiêng khắc nghiệt nhiều ngày khiến tuyến tụy hoạt động ở trạng thái cầm chừng trong thời gian dài. Sau đó, nạp quá nhiều thực phẩm dầu mỡ và chất béo trong thời gian ngắn khiến tuyến tụy phải tiết ra lượng lớn enzyme tiêu hóa. Khi lượng enzyme này tăng đột ngột, chúng có thể gây tổn thương mô tụy và dẫn đến viêm tụy cấp. Nếu không được cấp cứu và điều trị kịp thời có thể dẫn đến viêm tụy hoại tử xuất huyết, nguy cơ tử vong cao.

Bác sĩ Linh cho biết, tuyến tụy có vai trò sản xuất insulin để điều hòa đường huyết. Việc nhịn ăn gián đoạn sai cách hoặc cắt bỏ hoàn toàn tinh bột làm đảo lộn mức nhạy cảm insulin. Vì thế, chỉ cần ăn uống trở lại, đường huyết tăng vọt bắt buộc tuyến tụy phải làm việc quá tải. Bên cạnh đó, chế độ ăn quá ít calo khiến cơ thể rơi vào trạng thái sinh tồn, làm suy giảm lưu lượng máu và oxy nuôi dưỡng các mô tụy. Điều này kích hoạt các phản ứng viêm hệ thống và làm tổn thương nhu mô tụy. Không những thế, cơ thể thiếu chất còn dẫn đến rối loạn nội tiết như rụng tóc, mệt mỏi, loãng xương, kinh nguyệt thất thường.

Chị Thảo được tư vấn thay đổi lại hoàn toàn chế độ ăn uống, không ăn kiêng cực đoan mà ăn đủ chất, đủ bữa và tập thể dục mỗi ngày. Dưới sự hướng dẫn của chuyên viên dinh dưỡng, chị áp dụng chế độ ăn “nửa đĩa”: một nửa khẩu phần là rau, nửa còn lại là protein, tinh bột và chất béo. Cùng sự hỗ trợ của thuốc ức chế thèm ăn, nhanh no, chị bắt đầu quá trình giảm cân an toàn, dễ thực hiện và không ảnh hưởng đến sức khỏe.

Bác sĩ Linh tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh khuyến cáo, giảm cân lành mạnh không bao giờ là việc hạn chế ăn uống quá mức hoặc ăn kiêng khắc nghiệt. Việc giảm cân ngắn hạn chủ yếu là mất nước và cơ bắp, điều này rất dễ dẫn đến tăng cân trở lại, làm rối loạn quá trình trao đổi chất và tiêu hóa, tạo ra những rủi ro sức khỏe lâu dài.

“Không có con đường tắt nào dẫn đến sức khỏe và giảm cân. Cốt lõi của một chế độ ăn uống tốt luôn là sự cân bằng và điều độ, chứ không phải là ăn uống cực đoan hoặc đơn điệu”, bác sĩ Linh nói.

*Tên người bệnh đã thay đổi