Bé trai sinh ở tuần 33 bị vàng da nặng do bất đồng nhóm máu mẹ con, phải thay máu kết hợp chiếu đèn tích cực để giảm nguy cơ tổn thương não.

Bé sinh non ở tuần 33, nặng 2,3 kg, tại một bệnh viện, tái khám theo lịch hẹn, kết quả đo bilirubin qua da ở mức cao. Gia đình đưa bé điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

BS.CKI Nguyễn Minh Thanh Giang, Trung tâm Sơ sinh, cho biết ngay khi tiếp nhận, êkíp cho bé chiếu đèn tích cực, đồng thời xét nghiệm máu khẩn. Kết quả ghi nhận nồng độ bilirubin tăng rất cao, cần thay máu để giảm nguy cơ tổn thương não.

Bilirubin là sắc tố vàng hình thành khi các tế bào hồng cầu phân hủy. Chất này được gan xử lý rồi đào thải chủ yếu qua phân. Ở trẻ sinh non, hồng cầu có vòng đời ngắn, trong khi gan chưa trưởng thành nên khả năng xử lý bilirubin còn hạn chế. Bilirubin tích tụ trong máu khiến da và lòng trắng mắt chuyển vàng.

Bên cạnh đó, bé có nhóm máu B, trong khi mẹ mang nhóm máu O, thuộc dạng bất đồng nhóm máu mẹ con. Theo bác sĩ Giang, một số kháng thể chống nhóm máu B của mẹ có thể đi qua nhau thai, phá hủy hồng cầu của con, khiến bilirubin tăng nhanh.

Ngoài ra, do bé bú kém, làm giảm lượng phân và tăng tái hấp thu bilirubin từ ruột trở lại máu. Những yếu tố này góp phần tăng nặng tình trạng vàng da. Khi bilirubin tăng quá cao, chất này có thể đi vào não, gây tổn thương thần kinh, để lại di chứng như rối loạn vận động, giảm thính lực hoặc chậm phát triển.

Êkíp chỉ định thay máu bằng chế phẩm máu được lựa chọn và kiểm tra tương hợp. Bé được ngưng ăn tạm thời, truyền dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch nhằm bảo vệ hệ tiêu hóa.

Bác sĩ đặt một ống thông nhỏ vào tĩnh mạch rốn, lần lượt rút từng lượng máu của bé và bù lại bằng lượng máu tương ứng. Quá trình diễn ra trong 28 chu kỳ, với tổng lượng máu được tính theo cân nặng. Phương pháp này giúp nhanh chóng loại bỏ bilirubin dư thừa, đồng thời giảm lượng kháng thể và hồng cầu bị kháng thể tấn công. Trong suốt thủ thuật, êkíp theo dõi sát nhịp tim, huyết áp, nhịp thở và các chỉ số liên quan để phát hiện, xử trí kịp thời biến động.

Sau thay máu, bé tiếp tục được chiếu đèn ánh sáng xanh chuyên dụng giúp chuyển bilirubin thành các dạng dễ đào thải hơn, tiếp tục hạ nồng độ bilirubin và hạn chế tăng trở lại. Khi tình trạng ổn định, bé được cho ăn lại, hỗ trợ bú mẹ và bảo đảm đủ lượng sữa theo nhu cầu.

Sau 5 ngày điều trị, chỉ số vàng da trở về mức an toàn, chưa ghi nhận dấu hiệu bất thường, bé xuất viện và tái khám định kỳ. Theo bác sĩ Giang, kết quả ổn định lúc xuất viện chưa đủ để loại trừ hoàn toàn những ảnh hưởng có thể xuất hiện muộn. Bé được lên kế hoạch theo dõi phát triển đến 5 tuổi, chú trọng thính lực, vận động, ngôn ngữ và các mốc phát triển.

Bác sĩ Giang cho biết vàng da sơ sinh có nhiều nguyên nhân. Trong đó, bất đồng nhóm máu mẹ con hệ ABO (mẹ có nhóm máu O sinh con có nhóm máu A hoặc B) và hệ Rh (mẹ có nhóm máu Rh âm, sinh con có nhóm máu Rh dương), bệnh lý làm cho hồng cầu dễ vỡ như thiếu men G6PD… có thể khiến bilirubin tăng nhanh. Trẻ sinh non hoặc bú không đủ cũng có nguy cơ vàng da nặng hơn. Những trường hợp vàng da kéo dài, nhất là kèm phân bạc màu hoặc nước tiểu sẫm màu, cần được kiểm tra để tìm bệnh lý gan mật và các nguyên nhân khác.

Để giảm nguy cơ vàng da liên quan đến bú không đủ, cha mẹ cần cho trẻ bú thường xuyên, theo dõi khả năng bú, số lần tiểu, đi tiêu và cân nặng. Với trẻ sinh non hoặc bú yếu, gia đình nên được nhân viên y tế hướng dẫn cách bảo đảm đủ lượng sữa.

Cha mẹ có thể quan sát da và lòng trắng mắt của trẻ dưới ánh sáng tự nhiên. Tuy nhiên, mức độ vàng da nhìn bằng mắt không phản ánh chính xác nồng độ bilirubin hay mức độ nguy hiểm.

Bác sĩ Giang khuyến nghị phụ huynh nên đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu vàng da, đặc biệt nếu xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh, vàng da tăng nhanh hoặc đi kèm tình trạng trẻ bú kém, lừ đừ, khó đánh thức, khóc the thé hay gồng người. Tùy tuổi thai, tuổi sau sinh và biểu hiện của trẻ, bác sĩ sẽ đo bilirubin qua da hoặc xét nghiệm máu để đánh giá. Với trẻ sinh non dưới 35 tuần, xét nghiệm bilirubin máu được sử dụng để quyết định điều trị. Phát hiện và can thiệp kịp thời giúp giảm nguy cơ biến chứng thần kinh cho bé.