Anh Long, 45 tuổi, tiền sử polyp tá tràng 10 năm ở vị trí khuất, nay tăng kích thước, được nội soi dưới nước cắt trọn, ngăn tiến triển ung thư.
Cách đây 10 năm, anh Long được phát hiện có polyp ở tá tràng. Kết quả đánh giá thời điểm đó cho thấy tổn thương nhỏ lành tính, lại nằm ở vị trí khó tiếp cận, việc can thiệp có nguy cơ biến chứng nên bác sĩ khuyến cáo theo dõi định kỳ. Tuy nhiên, do không có triệu chứng bất thường, sức khỏe ổn định, anh không tuân thủ lịch tái khám.

Gần đây, anh đi nội soi tại một số cơ sở y tế và được phát hiện tổn thương đã lớn, có nơi lại chẩn đoán polyp tá tràng hay u tá tràng. Đầu tháng 11, anh Long đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM kiểm tra. Kết quả nội soi ghi nhận polyp có cuống, kích thước khoảng 4,5 cm, nằm ở mặt sau gối trên tá tràng, vùng chuyển tiếp giữa đoạn đầu (D1) và đoạn xuống (D2) của tá tràng.

Tiến sĩ, bác sĩ Trần Thanh Bình, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, cho biết vị trí này khiến việc tiếp cận và thao tác qua nội soi gặp nhiều khó khăn. Gối trên tá tràng là đoạn ruột có góc gấp, trong khi tổn thương nằm ở mặt sau, dễ bị che khuất bởi các nếp niêm mạc. Khi đưa ống soi đến vùng này, bác sĩ phải điều chỉnh đầu ống soi qua góc gấp để quan sát và đưa dụng cụ đến sát chân polyp.

Với polyp kích thước lớn, cuống có thể chứa nhiều mạch máu, làm tăng nguy cơ chảy máu khi cắt. Trong khi đó, thành tá tràng tương đối mỏng, đặc biệt tại những vị trí khó thao tác, nên nguy cơ tổn thương sâu hoặc thủng cần được cân nhắc. Nếu xảy ra biến chứng, việc xử trí có thể phức tạp do vị trí tổn thương và các cấu trúc giải phẫu lân cận.

Theo bác sĩ Bình, nếu không thể cắt tổn thương an toàn qua nội soi, người bệnh có thể phải phẫu thuật. Tùy vị trí, kích thước và bản chất tổn thương, bác sĩ có thể cần cắt bỏ một phần tá tràng hoặc thực hiện phương pháp phẫu thuật phù hợp khác. Các can thiệp này có nguy cơ biến chứng như chảy máu, nhiễm trùng hoặc rò tiêu hóa.

Để lựa chọn phương pháp điều trị, ê-kíp thực hiện siêu âm nội soi (EUS), khảo sát các lớp thành tá tràng, đặc điểm tổn thương và mối liên quan với những cấu trúc xung quanh. Sau khi đánh giá, các bác sĩ nhận định có thể tiếp cận và cắt polyp qua nội soi, tránh cho người bệnh một cuộc phẫu thuật lớn.

Các bác sĩ sử dụng thòng lọng chuyên dụng (endoloop) để kiểm soát cuống tổn thương, sau đó thực hiện cắt niêm mạc qua nội soi dưới nước (UEMR), đồng thời đặt hai clip dự phòng tại vị trí cắt nhằm giảm nguy cơ chảy máu sau can thiệp.

Bác sĩ Bình giải thích, UEMR khác với kỹ thuật cắt niêm mạc thông thường (EMR) ở cách chuẩn bị vùng can thiệp. Thay vì chủ yếu sử dụng khí để làm căng lòng ruột, bác sĩ hút bớt không khí rồi bơm nước muối vào khu vực cần cắt. Môi trường nước giúp thay đổi hình dạng thành ruột, tạo điều kiện quan sát và thao tác với tổn thương. Đồng thời, kỹ thuật này có thể hỗ trợ kiểm soát mô cần cắt, nhất là tại những vị trí khó thao tác.

Sau quá trình thao tác cẩn trọng, các bác sĩ cắt được polyp qua nội soi. Do tổn thương lớn, việc đưa toàn bộ khối polyp qua môn vị gặp khó khăn nên mẫu bệnh phẩm được lấy ra thành nhiều phần để gửi xét nghiệm giải phẫu bệnh.

Thời gian can thiệp kéo dài gấp khoảng 5-6 lần một ca nội soi dạ dày thông thường, do vị trí tổn thương khuất, khó tiếp cận và yêu cầu kiểm soát chặt chẽ nguy cơ biến chứng. Sau thủ thuật, anh Long được theo dõi và đánh giá trước khi xuất viện. Người bệnh tỉnh táo, không ghi nhận bất thường ngay sau can thiệp và được về nhà.

Kết quả giải phẫu bệnh xác định tổn thương là u tuyến ống có nghịch sản độ cao, khu trú ở bề mặt; diện cắt chân u không còn tổn thương. Đây là tổn thương tiền ung thư, có tế bào biến đổi bất thường ở mức độ cao. Với kết quả hiện tại, người bệnh chưa cần điều trị bổ sung, song vẫn cần tái khám và nội soi theo lịch để kiểm tra vị trí cắt, phát hiện sớm tổn thương tồn lưu hoặc tái phát.

Tá tràng là đoạn đầu của ruột non, nằm ngay sau dạ dày, tiếp nhận thức ăn từ dạ dày và dịch mật, dịch tụy để tiếp tục quá trình tiêu hóa. Polyp tá tràng là tổn thương dạng khối phát triển từ niêm mạc cơ quan này, ít gặp hơn polyp dạ dày hoặc đại tràng và thường được phát hiện tình cờ khi nội soi tiêu hóa trên.

Polyp tá tràng có nhiều loại, từ tổn thương không tân sinh đến u tuyến có nguy cơ tiến triển thành ung thư. Một số trường hợp liên quan đến hội chứng di truyền như đa polyp tuyến gia đình. Tùy loại tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi, cắt qua nội soi hoặc phẫu thuật. Những polyp có kích thước lớn, nghịch sản độ cao hoặc đặc điểm nghi ngờ ác tính cần được đánh giá kỹ để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Bác sĩ Bình khuyến cáo người từng phát hiện polyp tá tràng nên tuân thủ lịch tái khám, ngay cả khi không có triệu chứng. Việc theo dõi giúp phát hiện sớm những thay đổi về kích thước, hình thái và đặc điểm mô học, qua đó lựa chọn thời điểm can thiệp thích hợp, hạn chế nguy cơ tổn thương tiến triển và tránh những can thiệp phức tạp.