Uống thuốc trị đau nhức khớp hai năm không đỡ, ông Quang, 62 tuổi, đi khám phát hiện động mạch nuôi tay trái hẹp hơn 80%, động mạch nuôi chân tắc một đoạn 4 cm.

Hai năm trước, ông Quang bắt đầu nhức mỏi tay chân, đặc biệt ở bên trái. Cánh tay ngày càng yếu, khó giơ cao quá đầu hay mang đồ vật nặng. Chân trái ông thường xuyên tê, mỏi, chỉ đi bộ khoảng 10 phút đã đau, phải dừng lại nghỉ.

Ông nghĩ mình bị thoái hóa khớp nên uống nhiều loại thuốc xương khớp, nhưng triệu chứng hầu như không cải thiện. Gần đây, ông đau nhiều hơn, hạn chế vận động và ảnh hưởng sinh hoạt nên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM kiểm tra.

ThS.BS.CKI Nguyễn Đức Nghĩa, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, cho biết kiểm tra huyết áp ông Quang lên đến 190/130 mmHg (bình thường 120/80 mmHg) kèm rối loạn lipid máu. Ông có tiền sử tăng huyết áp nhưng không điều trị, đồng thời hút một gói thuốc lá mỗi ngày trong nhiều năm.

Hình ảnh CT mạch máu phát hiện xơ vữa lan tỏa ở nhiều động mạch. Đáng chú ý, động mạch dưới đòn trái hẹp trên 80%, lòng mạch chỉ còn dưới 2 mm (bình thường khoảng 10 mm). Động mạch chậu chung trái tắc một đoạn dài 40 mm. Một số động mạch khác, gồm động mạch cảnh và động mạch thận, cũng có mảng xơ vữa gây hẹp khoảng 20-30%.

Theo bác sĩ Nghĩa, động mạch dưới đòn có nhiệm vụ cung cấp máu nuôi cánh tay. Khi lòng mạch thu hẹp nghiêm trọng, lượng máu cung cấp cho cơ bị hạn chế, nhất là lúc vận động, khiến người bệnh đau mỏi, yếu cơ, giảm khả năng vận động.

Tương tự, động mạch chậu chung là một trong những đường dẫn máu giàu oxy nuôi hai chi dưới. Khi mạch bị tắc, lượng máu đến chân giảm, gây đau cách hồi – tình trạng đau mỏi khi đi lại và giảm sau khi nghỉ ngơi. Đây là dấu hiệu điển hình của bệnh động mạch chi dưới nhưng dễ bị nhầm với bệnh lý cơ xương khớp.

TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM nhận định người bệnh mắc xơ vữa động mạch lan tỏa, trong đó hai vị trí hẹp tắc nặng gây thiếu máu nuôi tay và chân trái, ảnh hưởng rõ rệt đến khả năng vận động. Nếu tình trạng thiếu máu tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện đau cả khi nghỉ ngơi, loét khó lành, hoại tử mô và đối mặt nguy cơ mất chi.

Sau hội chẩn, êkíp quyết định ưu tiên can thiệp tái thông động mạch dưới đòn và động mạch chậu trước, các mạch máu còn lại hẹp nhẹ có thể điều trị nội khoa và theo dõi.

Theo bác sĩ Dũng, thách thức lớn nhất nằm ở đoạn động mạch chậu chung trái bị tắc đoạn dài 40 mm, nguy cơ dây dẫn không thể xuyên thủng mảng xơ vữa, thậm chí làm rách mạch máu rất cao. Nếu không thể vượt qua đoạn tắc bằng can thiệp nội mạch, người bệnh có thể phải phẫu thuật bắc cầu mạch máu. Đây là phương pháp xâm lấn hơn và cần thời gian hồi phục dài hơn.

Để tăng khả năng tái thông, êkíp sử dụng kỹ thuật luồn dây dẫn hai chiều: một dây luồn từ động mạch đùi đi lên, dây thứ hai đi từ động mạch tay xuống. Dưới hướng dẫn của hệ thống chụp mạch, bác sĩ phối hợp hai dây dẫn cùng nhau để xuyên thủng mảng xơ vữa. Sau khi vượt qua tổn thương, êkíp nong và đặt stent tái lập lòng động mạch chậu, khôi phục dòng máu xuống chân trái.

Tiếp đến, êkíp dùng bóng để nong đoạn động mạch dưới đòn hẹp nặng, sau đó đưa stent vào mở rộng lòng mạch, khôi phục lượng máu nuôi tay dồi dào.

Một ngày sau can thiệp, ông Quang hết hẳn triệu chứng mỏi tay, đi lại thoải mái hơn. Sau hai ngày theo dõi, sức khỏe ổn định, ông được xuất viện. Bác sĩ hướng dẫn người bệnh bỏ thuốc lá, kiểm soát huyết áp và rối loạn lipid máu, đồng thời tái khám đều đặn để đánh giá độ thông của stent và phát hiện sớm tổn thương mạch máu tiến triển.

Xơ vữa động mạch là quá trình hình thành các mảng bám chứa cholesterol, chất béo và những thành phần khác trong thành động mạch, khiến lòng mạch dần thu hẹp, cản trở dòng máu. Bệnh thường gặp ở người đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, có người thân mắc bệnh lý động mạch hay bệnh tim, đột quỵ. Đặc biệt, nguy cơ mắc bệnh ở người hút thuốc lá cao gấp 2-6 lần so với người không hút thuốc.

Ở giai đoạn đầu, bệnh có thể không gây triệu chứng hoặc chỉ biểu hiện bằng đau mỏi, tê, yếu khi vận động. Người bệnh dễ nhầm với thoái hóa khớp, đau thần kinh tọa hay các bệnh lý cơ xương khớp khác, dẫn đến chậm phát hiện nguyên nhân thiếu máu nuôi chi.

Một số trường hợp có dấu hiệu đau cách hồi, tức chân đau hoặc mỏi khi đi bộ một quãng đường nhất định, giảm khi dừng nghỉ và tái xuất hiện lúc tiếp tục vận động. Với chi trên, người bệnh có thể đau mỏi, yếu tay khi làm việc hoặc nâng vật nặng.

Nếu bệnh tiến triển nặng, chi có thể lạnh, da nhợt nhạt, xuất hiện đau cả khi nghỉ ngơi, vết thương lâu lành hoặc loét. Đây là những biểu hiện cần được thăm khám sớm để đánh giá tình trạng tưới máu.

Bác sĩ Dũng cho biết, hút thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh động mạch ngoại biên. Các chất độc trong khói thuốc gây tổn thương nội mạc mạch máu, thúc đẩy phản ứng viêm và quá trình xơ vữa, làm tăng nguy cơ hẹp tắc động mạch.

Những người có các yếu tố nguy cơ tắc hẹp mạch máu do xơ vữa như thừa cân – béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường, hút thuốc lá, tiền sử gia đình có bệnh lý động mạch nên khám tầm soát và phát hiện bệnh sớm, tránh để bệnh tiến triển gây biến chứng nghiêm trọng. Khi xuất hiện triệu chứng tê tay, đau nhức tay chân, tê hoặc yếu chân, chuột rút, đau sau khi đi bộ…, cần khám chuyên khoa mạch máu ngay. Bác sĩ có thể đo chỉ số huyết áp cổ chân – cánh tay (ABI), siêu âm Doppler hoặc chỉ định chụp mạch máu khi cần thiết, từ đó xác định mức độ hẹp tắc và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi