Trẻ sốt cao kèm các chấm đỏ hoặc tím trên da không mất màu khi ấn vào (ban xuất huyết – ban tím) là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm ở bệnh não mô cầu xâm lấn nặng, đe doạ tính mạng.
Bệnh não mô cầu gây ra bởi vi khuẩn Neisseria meningitidis, lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp, khi tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi, hầu, họng của người bệnh hoặc người mang mầm bệnh – khoảng 5-10% người lành trong cộng đồng mang vi khuẩn não mô cầu, thường tập trung ở mũi, họng.
BS.CKI Nguyễn Đông Bảo Châu, khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, sau 2-10 ngày ủ bệnh, vi khuẩn phá vỡ hàng rào bảo vệ, xâm nhập qua niêm mạc hầu họng, vào máu và dịch não tủy, lan khắp hệ tuần hoàn, gây tổn thương, nhiễm trùng huyết cấp, thường kèm theo viêm màng não mủ.
Ban tím thường xuất hiện sớm, sau sốt 1-2 ngày, có màu đỏ thẫm đến tím sẫm, không mờ khi ấn vào. “Khoảng 50-75% trẻ bị nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu sẽ xuất hiện ban xuất huyết trên da”, bác sĩ Châu nói. Ban có thể bắt đầu rất nhỏ, li ti như vết muỗi đốt, ở vùng thân mình, nách, bẹn, tay, chân, mặt. Nếu không được điều trị, ban lan rộng nhanh chóng, hợp lại thành từng mảng bầm tím lớn, dẫn đến hoại tử da.
Ở trẻ mắc não mô cầu, ban xuất huyết (ban tím) là một trong những dấu hiệu nguy hiểm nhất. Trẻ có thể sốt cao đột ngột 39-40 độ, kèm lạnh run, lừ đừ, kích thích hoặc hôn mê. Khi xuất hiện ban tím, bệnh thường đã tiến triển đến giai đoạn nhiễm khuẩn nặng, có nguy cơ sốc và tử vong trong thời gian ngắn nếu không được cấp cứu kịp thời.
Bác sĩ Bảo Châu lý giải, khi vi khuẩn não mô cầu giải phóng một lượng lớn nội độc tố vào máu sẽ kích hoạt một chuỗi phản ứng viêm toàn thân, tấn công trực tiếp vào thành các mạch máu nhỏ trên khắp cơ thể. Quá trình này gây tổn thương lớp nội mô mạch máu, đồng thời hoạt hóa hệ thống đông máu dẫn đến tình trạng đông máu nội mạch lan tỏa (Disseminated intravascular coagulation – DIC).
Hệ quả là viêm thành mạch vi thể, huyết khối hình thành trong lòng mạch nhỏ gây tắc mạch và thành mạch bị phá vỡ. Khi đó, hồng cầu thoát ra ngoài lòng mạch, vào trong mô da xung quanh và bị kẹt lại bên ngoài mạch máu, giữa các tế bào mô. Do đó, khi ấn ngón tay lên vùng da có ban tím, những hồng cầu này không di chuyển và không mờ đi.
Trong khi đó, ban do dị ứng hay nhiễm virus thông thường (như sởi, rubella, roseola), hình thành khi mạch máu giãn ra do các phản ứng viêm nhẹ hoặc histamin. Thành mạch vẫn còn nguyên vẹn, hồng cầu vẫn nằm trong lòng mạch. Do đó, ấn ngón tay lên vùng da phát ban sẽ tạo áp lực đẩy máu ra khỏi vùng da này, da tạm thời trắng và khi nhấc ngón tay lên thì da hồng trở lại.
Bác sĩ Bảo Châu lưu ý, ban tím là dấu hiệu cảnh báo muộn và đặc biệt nguy hiểm. Khi đã xuất hiện triệu chứng này, trẻ có thể nhanh chóng diễn tiến sang sốc nhiễm khuẩn, suy đa cơ quan. Tuy nhiên, phụ huynh thường nhầm lẫn ban xuất huyết với các dạng ban da thông thường nên tiếp tục theo dõi tại nhà.
Phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay khi có biểu hiện sốt cao kèm ban tím, li bì, khó đánh thức, nôn nhiều hoặc co giật. Đặc biệt, nếu ban lan nhanh, chuyển màu sẫm hơn hoặc xuất hiện kèm tay chân lạnh, trẻ thở nhanh, đây có thể là dấu hiệu sốc nhiễm khuẩn, cần cấp cứu khẩn cấp. Việc chậm trễ có thể làm tăng nguy cơ tử vong và để lại di chứng nặng như điếc, cụt chi do hoại tử, liệt nửa người, liệt dây thần kinh sọ não, chậm phát triển tâm thần.
>> Xem thêm: Vắc xin Nimenrix phòng bệnh viêm màng não mô cầu cho trẻ từ 6 tuần tuổi
Bác sĩ Châu lưu ý, phụ huynh cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh cho trẻ như tiêm vaccine, giữ vệ sinh sạch sẽ không gian sống, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, súc miệng và họng bằng các dung dịch sát khuẩn mũi họng, mang khẩu trang khi đến nơi công cộng, hạn chế tiếp xúc với người có dấu hiệu bệnh.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
