Chỉ tiêm insulin ở 1 vị trí trong 6 tháng, bà Vân (67 tuổi, Cần Thơ) đột nhiên vã mồ hôi, mệt lả, té xỉu, được cấp cứu với chẩn đoán hạ đường huyết nặng trên nền tiểu đường type 2.

Bà Vân mắc bệnh tiểu đường 14 năm, trước đó dùng thuốc đường uống. Nửa năm nay, các lần xét nghiệm cho thấy chỉ số đường huyết không ổn định, bà được điều chỉnh thành thuốc tiêm. Cách đây 2 ngày, khi lên TP.HCM chơi, sau khi tiêm insulin vào bụng, bà đột nhiên vã mồ hôi, mệt lả tái nhợt, mất sức, té xỉu, tiêu tiểu không tự chủ, được người nhà đưa vào cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ).

Lúc này, đường huyết của bà rất thấp, chỉ 43 mg/dL. Ở người bình thường, đường huyết trước khi ăn 90 – 130 mg/dL, sau khi ăn 1 – 2 giờ dưới 180 mg/dL. Nhận định người bệnh hôn mê, co giật do hạ đường huyết, bác sĩ cấp cứu chỉ định truyền tĩnh mạch dung dịch glucose 30%, theo dõi các chỉ số huyết áp, nhịp thở. Người bệnh hồi tỉnh, sinh hiệu tạm ổn, được chuyển về tiếp tục theo dõi và điều trị tại khoa Nội tiết – Đái tháo đường.

Theo Tiến sĩ bác sĩ Lâm Văn Hoàng, Trưởng khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, hạ đường huyết là tình trạng lượng đường (glucose) trong máu xuống dưới mức 70 mg/dL. Nguyên nhân gây hạ đường huyết phổ biến nhất ở người bệnh tiểu đường là dùng quá liều insulin hoặc tiêm sai loại insulin, một số ít do tác dụng phụ của thuốc điều trị. Ở một số trường hợp, người bệnh dù tiêm đúng loại và liều lượng nhưng tiêm sai cách cũng dẫn đến tình trạng này.

Khám kỹ hơn cho bà Vân, bác sĩ phát hiện người bệnh có một khối u  phì đại mô mỡ do tiêm insulin ở cùng một vị trí bụng trong thời gian dài. Đây là biến chứng thường gặp ở người bệnh đái tháo đường có tiêm insulin dưới da, nguyên nhân có thể do không luân chuyển vùng tiêm đúng cách, tái sử dụng kim tiêm, chỉ số khối cơ thể thấp, thời gian tiêm insulin lâu (thường từ 6 tháng trở lên).

Bác sĩ Hoàng giải thích, các vị trí tiêm phổ biến nhất thường là bụng, má ngoài của đùi, mặt sau cánh tay và mông, trong đó bụng thường được khuyến cáo vì vùng này khá rộng. Tại bụng, vị trí tiêm đúng cách rốn 3cm theo hướng đến mạn sườn và phải thay đổi vị trí tiêm insulin thường xuyên, nhiều người tiêm sai, chỉ tiêm vòng quanh rốn.

Trường hợp bà Vân tiêm đúng liều nhưng chỉ tiêm một chỗ, không thay đổi vị trí tiêm dẫn đến phì đại mô mỡ nên cơ thể không hấp thu được lượng insulin cần thiết dẫn đến thiếu hụt, hạ đường huyết.

Bên cạnh đó, người bệnh phải véo da khi tiêm, nếu không kim đâm sâu đến lớp cơ bụng, sẽ thành tiêm bắp chứ không phải tiêm dưới da, dẫn đến insulin được hấp thu quá nhanh, tác dụng ngắn hơn bình thường. Việc không thay kim tiêm thường xuyên cũng gây giảm lượng insulin đưa vào cơ thể hoặc nhiễm trùng vị trí tiêm… Đặc biệt, người bệnh phải tuân thủ đúng liều lượng cũng như loại kim tiêm insulin theo chỉ định của bác sĩ.

“Tiêm insulin là thao tác không khó, nhưng nếu sai cách, sai liều có thể nguy hiểm tính mạng”, bác sĩ Hoàng nói.

Bác sĩ Hoàng cảnh báo, các tế bào não bộ cần glucose để hoạt động. Khi đường huyết thấp hơn 70 mg/dL, các triệu chứng hoa mắt, chóng mặt, bắt đầu xuất hiện. Mức đường huyết càng thấp, người bệnh bị tim đập nhanh, đổ mồ hôi, da tái nhợt, buồn nôn. Khi đường huyết tiếp tục giảm, não không nhận đủ glucose nên các hoạt động của não bị ảnh hưởng, dẫn đến mờ mắt, khó tập trung, suy nghĩ lẫn lộn, nói lắp, buồn ngủ. Tụt đường huyết trong thời gian dài gây co giật, hôn mê… thậm chí tử vong. Nhiều trường hợp người bệnh được cứu sống nhưng chết não vĩnh viễn.

Triệu chứng chung của hôn mê do hạ đường máu đột ngột do tiêm insulin quá liều hoặc hôn mê do tăng áp lực thẩm thấu vì dùng thuốc không đủ liều là mệt đột ngột, vã mồ hôi, khó thở, nhịp tim nhanh, chóng mặt, nhìn mờ, kiệt sức, lả đi rồi ngất, đi vào hôn mê.

Khi người bệnh hôn mê cần nhanh chóng đưa vào bệnh viện, cơ sở y tế để được cấp cứu kịp thời, bổ sung dịch, truyền insulin, điều chỉnh điện giải, chống huyết khối tĩnh mạch.

*Tên người bệnh đã thay đổi