Hơn một năm qua, cha con chị Thu cùng nhau đi tái khám định kỳ hàng tháng, trong khi chị kiểm soát nguy cơ tổn thương thận, còn ông Tuấn điều trị suy thận.

8 giờ sáng, tại khu vực khám Nội thận, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, ông Tuấn, 97 tuổi, được dìu vào ghế đo sinh hiệu và lấy máu xét nghiệm, sau đó được đưa vào khám.

Nhận thấy cụ mệt hơn, ăn uống kém, TTƯT.BS.CKII Tạ Phương Dung, Phó Giám đốc Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Trưởng khoa Nội thận – Lọc máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP. HCM, chỉ định truyền dịch và điện giải tại khu điều trị trong ngày (daycare) để cải thiện thể trạng mà không cần lưu viện.

Quay sang chị Thu, sau khi xem kết quả xét nghiệm, bác sĩ Dung vui vẻ thông báo “Hôm nay mỡ máu còn 2,7 mmol/L, thận vẫn tốt, em về tiếp tục duy trì chế độ ăn uống, dùng thuốc, tái khám định kỳ nhé”. Chị vui mừng cảm ơn bác sĩ.

Đó là một buổi tái khám quen thuộc của hai cha con chị hơn một năm nay. Hành trình này bắt đầu từ  hai năm trước, chị Thu đi khám sức khỏe tổng quát và phát hiện nhiều bất thường như nang thận, tiểu máu, mỡ máu rất cao, gan nhiễm mỡ và tăng huyết áp. Bác sĩ cảnh báo cần đi khám chuyên sâu để điều trị kịp thời, tránh nguy cơ tổn thương thận, chị đến khám tại Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7.

Lúc này chỉ số mỡ máu Triglyceride của chị lên tới 4,7 mmol/L (bình thường dưới 1,7 mmol/L). Bác sĩ Dung đánh giá chị chưa bị suy thận nhưng có nhiều bất thường như tiểu máu chưa rõ nguyên nhân, kèm nang thận. Bên cạnh đó, chị còn bị tăng lipid máu hỗn hợp, gan nhiễm mỡ độ II, tăng huyết áp.

“Những yếu tố có thể âm thầm làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận theo thời gian. Nếu không được kiểm soát tốt, người bệnh có thể bị suy giảm dần chức năng thận, tiến triển thành bệnh thận mạn, đồng thời làm tăng nguy cơ mắc các biến chứng tim mạch và đột quỵ”, bác sĩ Dung giải thích.

Bác sĩ Dung xây dựng phác đồ điều trị cho chị kết hợp dùng thuốc với điều chỉnh chế độ ăn uống, theo dõi huyết áp và tái khám định kỳ nhằm kiểm soát rối loạn chuyển hóa, đồng thời bảo tồn chức năng thận.

Sau gần một năm điều trị, chỉ số mỡ máu giảm xuống còn 2,7 mmol/L, men gan ổn định. Các lần xét nghiệm cho thấy chỉ số creatinin dao động trong khoảng 41-57 µmol/L, cho thấy chức năng thận vẫn tốt.

Mỗi lần tái khám, chị Thu thường gọi điện kể cho cha nghe kết quả điều trị của mình để ông yên tâm, đồng thời chia sẻ với bác sĩ Dung về tình trạng sức khỏe của cha. Ông Tuấn đã sống chung với suy thận mạn giai đoạn 3B hơn 10 năm, điều trị tại bệnh viện địa phương nhưng vẫn thường xuyên mệt mỏi, ăn uống kém, sức khỏe ngày càng giảm sút. Qua những câu chuyện của chị Thu, bác sĩ Dung khuyên nên đưa ông lên TP HCM để được đánh giá toàn diện.

Khi đến khám, độ lọc cầu thận (eGFR) của ông Tuấn còn dưới 30 ml/phút/1,73 m² (bình thường trên 90 ml/phút/1,73 m²), kèm tăng lipid máu hỗn hợp, gan nhiễm mỡ, thiếu máu do bệnh mạn tính, tăng acid uric máu, bệnh tim thiếu máu cục bộ mạn và hen phế quản. Ông Tuấn mắc nhiều bệnh nền cùng lúc khiến việc điều trị trở nên phức tạp, bởi mỗi quyết định điều chỉnh thuốc đều phải cân nhắc để vừa bảo vệ chức năng thận, vừa không làm ảnh hưởng đến tim mạch, đường huyết hay hô hấp.

Trường hợp ông Tuấn, bác sĩ Dung xây dựng phác đồ điều trị theo hướng bảo tồn chức năng thận, tập trung kiểm soát đồng thời các bệnh nền, điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, theo dõi sát huyết áp, đường huyết và các chỉ số chức năng thận. Những thời điểm ông có biểu hiện mệt nhiều, bác sĩ chỉ định truyền dịch và điện giải ngay tại chỗ, tránh phải nhập viện kéo dài.

“Điều trị suy thận mạn, đặc biệt ở người cao tuổi có nhiều bệnh nền như ông Tuấn, cần tập trung kiểm soát toàn diện các yếu tố khiến bệnh tiến triển như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, thiếu máu, đồng thời theo dõi sát tình trạng dịch và điện giải để bảo tồn tối đa phần chức năng thận còn lại”, bác sĩ Dung nói.

Sau 5 tháng điều trị, ông Tuấn ăn uống tốt hơn, giảm mệt mỏi, đi lại thuận lợi hơn, mức lọc cầu thận duy trì khoảng 32,63 ml/phút/1,73 m², chức năng thận duy trì ổn định.

Đến nay, những buổi tái khám hằng tháng đã trở thành khoảng thời gian đặc biệt của hai cha con. Sau mỗi lần gặp bác sĩ, chị Thu cẩn thận ghi lại những điều cần lưu ý, từ giờ uống thuốc, chế độ ăn giảm muối, giảm chất béo đến lịch xét nghiệm và tái khám tiếp theo để nhắc cha thực hiện. Mỗi khi ông Tuấn thấy mệt mà ngại đi khám, chị lại nhẹ nhàng động viên, giải thích và đưa cha lên TP HCM theo đúng lịch hẹn. Sự đồng hành ấy không chỉ giúp ông Tuấn kiên trì điều trị mà còn giúp chị Thu duy trì việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ để bảo vệ chức năng thận của chính mình.

Bác sĩ Dung cho biết, suy thận mạn không phải là bệnh di truyền, song một số yếu tố nguy cơ gây bệnh như thận đa nang hay hội chứng Alport có thể di truyền. Phần lớn trường hợp suy thận mạn xuất phát từ các bệnh lý phổ biến như đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, béo phì hoặc lạm dụng thuốc.

Như trường hợp ông Tuấn bị suy thận mạn trên nền đái tháo đường và tăng huyết áp kéo dài. Chị Thu chưa bị suy thận nhưng đã được phát hiện sớm nhiều yếu tố nguy cơ, nhờ đó kiểm soát tốt các bệnh lý nền và bảo tồn chức năng thận.

Bác sĩ khuyến cáo, nếu có người thân mắc bệnh thận, đái tháo đường hoặc tăng huyết áp, mọi người nên khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm tổn thương thận, đồng thời duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu và tuân thủ điều trị để làm chậm nguy cơ tiến triển bệnh.