Đường huyết không ổn định xuất phát từ nguyên do nào?

Đường huyết không ổn định là tình trạng nồng độ glucose trong máu biến đổi thất thường, gây ảnh hưởng xấu đến hoạt động của các cơ quan trong cơ thể. Hiện tượng này có thể dẫn đến những hệ lụy nguy hiểm cho người bệnh. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu hơn về nguyên nhân, từ đó có giải pháp kiểm soát và phòng ngừa hiệu quả.

Thế nào là chỉ số đường huyết không ổn định?

Chỉ số đường huyết không ổn định là tình trạng lượng glucose trong máu dao động quá mức, lúc tăng quá cao hoặc giảm quá thấp so với mức bình thường. Sự thay đổi thất thường này làm người bệnh mệt mỏi, căng thẳng lo lắng, dễ gây choáng váng té ngã đặc biệt là người cao tuổi mắc bệnh đái tháo đường. Dao động đường huyết có thể gây ra biến chứng nghiêm trọng do tổn thương mạch máu và thần kinh như đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy thận, giảm hoặc mất thị lực và nhiễm trùng… (1)

Ở một người khỏe mạnh, cơ thể có cơ chế tự động điều chỉnh bằng cách tiết ra insulin để đưa đường vào tế bào. Tuy nhiên, khi cơ chế này bị rối loạn, lượng đường trong máu không ổn định, dẫn đến những hệ lụy tiêu cực. Để đánh giá đường huyết của mình có nằm trong vùng an toàn hay không, người bệnh cần tham khảo các mốc chỉ số tiêu chuẩn sau đây (được khuyến cáo bởi các tổ chức y tế uy tín như Bộ Y tế, Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA – American Diabetes Association), Hiệp hội Nội tiết Lâm sàng Hoa Kỳ (AACE)..:

• Trước bữa ăn: 90 – 130 mg/dL (5,0 – 7,2 mmol/L)
• Sau bữa ăn 1 – 2 giờ: nhỏ hơn 180 mg/dL (10 mmol/L)
• Trước lúc đi ngủ: 110 – 150 mg/dL (6,0 – 8,3 mmol/L)

Nếu các kết quả đo thường xuyên vượt quá hoặc thấp hơn các khoảng giới hạn trên, điều này chứng tỏ lượng đường trong máu của bạn đang không được kiểm soát tốt.

Dấu hiệu cảnh báo lượng đường trong máu không ổn định

Khi đường huyết lên xuống thất thường, cơ thể sẽ ngay lập tức phát ra những tín hiệu cảnh báo. Việc nhận biết sớm các biểu hiện điển hình dưới đây sẽ giúp người bệnh kịp thời can thiệp: (2)

• Đi tiểu nhiều: Khi lượng đường trong máu tăng cao, thận phải làm việc vất vả hơn để lọc và đào thải phần đường dư thừa qua nước tiểu. Tình trạng này khiến người bệnh phải đi vệ sinh liên tục, đặc biệt là vào ban đêm.
• Khát nước bất thường: Việc đi tiểu nhiều làm cơ thể mất đi một lượng nước lớn. Để bù đắp lại, não bộ sẽ phát ra tín hiệu kích thích cảm giác khát, khiến người bệnh uống nước liên tục nhưng vẫn thấy khô miệng.
• Giảm cân không rõ nguyên nhân: Dù ăn uống bình thường hoặc thậm chí ăn nhiều hơn, người bệnh vẫn có thể bị sụt cân. Lý do là cơ thể không thể sử dụng glucose làm năng lượng, buộc phải chuyển sang đốt cháy các mô mỡ và cơ bắp để duy trì hoạt động.
• Mệt mỏi và uể oải: Tế bào không nhận đủ lượng đường cần thiết sẽ dẫn đến tình trạng thiếu hụt năng lượng. Người bệnh luôn cảm thấy kiệt sức, buồn ngủ và không có tinh thần làm việc.
• Tầm nhìn mờ: Sự thay đổi lượng chất lỏng trong cơ thể do đường huyết cao có thể làm tròng mắt sưng lên, thay đổi hình dạng thấu kính mắt và gây ra hiện tượng nhìn mờ, nhòe.
• Vết thương chậm lành: Đường huyết cao làm tổn thương các mạch máu và giảm lưu lượng máu đến các tế bào, đồng thời làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến các vết cắt, vết xước rất lâu lành và dễ nhiễm trùng.

Mức chỉ số đường huyết không ổn định do đâu?

Mức chỉ số đường huyết không ổn định bắt nguồn từ sự mất cân bằng giữa lượng đường nạp vào và khả năng sản xuất hoặc sử dụng insulin của cơ thể. Quá trình này bị tác động bởi nhiều yếu tố từ ăn uống, sinh hoạt đến việc dùng thuốc.

Nhiều người thắc mắc vì sao lượng đường trong máu luôn ổn định ở người khỏe mạnh nhưng lại biến động mạnh ở một số cá nhân. Dưới đây là những nguyên nhân đường huyết không ổn định phổ biến nhất:

1. Do mắc bệnh cảm cúm

Khi cơ thể bị virus, vi khuẩn tấn công (như khi bị cảm cúm), hệ miễn dịch sẽ kích hoạt các phản ứng để bảo vệ cơ thể. Quá trình này giải phóng ra một lượng lớn hormone chống căng thẳng, vô tình cản trở hoạt động của insulin và kích thích gan giải phóng nhiều glucose hơn, dẫn đến việc đường huyết không ổn định trong những ngày ốm. Hơn nữa, tình trạng chán ăn, ăn không đúng bữa khi ốm cũng làm đường huyết lên xuống thất thường.

2. Do căng thẳng, stress

Căng thẳng tâm lý hoặc thể chất đều có thể ảnh hưởng đến lượng đường trong máu. Khi gặp áp lực, cơ thể sản sinh ra hormone cortisol và adrenaline. Đây là cơ chế tự nhiên giúp cơ thể có thêm năng lượng để đối phó với khủng hoảng. Tuy nhiên, ở những người có vấn đề về chuyển hóa, lượng đường dư thừa này không được tế bào hấp thụ hết, tích tụ lại trong máu và là nguyên nhân đường huyết không ổn định.

3. Đường huyết không ổn định do thuốc

Một số loại thuốc điều trị các bệnh khác có thể mang lại tác dụng phụ làm thay đổi nồng độ glucose trong máu:

• Thuốc điều trị tiểu đường: Nếu sử dụng insulin hoặc các loại thuốc hạ đường huyết quá liều, sai thời điểm hoặc uống thuốc nhưng bỏ bữa ăn, lượng đường trong máu có thể tụt dốc không phanh, gây hạ đường huyết nguy hiểm.
• Thuốc ngừa thai: Các loại thuốc tránh thai chứa hormone estrogen và progestin có khả năng làm tăng tình trạng kháng insulin, khiến đường huyết không ổn định ở phụ nữ.
• Thuốc trị cảm cúm và viêm: Thuốc xịt mũi thông huyết quản, thuốc siro ho thường chứa một lượng đường nhất định. Đặc biệt, các loại thuốc chứa corticoid dùng trong điều trị viêm khớp, hen suyễn là tác nhân cực mạnh làm tăng vọt lượng đường trong máu.

4. Do đồ uống

Thức uống hàng ngày đóng vai trò lớn vào việc kiểm soát sức khỏe chuyển hóa:

• Trà và cà phê: Caffeine trong trà đen và cà phê có thể làm thay đổi cách cơ thể phản ứng với insulin. Một số người bệnh nhận thấy chỉ số đường huyết không ổn định, thường có xu hướng tăng lên sau khi uống cà phê đen, dù không hề thêm đường.
• Thức uống thể thao: Dù được thiết kế để bù nước và điện giải, nhưng hầu hết các loại nước tăng lực, nước uống thể thao đều chứa một lượng carbohydrate và đường rất lớn, khiến đường máu tăng nhanh chóng mặt.

5. Thức ăn chứa carbohydrate

Người bệnh thường lầm tưởng chỉ đồ ngọt mới làm tăng đường. Thực tế, thức ăn chứa carbohydrate (tinh bột) mới là nguồn cung cấp glucose chính. Ngay cả các loại thức ăn không chứa đường như cơm trắng, bánh mì trắng, phở, bún… cũng có chỉ số đường huyết (GI) rất cao. Khi đi vào cơ thể, chúng nhanh chóng bị phân giải thành đường glucose, hấp thụ thẳng vào máu. Việc ăn quá nhiều carbohydrate trong bữa chính là nguyên nhân đường huyết không ổn định mà nhiều người thường bỏ qua.

6. Các loại trái cây đóng gói

Trái cây tươi mang lại nhiều vitamin và chất xơ có lợi. Tuy nhiên, các loại trái cây đóng hộp thường được ngâm trong nước đường cô đặc hoặc siro. Trái cây sấy khô thì bị rút cạn nước, khiến hàm lượng đường tính trên cùng thể tích tăng lên gấp nhiều lần so với quả tươi. Tiêu thụ nhóm thực phẩm này làm gia tăng nguy cơ gặp phải biến chứng nặng khi đường huyết không ổn định.

7. Sinh hoạt không đảm bảo

Lối sống ít vận động, thức khuya, thiếu ngủ kéo dài làm giảm độ nhạy của tế bào với insulin. Việc bỏ bữa, ăn uống thất thường khiến cơ thể lúc thì cạn kiệt năng lượng (hạ đường huyết), lúc lại nạp quá nhiều (tăng đường huyết). Một chế độ sinh hoạt không khoa học sẽ phá vỡ nhịp sinh học tự nhiên, dẫn đến lượng đường trong máu không ổn định dai dẳng.

Quý khách hàng có thể liên hệ đặt lịch thăm khám với các chuyên gia, bác sĩ hàng đầu tại Hệ thống BVĐK Tâm Anh TP.HCM thông qua:

Tóm lại, đường huyết không ổn định là một vấn đề sức khỏe cần được quan tâm và theo dõi sát sao hàng ngày. Việc thấu hiểu nguyên nhân và nhận biết sớm các biểu hiện sẽ giúp người bệnh điều chỉnh lối sống, chế độ ăn uống và tuân thủ phác đồ điều trị hiệu quả hơn. Nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường, bạn nên đến ngay các cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ thăm khám và tư vấn kịp thời.