Hiện nay có nhiều phương pháp điều trị ung thư, bao gồm: phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, liệu pháp miễn dịch, liệu pháp nhắm trúng đích… Trong đó, hóa trị là phương pháp điều trị thường được sử dụng khá phổ biến. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa bệnh tật Hoa Kỳ (Centers for Disease Control and Prevention – CDC), mỗi năm có khoảng 650.000 người bệnh ung thư tại Hoa Kỳ được điều trị hóa trị ngoại trú (1). Vậy thuốc hóa trị ung thư là gì? Mục đích, chỉ định khi sử dụng thuốc này là gì? Tác dụng phụ nào có thể xảy ra?
Thuốc hóa trị điều trị ung thư là các thuốc có tác dụng tiêu diệt hoặc ức chế sự phân chia của các tế bào có tốc độ sinh sản nhanh, trong đó có tế bào ung thư. Đây là một trong những phương pháp điều trị ung thư phổ biến và lâu đời, thường được sử dụng đơn độc hoặc kết hợp với các liệu pháp khác như phẫu thuật, xạ trị, liệu pháp miễn dịch hoặc liệu pháp nhắm trúng đích.
Các thuốc hóa trị sẽ can thiệp vào chu kỳ của tế bào, làm gián đoạn quá trình sao chép DNA và phân chia của tế bào; từ đó làm chậm hoặc ngăn sự phát triển của khối u. Trong điều trị thực tế, bác sĩ thường phối hợp hóa trị với những phương pháp khác nhằm tối ưu hiệu quả điều trị.
Trong bệnh ung thư, phương pháp hóa trị được chỉ định trong nhiều trường hợp khác nhau, bao gồm:
Ngoài ra, bác sĩ có thể sử dụng thuốc hóa trị để điều trị một số bệnh khác không phải ung thư, như:
Các loại thuốc hóa trị ung thư phổ biến, bao gồm: (2)
Các tác nhân alkyl hóa sẽ gây tổn thương DNA tế bào ung thư thông qua cơ chế alkyl hóa và ngăn chặn sự phân bào. Các thuốc hóa trị thuộc tác nhân alkyl hóa thường gặp, gồm:
Các thuốc hóa trị thuộc nhóm Nitrosoureas có khả năng vượt qua hàng rào máu não và thường dùng trong điều trị u não. Các loại thuốc thuộc nhóm Nitrosourea thường gặp, gồm:
Các thuốc hóa trị thuộc nhóm chống chuyển hóa sẽ ức chế quá trình tổng hợp nucleotide, làm gián đoạn việc tái bản DNA/RNA. Các thuốc thuộc nhóm chất chống chuyển hóa thường gặp, gồm:
Thuốc hóa trị thuộc nhóm kháng sinh chống khối u sẽ ức chế sao chép DNA bằng cách gắn vào DNA hoặc tạo gốc tự do. Các loại thuốc thuộc nhóm kháng sinh chống khối u thường gặp, gồm:
Thuốc ức chế topoisomerase sẽ ngăn enzyme topoisomerase (có chức năng giúp DNA tự sao chép), khiến tế bào ung thư không nhân lên được. Các thuốc hóa trị thuộc nhóm ức chế topoisomerase thường gặp, gồm:
Nhóm thuốc ức chế phân bào (ankaloid thực vật) là hợp chất có nguồn gốc từ sản phẩm tự nhiên như thực vật. Nhóm thuốc này hoạt động bằng cách ngăn tế bào phân chia, tạo thành tế bào mới nhưng có thể gây tổn thương tế bào ở mọi giai đoạn vì ngăn không cho enzyme tạo ra protein cần thiết cho quá trình sinh sản của tế bào. Nhóm thuốc hóa trị thuốc nhóm ức chế phân bào, gồm taxane và vinca alkaloids. Cụ thể:
Các loại thuốc hóa trị phổ biến khác, bao gồm: asparaginase, arsenic trioxide, eribulin, ixabepilone, mitotane, vorinostat…
Thuốc hóa trị ung thư được sử dụng dưới 2 dạng, đường uống và đường truyền, cụ thể:
Thuốc hóa trị được bào chế dưới dạng viên nang hoặc viên nén. Phương pháp bào chế này tạo thuận tiện cho việc điều trị ngoại trú nhưng yêu cầu người bệnh cần tuân thủ đúng liều lượng và cách sử dụng.
Dạng được dùng phổ biến trong hóa trị. Thuốc sẽ được đưa vào hệ tuần hoàn người bệnh thông qua đường tĩnh mạch ngoại vi hoặc trung tâm (buồng tiêm dưới da). Phương pháp bào chế này giúp thuốc phân đều khắp cơ thể, phù hợp với với đa số các bệnh ung thư.
Đa phần các thuốc hóa trị ảnh hưởng trực tiếp lên cả tế bào ung thư lẫn tế bào lành tăng sinh nhanh (tế bào máu, tế bào niêm mạc, nang tóc…) dẫn đến một số tác dụng phụ không mong muốn. Một số tác dụng phụ có thể gặp, bao gồm: (3)
Tác dụng phụ của hóa trị còn tùy thuộc vào một số yếu tố như: loại thuốc hóa trị, liều lượng, cơ địa và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh… Khi gặp những tác dụng phụ của hóa trị, người bệnh cần theo dõi sát và báo ngay với bác sĩ điều trị.
Một số lưu ý khi sử dụng thuốc hóa trị điều trị ung thư, bao gồm:
Đơn vị Ung bướu, Trung tâm Khám chữa bệnh Tâm Anh Quận 7 và Khoa Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM quy tụ đội ngũ bác sĩ lâm sàng, nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực điều trị ung thư sẽ khám, chẩn đoán và lựa chọn thuốc hóa trị phù hợp với tình trạng từng người bệnh. Ngoài ra, 2 cơ sở y tế này còn liên tục cập nhật các phương pháp điều trị đa mô thức, cá thể hóa và toàn diện theo phác đồ quốc tế.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Thuốc hóa trị là một trong những phương pháp điều trị phổ biến trong cuộc chiến chống lại căn bệnh ung thư với khả năng tiêu diệt tế bào ác tính, kiểm soát sự di căn và góp phần kéo dài thời gian sống cho người bệnh. Thông qua nội dung bài viết này, người bệnh và thân nhân sẽ có cơ hội hiểu rõ hơn về cơ chế tác động của thuốc hóa trị, tầm quan trọng của việc tuân thủ đúng theo phác đồ điều trị và hạn chế tối đa các tác dụng phụ.
