Bị sốt xuất huyết giảm tiểu cầu có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm, nhất là khi không điều trị kịp thời. Bệnh thường xuất hiện tại các quốc gia cận nhiệt đới và nhiệt đới như Việt Nam, có giai đoạn bùng phát mạnh mẽ tạo thành dịch. Vậy sốt xuất huyết giảm tiểu cầu là gì?
Sốt xuất huyết giảm tiểu cầu là tình trạng gì?
Sốt xuất huyết giảm tiểu cầu là tình trạng xảy ra khi số lượng tiểu cầu trong máu giảm xuống dưới ngưỡng trung bình là 150,000/mm3 tương đương 150G/L do tác động của virus sốt xuất huyết. Virus thuộc họ Filoviridae – Dengue là tác nhân chính gây bệnh và chủ yếu lây truyền qua muỗi vằn.
Tiểu cầu được sản xuất từ các tế bào tủy xương rất lớn, gọi là tế bào sinh tiểu cầu (megakaryocyte). Chức năng chính của tiểu cầu là ngăn chảy máu sau tổn thương mạch máu, đồng thời chống nhiễm khuẩn, kích hoạt viêm để thúc đẩy quá trình tạo mạch máu và di căn khối u, tiết các chất trung gian gây viêm và hỗ trợ trong quá trình chữa lành vết thương. Do đó, bạn nên tìm hiểu lý do vì sao sốt xuất huyết gây giảm tiểu cầu để tránh các triệu chứng không mong muốn.
Tình trạng bệnh giảm tiểu cầu xảy ra khi số lượng tiểu cầu trong máu nằm ở dưới mức trung bình là 150.000/mm3.
Căn nguyên gây sốt xuất huyết lại giảm tiểu cầu
Sốt xuất huyết gây giảm tiểu cầu là bởi khi nhiễm virus, cơ chế miễn dịch của cơ thể sẽ tạo ra những kháng thể để chống lại virus nhưng lại vô tình phá hủy luôn cả tiểu cầu.
Virus DENV (virus sốt xuất huyết Dengue) có thể trực tiếp hoặc gián tiếp ảnh hưởng đến các tế bào sinh sản tủy xương (bone marrow progenitor cell), làm giảm khả năng tăng sinh của các tế bào tạo máu. Nhiều bằng chứng cho thấy rằng virus DENV có thể gây suy tủy xương trong giai đoạn cấp tính của bệnh.
Giảm tiểu cầu trong sốt xuất huyết Dengue có thể phát sinh từ sự giảm sản xuất các tế bào trong tủy xương hoặc từ sự phá hủy tiểu cầu và đào thải tiểu cầu khỏi máu ngoại vi tăng lên. Thể tích trung bình tiểu cầu (MPV) cao cho thấy sự phá hủy tiểu cầu trong cơ thể người bệnh tăng lên.
Dấu hiệu giảm tiểu cầu khi bị sốt xuất huyết
Giảm tiểu cầu trong bệnh sốt xuất huyết sẽ gây ra nhiều triệu chứng từ nhẹ cho đến nặng:
Sốt xuất huyết dưới da: Là những chấm xuất huyết đỏ dưới da không biến mất khi ấn vào, thường xuất hiện tại cẳng tay, cẳng chân, nách, ngực…
Xuất huyết niêm mạc: Là những trường hợp như chảy máu cam, đại tiện ra máu, đi tiểu ra máu, nôn ra máu… hoặc xuất hiện tình trạng sốt xuất huyết đi ngoài phân đen. Đây là dấu hiệu cảnh báo xuất huyết nghiêm trọng, cần được thăm khám và xử trí khẩn cấp.
Xuất huyết nặng: Thoát huyết tương dẫn đến mất nước, ra máu âm đạo nặng, xuất huyết các cơ quan nội tạng, xuất huyết não, suy hô hấp, suy tim…
Có thể nói biến chứng giảm tiểu cầu là tình trạng ảnh hưởng lớn đến sinh mạng của người bệnh khi mắc xuất huyết nặng. Nếu nghi ngờ có biểu hiện giảm tiểu cầu sốt xuất huyết bạn cần nhanh chóng đi xét nghiệm máu để sớm có kết quả chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời.
Xuất huyết dưới da là một dấu hiệu rõ nét của bệnh sốt xuất huyết.
Cơ chế giảm tiểu cầu trong sốt xuất huyết
Các cơ chế liên quan đến tình trạng giảm tiểu cầu và chảy máu trong quá trình nhiễm sốt xuất huyết vẫn chưa được lý giải đầy đủ. Nhiều giả thuyết đã được đưa ra để làm sáng tỏ cơ chế liên quan. Chẳng hạn như có bằng chứng cho thấy virus sốt xuất huyết có thể gây giảm sinh tủy xương trong giai đoạn cấp tính của bệnh. Bên cạnh số lượng tiểu cầu, sự rối loạn chức năng của các tế bào này còn liên quan đến sự điều hòa bất thường của hệ thống kinin huyết tương và cơ chế miễn dịch gây bệnh trong sốt xuất huyết.
Ngoài ra, nhiễm sốt xuất huyết gây tiêu hao tiểu cầu do đông máu rải rác trong lòng mạch (DIC), phá hủy tiểu cầu do tăng apoptosis, phân giải bởi hệ thống bổ thể và sự tham gia của các kháng thể kháng tiểu cầu.
Tình trạng giảm tiểu cầu ở bệnh sốt xuất huyết cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và can thiệp ngay, tránh những biến chứng không mong muốn.
Sốt xuất huyết giảm tiểu cầu có nguy hiểm không?
Tình trạng giảm tiểu cầu do sốt xuất huyết có gây nguy hiểm khi bệnh đang trở nặng, thất thoát huyết tương. Thậm chí huyết áp còn giảm về mức vô cùng nguy hiểm, người bệnh bị sốc và có nguy cơ tử vong. Tình trạng tiểu cầu giảm dẫn đến xuất huyết dù không thường gặp nhưng đôi khi vẫn xuất hiện. Lúc này bác sĩ sẽ can thiệp bằng cách tư vấn cho người bệnh truyền tiểu cầu.
Cách điều trị tình trạng giảm tiểu cầu khi bị sốt xuất huyết
Hiện tại bệnh sốt xuất huyết giảm tiểu cầu vẫn chưa có thuốc đặc trị, quá trình chữa bệnh chủ yếu là điều trị triệu chứng kết hợp với chế độ nghỉ ngơi, dinh dưỡng và chăm sóc thích hợp.
Điều trị triệu chứng giảm tiểu cầu khi bị sốt xuất huyết: Nếu người bệnh sốt dưới 38,5℃ thì có thể thực hiện các phương án vật lý như chườm ấm ở các vùng trán, nách, bẹn và tránh mặc đồ nóng nực, thay vào đó hãy mặc quần áo rộng rãi thoáng mát. Khi sốt từ 38,5℃ trở lên bạn hãy chườm ấm và uống thuốc Paracetamol (lưu ý tránh hạ sốt bằng ibuprofen hay aspirin bởi có thể dẫn đến tình trạng xuất huyết nặng hơn). Liều lượng sử dụng hợp lý là 10 – 15 mg/kg cân nặng, dùng 4 – 6 giờ/lần.
Điều trị giảm tiểu cầu trong sốt xuất huyết: Đối với tình trạng tiểu cầu giảm khi sốt xuất huyết trở nặng chúng ta cần có phương án điều trị chuyên khoa thích hợp dưới sự chỉ định của bác sĩ. Cụ thể là truyền máu hoặc truyền tiểu cầu để bù đắp cho lượng tiểu cầu đã mất.
Lưu ý khi hạ sốt: Ở nhóm trẻ có tiền sử co giật, người nhà cần đặc biệt lưu ý cho bé sử dụng thuốc ngay khi sốt cao từ 38 độ C.
Bổ sung nước và điện giải: Cơ thể người bệnh sốt xuất huyết giảm tiểu cầu đang thiếu nước và chất điện giải nên cần bổ sung nhiều nước, dùng oresol hay hydrite. Trường hợp mất nước vừa và nặng, người bệnh nôn nhiều thì truyền dung dịch nước muối sinh lý NaCl 0,9% hoặc Lactate Ringer để bù nước và điện giải.
Chế độ nghỉ ngơi và chăm sóc người bệnh sốt xuất huyết bị giảm tiểu cầu:
Người bệnh sốt xuất huyết làm giảm tiểu cầu cần hạn chế đi lại và nằm nghỉ ngay tại giường.
Chế độ dinh dưỡng đầy đủ dưỡng chất. Bổ sung thức ăn lỏng, dễ tiêu, uống nhiều nước tinh khiết, nước với oresol, nước trái cây…
Trong thời gian này cần tránh ăn những món có màu đỏ, nâu, đen bởi dễ gây nhầm lẫn là mắc xuất huyết đường tiêu hóa.
Trường hợp người bệnh bị sốt xuất huyết giảm tiểu cầu điều trị ngoại trú thì cần được theo dõi sát sao, nếu có dấu hiệu trở nặng hoặc không cải thiện triệu chứng thì phải được đưa đến cơ sở y tế để được thăm khám hỗ trợ.
Nhóm thực phẩm cần bổ sung để giúp bệnh nhanh khỏi: Tình trạng giảm tiểu cầu trong bệnh sốt xuất huyết sẽ sớm thuyên giảm khi có chế độ ăn uống phù hợp. Người bệnh có thể tham khảo một số loại thực phẩm sau đây để bổ sung đầy đủ chất, tăng lượng tiểu cầu trong cơ thể:
Các loại rau xanh như rau chân vịt, cải thìa, cải xoăn… chứa vitamin K hỗ trợ quá trình sản xuất protein giúp làm đông máu, tăng tiểu cầu…
Những loại trái cây có múi như cam tươi, chanh, bưởi… chứa nhiều vitamin C là loại vitamin thiết yếu để hỗ trợ chức năng tiểu cầu.
Nhóm thực phẩm giàu chất sắt như các loại đậu, thịt bò, hạt bí… có ích trong quá trình tổng hợp tế bào hồng cầu và tiểu cầu.
Vitamin D chứa nhiều trong những loại thực phẩm như cá ngừ, lòng đỏ trứng, sữa, sữa chua… là một chất quan trọng để tăng tiểu cầu. Hơn nữa vitamin D cũng là dưỡng chất thiết yếu với các tế bào tủy xương.
Chế độ dinh dưỡng và nghỉ ngơi hợp lý giúp người bị tiểu cầu giảm trong sốt xuất huyết mau chóng hồi phục.
Khoa Nội tổng hợp, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là cơ sở y tế uy tín thăm khám, điều trị hiệu quả bệnh sốt xuất huyết giảm tiểu cầu và nhiều bệnh lý truyền nhiễm, bệnh về máu khác. Nơi đây quy tụ đội ngũ bác sĩ dày dặn kinh nghiệm, ứng dụng nhiều máy móc tân tiến, phục vụ tối ưu cho quá trình khám chữa bệnh, bao gồm cả hệ thống máy xét nghiệm thế hệ mới. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh có quy trình thăm khám chuyên nghiệp với chi phí hợp lý, áp dụng đầy đủ các chính sách bảo hiểm…
Sốt xuất huyết giảm tiểu cầu bao lâu thì hết?
Tình trạng tiểu cầu giảm trong sốt xuất huyết thường xuất hiện trong giai đoạn từ ngày thứ 4 đến ngày thứ 7. Từ ngày thứ 7 trở đi bạn có thể quan sát được các triệu chứng đã dần thuyên giảm, người bệnh có thể nổi ban trên da và ngứa. Triệu chứng ngứa thường kéo dài vài ngày. Tuy nhiên, từ ngày thứ 7 trở đi số lượng tiểu cầu đã dần trở về bình thường, muộn hơn so với lượng bạch cầu.
Một số giải pháp phòng ngừa tình trạng sốt xuất huyết gây giảm tiểu cầu
Bệnh sốt xuất huyết giảm tiểu cầu là tình trạng đặc biệt đáng lo ngại, nhất là vào khoảng đầu tháng 6 khi mà mùa dịch sốt xuất huyết thường bùng phát. Các đợt nắng nóng và nhiều cơn mưa lớn kéo dài liên tục chính là thời cơ để muỗi vằn tận dụng sinh sôi phát triển mạnh. Để chủ động phòng tránh tình trạng giảm tiểu cầu trong bệnh sốt xuất huyết bạn cần lưu ý một số điểm sau:
Hãy đậy kín tất cả các dụng cụ chứa nước trong nhà như xô, chậu, thau… để tránh tình trạng muỗi vào đẻ trứng.
Tiến hành diệt lăng quăng đều đặn hằng tuần bằng cách dọn dẹp, rắc bột vôi, thả cá, dùng giấm táo…
Tránh để nhà có các khu vực ẩm thấp, tối kín, vệ sinh môi trường xung quanh thường xuyên, phát quang khu vực có lùm cây…
Nếu thấy hệ thống vòi nước, ống dẫn nước rò rỉ thì nhanh chóng sửa chữa.
Mặc quần áo dài tay khi ngủ, mắc màn và có thể sử dụng thuốc bôi chống muỗi nếu cần.
Vứt bỏ những đồ dùng không cần thiết trong nhà như chai, lọ không sử dụng, loại bỏ những hốc nước.
Khi gặp tình trạng sốt cao giống triệu chứng giảm tiểu cầu khi bị sốt xuất huyết thì ngay lập tức đến các cơ sở y tế chuyên khoa gần nhất để được thăm khám và điều trị.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội:
108 Phố Hoàng Như Tiếp, Phường Bồ Đề, TP. Hà Nội
(Đ/c cũ: 108 Hoàng Như Tiếp, P.Bồ Đề, Q.Long Biên, TP. Hà Nội)
Tóm lại, khi có biểu hiện sốt xuất huyết giảm tiểu cầu bạn cần đến các cơ sở chuyên khoa để thăm khám ngay, tránh để bệnh trở nặng. Người bệnh nên chọn thăm khám, điều trị bệnh tại cơ sở y tế uy tín, đơn cử như Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.
