Bị sốt xuất huyết giảm tiểu cầu có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm, nhất là khi không điều trị kịp thời. Bệnh thường xuất hiện tại các quốc gia cận nhiệt đới và nhiệt đới như Việt Nam, có giai đoạn bùng phát mạnh mẽ tạo thành dịch. Vậy sốt xuất huyết giảm tiểu cầu là gì?
Sốt xuất huyết giảm tiểu cầu là tình trạng xảy ra khi số lượng tiểu cầu trong máu giảm xuống dưới ngưỡng trung bình là 150,000/mm3 tương đương 150G/L do tác động của virus sốt xuất huyết. Virus thuộc họ Filoviridae – Dengue là tác nhân chính gây bệnh và chủ yếu lây truyền qua muỗi vằn.
Tiểu cầu được sản xuất từ các tế bào tủy xương rất lớn, gọi là tế bào sinh tiểu cầu (megakaryocyte). Chức năng chính của tiểu cầu là ngăn chảy máu sau tổn thương mạch máu, đồng thời chống nhiễm khuẩn, kích hoạt viêm để thúc đẩy quá trình tạo mạch máu và di căn khối u, tiết các chất trung gian gây viêm và hỗ trợ trong quá trình chữa lành vết thương. Do đó, bạn nên tìm hiểu lý do vì sao sốt xuất huyết gây giảm tiểu cầu để tránh các triệu chứng không mong muốn.
Nguyên nhân tại sao sốt xuất huyết lại giảm tiểu cầu là bởi khi nhiễm virus, cơ chế miễn dịch của cơ thể sẽ tạo ra những kháng thể để chống lại virus nhưng lại vô tình phá hủy luôn cả tiểu cầu.
Virus DENV (virus sốt xuất huyết Dengue) có thể trực tiếp hoặc gián tiếp ảnh hưởng đến các tế bào sinh sản tủy xương (bone marrow progenitor cell), làm giảm khả năng tăng sinh của các tế bào tạo máu. Nhiều bằng chứng cho thấy rằng virus DENV có thể gây suy tủy xương trong giai đoạn cấp tính của bệnh.
Nguyên nhân giảm tiểu cầu trong sốt xuất huyết Dengue có thể phát sinh từ sự giảm sản xuất các tế bào trong tủy xương hoặc từ sự phá hủy tiểu cầu và đào thải tiểu cầu khỏi máu ngoại vi tăng lên. Thể tích trung bình tiểu cầu (MPV) cao cho thấy sự phá hủy tiểu cầu trong cơ thể người bệnh tăng lên.
Giảm tiểu cầu trong bệnh sốt xuất huyết sẽ gây ra nhiều triệu chứng từ nhẹ cho đến nặng:
Có thể nói biến chứng giảm tiểu cầu là tình trạng ảnh hưởng lớn đến sinh mạng của người bệnh khi mắc xuất huyết nặng. Nếu nghi ngờ có biểu hiện giảm tiểu cầu sốt xuất huyết bạn cần nhanh chóng đi xét nghiệm máu để sớm có kết quả chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời.
Bệnh sốt xuất huyết giảm tiểu cầu bao gồm 3 giai đoạn chính và thường khởi phát nhanh chóng:
Giai đoạn này thường kéo dài trong 3 ngày đầu. Biểu hiện đặc trưng của người bệnh sốt xuất huyết giảm tiểu cầu trong giai đoạn này chính là đột nhiên sốt cao và dai dẳng, đau nhức đầu, buồn nôn, biếng ăn. Ngoài ra cũng có trường hợp người bệnh bị xung huyết da, đau nhức cơ – xương khớp, đau mỏi mắt, chảy máu cam hoặc chảy máu chân răng…
Giai đoạn này còn được gọi là giai đoạn xuất huyết, thường kéo dài từ ngày thứ 3 đến thứ 7 trong quá trình phát bệnh sốt xuất huyết giảm tiểu cầu [1]. Bệnh nhân có thể đã giảm hoặc vẫn còn sốt, có các dấu hiệu giảm tiểu cầu khi sốt xuất huyết rõ hoặc không quá rõ ràng và biểu hiện xuất huyết cũng vô cùng đa dạng. Đây cũng là giai đoạn cần hết sức lưu ý vì có nhiều biến chứng xảy ra:
Lưu ý, nếu người bệnh có dấu hiệu giảm tiểu cầu khi bị sốt xuất huyết như nôn ói nhiều, li bì, vật vã, đau bụng không biết nguyên nhân, đau đầu dai dẳng, tiểu ít, xuất huyết… thì cần được đưa đến bệnh viện để điều trị phục hồi kịp thời. Tình trạng tiểu cầu giảm khi bị sốt xuất huyết cũng xuất hiện trong giai đoạn thứ hai này.
Khoảng thời gian diễn ra giai đoạn này là trong vòng từ 48 – 72 giờ. Cơ thể người bệnh đã có sự chuyển biến tích cực, hết sốt, tình trạng giảm tiểu cầu do sốt xuất huyết đã được cải thiện về mức bình thường, thèm ăn, huyết động ổn định và lượng nước tiểu khá.
Các cơ chế liên quan đến tình trạng giảm tiểu cầu và chảy máu trong quá trình nhiễm sốt xuất huyết vẫn chưa được lý giải đầy đủ. Nhiều giả thuyết đã được đưa ra để làm sáng tỏ cơ chế liên quan. Chẳng hạn như có bằng chứng cho thấy virus sốt xuất huyết có thể gây giảm sinh tủy xương trong giai đoạn cấp tính của bệnh. Bên cạnh số lượng tiểu cầu, sự rối loạn chức năng của các tế bào này còn liên quan đến sự điều hòa bất thường của hệ thống kinin huyết tương và cơ chế miễn dịch gây bệnh trong sốt xuất huyết.
Ngoài ra, nhiễm sốt xuất huyết gây tiêu hao tiểu cầu do đông máu rải rác trong lòng mạch (DIC), phá hủy tiểu cầu do tăng apoptosis, phân giải bởi hệ thống bổ thể và sự tham gia của các kháng thể kháng tiểu cầu.
Hiện tại bệnh sốt xuất huyết giảm tiểu cầu vẫn chưa có thuốc đặc trị, quá trình chữa bệnh chủ yếu là điều trị triệu chứng kết hợp với chế độ nghỉ ngơi, dinh dưỡng và chăm sóc thích hợp.
Khoa Nội tổng hợp, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là cơ sở y tế uy tín thăm khám, điều trị hiệu quả bệnh sốt xuất huyết giảm tiểu cầu và nhiều bệnh lý truyền nhiễm, bệnh về máu khác. Nơi đây quy tụ đội ngũ bác sĩ dày dặn kinh nghiệm, ứng dụng nhiều máy móc tân tiến, phục vụ tối ưu cho quá trình khám chữa bệnh, bao gồm cả hệ thống máy xét nghiệm thế hệ mới. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh có quy trình thăm khám chuyên nghiệp với chi phí hợp lý, áp dụng đầy đủ các chính sách bảo hiểm…
Tình trạng tiểu cầu giảm trong sốt xuất huyết thường xuất hiện trong giai đoạn từ ngày thứ 4 đến ngày thứ 7. Từ ngày thứ 7 trở đi bạn có thể quan sát được các triệu chứng đã dần thuyên giảm, người bệnh có thể nổi ban trên da và ngứa. Triệu chứng ngứa thường kéo dài vài ngày. Tuy nhiên, từ ngày thứ 7 trở đi số lượng tiểu cầu đã dần trở về bình thường, muộn hơn so với lượng bạch cầu.
Bệnh sốt xuất huyết giảm tiểu cầu là tình trạng đặc biệt đáng lo ngại, nhất là vào khoảng đầu tháng 6 khi mà mùa dịch sốt xuất huyết thường bùng phát. Các đợt nắng nóng và nhiều cơn mưa lớn kéo dài liên tục chính là thời cơ để muỗi vằn tận dụng sinh sôi phát triển mạnh. Để chủ động phòng tránh tình trạng giảm tiểu cầu trong bệnh sốt xuất huyết bạn cần lưu ý một số điểm sau:
Khi gặp tình trạng sốt cao giống triệu chứng giảm tiểu cầu khi bị sốt xuất huyết thì ngay lập tức đến các cơ sở y tế chuyên khoa gần nhất để được thăm khám và điều trị.
Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp liên quan đến tình trạng sốt xuất huyết giảm tiểu cầu:
Nhìn chung tình trạng giảm tiểu cầu do sốt xuất huyết có gây nguy hiểm khi bệnh đang trở nặng, thất thoát huyết tương. Thậm chí huyết áp còn giảm về mức vô cùng nguy hiểm, người bệnh bị sốc và có nguy cơ tử vong. Tình trạng tiểu cầu giảm dẫn đến xuất huyết dù không thường gặp nhưng đôi khi vẫn xuất hiện. Lúc này bác sĩ sẽ can thiệp bằng cách tư vấn cho người bệnh truyền tiểu cầu.
Thế nên bạn hãy lưu ý quan sát kết quả xét nghiệm tiểu cầu giảm sốt xuất huyết ở mức độ nào (được liệt kê cụ thể trong mục bên dưới), từ đó chủ động hơn trong quá trình chữa trị.
Để trả lời một cách cụ thể hơn cho câu hỏi sốt xuất huyết bị giảm tiểu cầu có nguy hiểm không, chúng ta phải xét đến các mức độ nghiêm trọng của tình trạng giảm tiểu cầu. Theo đó có tổng cộng 3 mức độ cần lưu ý:
Riêng trong bệnh cảnh sốt xuất huyết có 3 chỉ định truyền tiểu cầu như sau:
Hãy chú ý khi đọc kết quả xét nghiệm, nếu tiểu cầu dưới 50 G/L là nguy hiểm, dưới 20 G/L là cực kỳ nguy hiểm. Cơ chế giảm tiểu cầu trong sốt xuất huyết thường xuất hiện vào ngày thứ 4 đến ngày thứ 7 sau khi phát bệnh và khôi phục vào ngày thứ 8 đến thứ 9. Tình trạng giảm tiểu cầu quá mức cho phép không những gây xuất huyết mà còn làm người bệnh dễ bị nhiễm trùng, giảm khả năng đông máu.
Các trường hợp sốt xuất huyết có thể tự hồi phục sau 1 – 2 tuần, với các triệu chứng giảm dần [2]. Tuy nhiên vẫn có các trường hợp bệnh trở nặng, còn gọi là sốt xuất huyết nặng cần được can thiệp y tế kịp thời. Nếu không, hội chứng sốc Dengue kèm xuất huyết sẽ có nguy cơ cao dẫn đến tử vong. Tốt nhất người bệnh sốt xuất huyết nên đến bệnh viện thăm khám để bác sĩ đánh giá mức độ bệnh và chỉ định phù hợp.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tóm lại, khi có biểu hiện sốt xuất huyết giảm tiểu cầu bạn cần đến các cơ sở chuyên khoa để thăm khám ngay, tránh để bệnh trở nặng. Người bệnh nên chọn thăm khám, điều trị sốt xuất huyết giảm tiểu cầu tại cơ sở y tế uy tín, đơn cử như Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.
