Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính có tiến triển rất nhanh và phức tạp, đặc biệt khi bước vào giai đoạn nguy hiểm từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh. Bên cạnh các dấu hiệu kinh điển như sốt cao, xuất huyết dưới da hay chảy máu cam, nhiều người bệnh còn đối mặt với tình trạng rối loạn tiêu hóa. Trong đó, hiện tượng sốt xuất huyết bị chướng bụng là một triệu chứng lâm cần được nhận diện đúng cách và xử lý kịp thời để phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.
Sốt xuất huyết kèm triệu chứng bị chướng bụng xuất hiện phổ biến ở cả người lớn lẫn trẻ em khi nhiễm virus Dengue. Triệu chứng này thường phản ánh các biến đổi sinh lý nặng bên trong ổ bụng như tràn dịch màng bụng hoặc gan phì đại cấp tính. Cơ chế sinh lý bệnh dẫn đến triệu chứng chướng bụng trong sốt xuất huyết rất đa dạng, có sự đan xen giữa các tổn thương thực thể do virus và các phản ứng miễn dịch hệ thống của cơ thể:
Dưới tác động của cơn bão cytokine do hệ miễn dịch phóng thích để chống lại virus Dengue, các tế bào nội mạc mạch máu bị tổn thương, làm tăng đột ngột tính thấm thành mạch. Huyết tương từ trong lòng mạch máu sẽ thoát ra ngoài khoảng kẽ và rò rỉ vào khoang màng bụng (gây cổ trướng) hoặc tràn vào màng phổi. Khi lượng dịch tích tụ trong ổ bụng ngày một nhiều lên, sẽ chèn ép các cơ quan nội tạng, làm tăng áp lực ổ bụng và tạo ra cảm giác căng tức.
Gan là cơ quan đích chịu tổn thương nặng khi virus Dengue xâm nhập cơ thể. Quá trình viêm cấp tính khiến các tế bào gan bị sưng nề, dẫn đến hiện tượng gan to (hepatomegaly). Khi bao gan bị căng giãn, người bệnh sẽ có cảm giác đau tức vùng hạ sườn phải, kết hợp với thể tích gan phì đại chiếm chỗ trong khoang bụng làm khởi phát triệu chứng chướng bụng đầy hơi. Tình trạng gan to kèm theo suy giảm chức năng gan nhẹ cũng làm trì trệ quá trình chuyển hóa, gián tiếp làm tăng cảm giác khó chịu ở bụng.
Phản ứng viêm toàn thân kết hợp với tình trạng sốt cao làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột và suy giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng hệ tiêu hóa. Hệ quả là nhu động ruột bị chậm lại, làm giảm khả năng co bóp để tống đẩy thức ăn và khí ra ngoài.
Thức ăn lưu lại trong đường ruột lâu hơn sẽ bị lên men, sinh ra nhiều khí đường ruột gây ra hiện tượng đầy bụng. Sự trì trệ này kéo dài có thể dẫn đến việc người bệnh không đi ngoài được, khiến phân bị ứ đọng cũng dẫn đến chướng bụng.
Để hạ sốt, giảm đau nhức cơ xương khớp, người bệnh thường phải sử dụng Paracetamol liên tục trong nhiều ngày. Việc dùng thuốc với tần suất dày đặc có thể gây kích ứng nhẹ niêm mạc dạ dày và làm chậm quá trình làm trống dạ dày. Đặc biệt, nếu người bệnh tự ý sử dụng các thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) như Ibuprofen hay Aspirin dễ gây viêm loét, xuất huyết tiêu hóa, đau bụng dữ dội và khiến tình trạng bị chướng bụng khi sốt xuất huyết trở nên phức tạp hơn.
Vì lo lắng người bệnh bị sụt cân và suy kiệt, người thân có xu hướng ép người bệnh ăn quá nhiều chất bổ dưỡng, đồ ăn giàu đạm, nhiều dầu mỡ hoặc uống các loại sữa đặc khi hệ tiêu hóa đang trong trạng thái suy yếu. Dạ dày và ruột không đủ men tiêu hóa để chuyển hóa các thức ăn phức tạp này, dẫn đến tình trạng khó tiêu, đầy hơi.
Để kết luận sốt xuất huyết bị đầy bụng có sao không? Bác sĩ thường sẽ dựa trên thời điểm khởi phát, mức độ căng chướng và các dấu hiệu sinh tồn đi kèm của người bệnh.
| Mức độ ảnh hưởng | Đặc điểm nhận diện lâm sàng | Mức độ nguy hiểm |
| Mức độ nhẹ (Chức năng) | Bụng chướng nhẹ, ấm ách sau khi ăn hoặc sau khi uống thuốc, vẫn xì hơi được, không đau bụng dữ dội, các chỉ số máu ổn định. | Không nguy hiểm: Thường do đầy hơi, táo bón hoặc tác dụng phụ của thuốc, tự thuyên giảm khi điều chỉnh chế độ chăm sóc. |
| Mức độ nặng (Thực thể) | Bụng căng phồng như trống, đau tức dữ dội vùng bụng (đặc biệt là hạ sườn phải), nôn ói liên tục, chân tay lạnh, mạch nhanh, huyết áp tụt. | Cực kỳ nguy hiểm: Dấu hiệu cảnh báo của tình trạng thoát huyết tương nặng gây tràn dịch màng bụng diện rộng hoặc xuất huyết nội tạng. |
Do đó, hiện tượng bị chướng bụng khi sốt xuất huyết có sao không phụ thuộc hoàn toàn vào việc nó có đi kèm các “dấu hiệu cảnh báo” (warning signs) theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hay không. Nếu triệu chứng chướng bụng trong sốt xuất huyết xuất hiện đột ngột vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, kèm theo tình trạng mệt lả, tiểu ít, thì đây là hồi chuông báo động đỏ, phải đưa người bệnh đến cơ sở y tế cấp cứu ngay lập tức để phòng ngừa sốc giảm thể tích.
Khi người bệnh xuất hiện dấu hiệu đầy ứ, căng tức ở bụng, người bệnh có thể đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám, kiểm tra và có hướng dẫn điều trị phù hợp:
Việc điều trị triệu chứng chướng bụng cần tập trung vào việc giải phóng lượng khí thừa trong đường ruột và giảm áp lực lên cơ hoành. Bác sĩ có thể cân nhắc cho người bệnh sử dụng một số men vi sinh (probiotics) dịu nhẹ để cân bằng lại hệ khuẩn ruột đang bị xáo trộn do virus. Trong trường hợp chướng bụng do thoát huyết tương gây tràn dịch màng bụng, mục tiêu điều trị lúc này sẽ chuyển sang kiểm soát tốc độ truyền dịch và cân bằng điện giải.
Uống nước ấm từng ngụm nhỏ là giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả khi sốt xuất huyết bị chướng bụng. Nước ấm có tác dụng làm giãn nở các mạch máu ngoại vi, xoa dịu tình trạng co thắt của các cơ trơn đường ruột, từ đó giúp khí dễ dàng lưu thông.
Để giảm tải áp lực cho hệ tiêu hóa đang suy yếu, chế độ dinh dưỡng của người bệnh cần được thay đổi ngay lập tức:
Nếu tình trạng sốt xuất huyết không đi ngoài được gây tích tụ hơi, người nhà có thể hỗ trợ bằng kỹ thuật massage bụng cơ học dịu nhẹ:
Nhiều gia đình tự mua thuốc kháng axit, thuốc nhuận tràng mạnh hoặc các loại thuốc không rõ nguồn gốc để uống. Việc này không chỉ làm tăng gánh nặng thải độc cho gan (vốn đang bị virus Dengue tấn công) mà còn dễ dẫn đến nguy cơ xuất huyết tiêu hóa cực kỳ nguy hiểm. Mọi loại thuốc sử dụng trong giai đoạn này đều phải qua chỉ định của bác sĩ.
Người bệnh cần được nằm nghỉ ngơi trong không gian thoáng đãng, yên tĩnh. Việc căng thẳng, lo lắng quá mức sẽ kích thích hệ thần kinh giao cảm, làm giảm lưu lượng máu đến ruột và khiến tình trạng đầy chướng bụng nặng hơn. Người bệnh có thể nằm ở tư thế đầu cao nhẹ (khoảng 30 độ) hoặc kê một chiếc gối mỏng dưới chân để làm chùng cơ bụng, giúp cơ thể thư giãn và giảm bớt áp lực căng chướng trong ổ bụng.
Mặc dù chướng bụng có thể do đầy hơi thông thường, nhưng nếu người bệnh xuất hiện tình trạng đau bụng âm ỉ hoặc dữ dội kéo dài (đặc biệt là vùng hạ sườn phải), đây là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm.
Đau bụng do sốt xuất huyết kèm theo bụng căng cứng, nôn ói liên tục, lạnh đầu ngón tay ngón chân là biểu hiện của tình trạng thoát huyết tương nặng hoặc xuất huyết nội tạng. Gia đình cần lập tức đưa người bệnh đến bệnh viện hoặc các cơ sở y tế gần nhất để được siêu âm ổ bụng, xét nghiệm máu và can thiệp điều trị kịp thời.
Để phòng tránh sốt xuất huyết bị chướng bụng thì trước tiên cần phòng ngừa rối loạn tiêu hóa ngay từ những ngày đầu khởi phát sốt. Chăm sóc và bảo vệ hệ đường ruột đúng cách không chỉ giúp người bệnh ăn uống ngon miệng hơn mà còn ngăn chặn từ sớm các nguy cơ biến chứng cơ học trong ổ bụng. Dưới đây là các biện pháp phòng ngừa hữu hiệu:
Nếu đang điều trị sốt xuất huyết tại nhà và xuất hiện tình trạng mệt mỏi tăng dần, đầy bụng khó chịu hoặc băn khoăn không biết sốt xuất huyết bị chướng bụng phải làm sao, người bệnh có thể đến ngay Khoa Nội Tổng hợp, BVĐK Tâm Anh.
Khoa được trang bị hệ thống phòng nội trú tiện nghi, vô trùng cùng các thiết bị xét nghiệm máu, siêu âm ổ bụng tiên tiến giúp định lượng chính xác mức độ thoát dịch và theo dõi sát sao chỉ số tiểu cầu từng giờ. Tại đây, người bệnh sẽ được trực tiếp thăm khám và điều trị bởi đội ngũ chuyên gia, bác sĩ giàu y đức, giỏi chuyên môn, ứng dụng phác đồ điều trị cá nhân hóa chuẩn quốc tế, giúp kiểm soát tốt các biến chứng tiêu hóa và bảo vệ sức khỏe lá phổi, hệ gan mật của bạn một cách trọn vẹn khi bị sốt xuất huyết.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Sốt xuất huyết bị chướng bụng là biểu hiện lâm sàng đa dạng, có thể cảnh báo tình trạng nguy hiểm. Việc nhận diện đúng nguyên nhân, điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, ăn thức ăn lỏng, dễ tiêu và bù dịch từng ngụm nhỏ sẽ giúp người bệnh xoa dịu cảm giác ấm ách, phòng tránh táo bón, chướng bụng. Thân nhân cần theo dõi sát sao để phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo, giúp người bệnh vượt qua giai đoạn nguy hiểm một cách an toàn.
